„Przemienienie Pańskie (6 sierpnia)”

Przemienienie Pańskie to święto Kościoła obchodzone 6 sierpnia, w którym wspominamy cud dokonany na górze Tabor: Pan nasz Jezus Chrystus, wziąwszy z sobą trzech apostołów, objawił im na krótką chwilę chwałę swego bóstwa, a oblicze Jego rozjaśniało jak słońce. Jest to jedno z największych objawień, jakie Bóg dał na poświadczenie, że Jezus jest prawdziwie Jego Synem. W niniejszym artykule wyjaśniamy wprost, czym jest to święto, kiedy przypada i jakie niesie znaczenie, a następnie rozwijamy jego treść w świetle Ewangelii i tradycji liturgicznej.

Czym jest Przemienienie Pańskie i kiedy je obchodzimy

Przemienienie (po łacinie Transfiguratio) jest wydarzeniem opisanym w trzech Ewangeliach. Na krótko przed swoją męką Pan wyprowadził Piotra, Jakuba i Jana na wysoką górę, którą tradycja utożsamia z górą Tabor w Galilei, i tam przemienił się przed nimi. Jego ludzkie ciało na chwilę zajaśniało blaskiem ukrytej dotąd Boskości; obok Niego ukazali się Mojżesz i Eliasz, a z obłoku zabrzmiał głos Ojca: Ten jest Syn mój miły.

Święto przypada zawsze 6 sierpnia. W kalendarzu tradycyjnym jest to dzień stały, niezależny od daty Wielkanocy. Warto zauważyć, że samo misterium Przemienienia powraca w roku liturgicznym także wcześniej — czytamy je w drugą niedzielę Wielkiego Postu oraz w poprzedzającą ją sobotę. Jak zauważa Dom Guéranger, „przedmiotem tej uroczystości jest zatem nie tyle fakt historyczny, ile trwałe misterium z nim związane, wielkie orędzie powierzone trzem apostołom dla Kościoła" (Dom Guéranger, Rok liturgiczny).

Przemienienie Pańskie — co to znaczy?

Samo słowo „przemienienie" oznacza zmianę postaci, przeobrażenie zewnętrznego wyglądu. Łacińska nazwa Transfiguratio (od trans- „prze-" i figura „postać") jest dosłownym tłumaczeniem greckiego metamórphosis, którego używają Ewangeliści. Nie chodzi tu o zmianę istoty: Chrystus nie stał się kimś innym ani nie przyjął nowej natury. Przeciwnie — na chwilę odsłonił to, co dotąd było ukryte, czyli chwałę swego bóstwa, którą Jego ludzkie ciało zawsze posiadało, lecz która pozostawała zakryta przed oczami uczniów.

Mówiąc krótko, „Przemienienie Pańskie" znaczy: objawienie ukrytej chwały Pana. Apostołowie nie ujrzeli nowego Chrystusa, lecz prawdziwego Chrystusa takim, jakim jest On w niebie i jakim ujrzymy Go w wieczności. Dlatego tradycja nazywa ten dzień zapowiedzią zmartwychwstania i przedsmakiem chwały, którą Bóg przeznaczył odkupionym.

Znaczenie Przemienienia na górze Tabor

Dlaczego Pan objawił swoją chwałę właśnie wtedy? Cień Kalwarii już padał. Chrystus zapowiedział uczniom swoją mękę i śmierć, a teraz — jak pisze Dom Pius Parsch — „dając na jeden dzień wytchnienie od prawa cierpienia, które przyjął na siebie, Pan nasz pozwolił chwale swej błogosławionej duszy zajaśnieć na górze". Przemienienie jest więc umocnieniem przed krzyżem: zanim apostołowie ujrzą swego Mistrza zelżonego i ukrzyżowanego, wolno im było choć przez chwilę zobaczyć Go w chwale, by w godzinie próby nie upadli na duchu.

Znaczenie tego cudu jest przede wszystkim dogmatyczne. Ojcowie Kościoła zaliczali Przemienienie do największych objawień, jakie Bóg uczynił, „na świadectwo mesjańskiego charakteru Jego Chrystusa" (bł. kard. Schuster, Liber Sacramentorum). Obecność Mojżesza i Eliasza — przedstawiających Prawo i proroków — oznacza, że całe Pismo Starego Testamentu oddaje hołd Chrystusowi i w Nim się wypełnia. Słowa zaś Ojca, Ten jest Syn mój miły, są uroczystym potwierdzeniem boskiej natury Chrystusa, a zarazem — jak naucza tradycja — poręczają nasze własne przybranie za synów Bożych.

Opis według Ewangelii świętego Mateusza

Najpełniejszy obraz tego dnia daje nam Ewangelia świętego Mateusza w przekładzie księdza Jakuba Wujka (rozdział XVII):

A po sześciu dniach wziął Jezus Piotra i Jakuba i Jana, brata jego, i wyprowadził ich na górę wysoką osobno. I przemienił się przed nimi. A oblicze jego rozjaśniało jak słońce, szaty zaś jego stały się białe jak śnieg. A oto ukazali im się Mojżesz i Eliasz, z nim rozmawiający. (Mt 17, 1–3)

Wobec tego widoku Piotr, nie wiedząc dobrze, co mówi, pragnął zatrzymać tę chwilę:

Piotr zaś odpowiadając, rzekł do Jezusa: Panie! dobrze jest nam tu być; jeśli chcesz, uczyńmy tu trzy przybytki: Tobie jeden, Mojżeszowi jeden i Eliaszowi jeden. (Mt 17, 4)

Wtedy zabrzmiał głos Ojca, a apostołowie padli na twarz przejęci bojaźnią:

Gdy on jeszcze mówił, oto obłok jasny okrył ich. A oto głos z obłoku mówiący: Ten jest Syn mój miły, w którym sobie dobrze upodobałem, jego słuchajcie. (Mt 17, 5)

I oto cała wizja ustała równie nagle, jak się pojawiła. Pan dotknął uczniów z dobrocią:

I przystąpił Jezus, i dotknął się ich, i rzekł im: Wstańcie, a nie bójcie się. Podniósłszy zaś swe oczy, nikogo nie widzieli, tylko samego Jezusa. (Mt 17, 7–8)

Zostali z samym Jezusem — i to jest miarą całego naszego życia chrześcijańskiego: po chwilach pociechy wracamy do codziennej drogi, lecz nie sami, bo zawsze z Nim.

Pochodzenie i historia święta

Na Wschodzie Przemienienie obchodzono od najdawniejszych czasów jako jedno z wielkich letnich świąt ku czci Chrystusa Króla; już w piątym wieku miało ono najwyższą rangę. Na Zachodzie misterium to było czczone w liturgii rzymskiej dawniej — święty Leon Wielki głosił o nim kazanie przy grobie świętego Piotra — lecz osobne święto powszechne wprowadzono później.

Decydująca data to rok 1456–1457. W dziękczynieniu za zwycięstwo wojsk chrześcijańskich nad Turkami pod Belgradem (1456), w którym wielką rolę odegrał święty Jan Kapistran, papież Kalikst III uczynił wpisanie Przemienienia do powszechnego kalendarza Kościoła ostatecznym i ustanowił je na 6 sierpnia jako doroczne dziękczynienie. Tak oto święto Taboru zostało na trwałe związane z obroną chrześcijaństwa.

Przemienienie Pańskie na obrazie Rafaela

Najsłynniejszym przedstawieniem tego misterium w sztuce zachodniej jest „Przemienienie" Rafaela Santi (Transfigurazione), ostatnie dzieło wielkiego malarza, ukończone już po jego śmierci w roku 1520 i przechowywane dziś w Pinakotece Watykańskiej. Obraz powstał na zamówienie kardynała Giulia de' Medici, późniejszego papieża Klemensa VII.

Rafael połączył na jednym płótnie dwie sceny, które w Ewangelii następują po sobie. W górnej części widnieje sam moment Przemienienia: Chrystus uniesiony nad ziemią w jaśniejącej bieli, między Mojżeszem i Eliaszem, oraz trzej apostołowie powaleni blaskiem. W dolnej części widzimy zaś chłopca opętanego, którego pozostali uczniowie nie zdołali uzdrowić, dopóki Pan nie zstąpił z góry (Mt 17, 14–18). To zestawienie nie jest przypadkowe: jaśniejący Tabor i mroczna dolina ludzkiej niemocy są dwiema stronami tej samej tajemnicy. Chwała objawiona na górze ma sens dopiero wtedy, gdy schodzi w naszą biedę, by ją uzdrowić.

Dla nas, patrzących na ten obraz z wiarą, kompozycja Rafaela jest niemal kazaniem: nie wolno chcieć zostać na szczycie jak Piotr, który pragnął rozbić namioty; trzeba zejść z góry razem z Chrystusem, niosąc Jego światło w codzienne ciemności.

Msze i liturgia Przemienienia Pańskiego

Wielu wiernych szuka w tym dniu informacji o Mszach świętych ku czci Przemienienia. W kalendarzu tradycyjnym (1962) święto Przemienienia Pańskiego ma rangę święta drugiej klasy, a jego Msza posiada własne, bogate teksty (formularz Quasimodo geniti z białymi szatami liturgicznymi).

Charakterystyczne części Mszy tego dnia to:

• Lekcja z Drugiego Listu świętego Piotra (2 P 1, 16–19), w której Apostoł sam świadczy: byliśmy bowiem naocznymi świadkami Jego wielkości… ten głos myśmy słyszeli z nieba, będąc z Nim na górze świętej.
• Ewangelia według świętego Mateusza (Mt 17, 1–9), opisująca samo wydarzenie na Taborze.
• Antyfona na wejście (Introit) — Tibi dixit cor meum (Ps 26) — oraz Graduał Speciosus forma, sławiący piękno oblicza Pana.

W liturgii godzin (brewiarzu) misterium to rozwijają hymny i czytania z Ojców Kościoła, zwłaszcza świętego Leona Wielkiego. Jeśli chcesz znaleźć kościół sprawujący Mszę w klasycznym rycie rzymskim w dniu tego święta, posłuży do tego nasz wykaz miejsc kultu w aplikacji Iter Fidei. W tym dniu zachowuje się też dawny zwyczaj święcenia winogron i pierwszych owoców — o czym piszemy niżej.

Przemienienie a Msza święta i nasze życie

Tradycja liturgiczna widzi w Przemienieniu obraz tego, co dokonuje się na każdym ołtarzu. Jak pisze Dom Pius Parsch, „we Mszy świętej przemienienie staje się rzeczywistością przez sakrament: uwielbiony Chrystus ukazuje się, a my stajemy się uczestnikami Jego chwały. Msza święta jest naszą godziną na Taborze".

Dla nas, którzy chcemy żyć tradycyjną wiarą katolicką, święto to jest wezwaniem do nadziei. Tabor uczy, że droga krzyża nie jest ostatnim słowem; że poza cierpieniem czeka chwała, której zadatek już teraz otrzymujemy w sakramentach. Stąd bierze się i pobożny zwyczaj święcenia w tym dniu pierwszych owoców — winogron — jako znaku przemiany całego stworzenia, które ma być przeobrażone w chwale Bożej.

Aby głębiej wejść w ten cykl, warto poznać szerszy zarys roku liturgicznego oraz tych świąt, które również wspominają chwałę i mękę Pana, jak Wielkanoc i Wielki Tydzień. Dobrym przygotowaniem duchowym pozostaje też różaniec, w którego tajemnicach rozważamy całe życie Chrystusa, oraz częsta spowiedź, byśmy z czystym sercem mogli stanąć u stóp Taboru.

Często zadawane pytania

Co to jest Przemienienie Pańskie?

Przemienienie Pańskie to cud opisany w Ewangeliach, w którym Pan Jezus na górze Tabor objawił trzem apostołom — Piotrowi, Jakubowi i Janowi — chwałę swego bóstwa: Jego oblicze rozjaśniało jak słońce, a głos Ojca z obłoku potwierdził, że jest On umiłowanym Synem Bożym.

Kiedy obchodzimy Przemienienie Pańskie?

Święto Przemienienia Pańskiego przypada zawsze 6 sierpnia. Jest to dzień stały. Samo misterium powraca w roku liturgicznym także w drugą niedzielę Wielkiego Postu.

Przemienienie Pańskie — co to znaczy?

Słowo „przemienienie" (łac. Transfiguratio, gr. metamórphosis) oznacza zmianę postaci, odsłonięcie wyglądu. W odniesieniu do Chrystusa znaczy ono objawienie ukrytej chwały Jego bóstwa: Pan nie stał się kimś innym, lecz na chwilę pokazał uczniom to, co zawsze posiadał, a co było zakryte przed ich oczami.

Kto namalował słynny obraz „Przemienienie"?

Najsłynniejszy obraz Przemienienia namalował Rafael Santi (Transfigurazione, 1518–1520), a dzieło to przechowywane jest w Pinakotece Watykańskiej. Łączy ono w jednej kompozycji jaśniejącego Chrystusa na górze i scenę uzdrowienia opętanego chłopca u jej stóp.

Kiedy odprawiane są Msze w święto Przemienienia Pańskiego?

Msze ku czci Przemienienia odprawia się 6 sierpnia. W rycie tradycyjnym (1962) jest to święto drugiej klasy z własnym formularzem mszalnym, białymi szatami i czytaniami z Drugiego Listu świętego Piotra oraz Ewangelii świętego Mateusza.

Gdzie znajduje się góra Tabor?

Tradycja utożsamia górę Przemienienia z górą Tabor w Galilei, na północy Ziemi Świętej. Ewangelie mówią jedynie o „górze wysokiej", lecz od najdawniejszych wieków chrześcijanie wskazują na Tabor jako miejsce tego wydarzenia.

Jakie jest znaczenie Przemienienia?

Przemienienie potwierdza boską naturę Chrystusa i Jego godność Mesjasza, do którego odnosi się całe Prawo (Mojżesz) i prorocy (Eliasz). Jest też umocnieniem wiary przed tajemnicą krzyża oraz zadatkiem chwały, która czeka odkupionych.

Dlaczego święto wprowadzono dopiero w XV wieku?

Choć na Wschodzie czczono Przemienienie od starożytności, na Zachodzie osobne święto powszechne ustanowił papież Kalikst III w roku 1457, w dziękczynieniu za zwycięstwo nad Turkami pod Belgradem w 1456 roku.

Aplikacja Iter Fidei zawiera kalendarz liturgiczny, modlitwy i psalmy, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Ewangelia wg św. Mateusza, rozdz. XVII); Dom Prosper Guéranger, Rok liturgiczny; bł. kard. Ildefons Schuster, Liber Sacramentorum; Dom Pius Parsch, Rok łaski Kościoła.