Chwała Ojcu (Gloria Patri): Doksologia

Wśród modlitw, które wracają najczęściej na nasze wargi, jest jedna tak krótka, że łatwo ją wymówić nie zauważając, jak wiele zawiera. To Chwała Ojcu — po łacinie Gloria Patri — zwana też małą doksologią. Nie prosimy w niej o nic dla siebie; nie wspominamy żadnej własnej potrzeby. Wyznajemy jedynie chwałę Trójcy Świętej: Ojca, Syna i Ducha Świętego. Towarzyszy nam ona na końcu każdego psalmu w brewiarzu, po każdej dziesiątce różańca, i wpleciona jest w niezliczone nabożeństwa. Pochylmy się więc nad tym, co tak często powtarzamy.

Tekst modlitwy

Oto autentyczny tekst polski, używany w tradycji rzymskiej:

Chwała Ojcu i Synowi,
i Duchowi Świętemu.
Jak była na początku,
teraz i zawsze,
i na wieki wieków.
Amen.

A oto wersja łacińska, którą Kościół zachodni odmawiał przez stulecia i którą wciąż słyszymy w liturgii tradycyjnej:

Gloria Patri, et Filio,
et Spiritui Sancto.
Sicut erat in principio,
et nunc, et semper,
et in saecula saeculorum.
Amen.

Warto przyswoić sobie obie formy. Łacina łączy nas z modlitwą pokoleń, które poprzedziły nas w wierze, a polszczyzna otwiera serce na sens każdego słowa.

Czym jest „mała doksologia"

Słowo doksologia pochodzi z greckiego doxa — chwała. Oznacza po prostu formułę uwielbienia Boga. Kościół zna wielką doksologię, czyli hymn Chwała na wysokości Bogu (Gloria in excelsis) śpiewany we Mszy świętej, oraz małą doksologię — właśnie Gloria Patri. Nazywamy ją „małą" ze względu na zwięzłość, nie zaś na jej wagę: w kilku wierszach streszcza ona całą wiarę w jednego Boga w trzech Osobach.

Modlitwa ta jest niejako echem słów, którymi sam Pan Jezus posłał Apostołów na cały świat:

Idąc tedy, nauczajcie wszystkie narody, chrzcząc je w imię Ojca i Syna i Ducha Świętego. (Mt 28, 19)

To samo imię, w które jesteśmy ochrzczeni, wymieniamy w Gloria Patri. Ilekroć więc odmawiamy tę modlitwę, odnawiamy wyznanie złożone na chrzcie.

Co wyznajemy, mówiąc te słowa

Katechizm św. Piusa X przypomina, że Bóg jeden jest w trzech Osobach — Ojcu, Synu i Duchu Świętym — i że są to trzy Osoby naprawdę różne, lecz jeden tylko Bóg. O pierwszej z nich uczy tak:

Ojciec jest pierwszą Osobą Najświętszej Trójcy, ponieważ nie pochodzi od innej Osoby, lecz jest początkiem dwóch pozostałych Osób, to znaczy Syna i Ducha Świętego.

Mała doksologia jest więc krótkim wyznaniem tej samej prawdy. Oddajemy w niej jednakową chwałę trzem Osobom, gdyż wszystkim trzem należy się ta sama cześć — równa, bo jeden jest Bóg.

Druga część modlitwy — Jak była na początku, teraz i zawsze, i na wieki wieków — sięga jeszcze dalej. Wyznajemy, że chwała Trójcy nie ma początku ani końca. Była, zanim cokolwiek powstało; trwa dziś; trwać będzie bez kresu. Tak właśnie widzi ją Apostoł Jan w niebie:

A wszelkie stworzenie, które jest w niebie i na ziemi (...) słyszałem, jak wszyscy mówili: Siedzącemu na tronie i Barankowi błogosławieństwo i cześć i chwała i potęga na wieki wieków. (Ap 5, 13)

Odmawiając Gloria Patri, dołączamy nasz głos do tego wiecznego chóru. Nasza chwała nie dodaje nic Bogu, który sam w sobie jest nieskończenie szczęśliwy; ale podnosi nas, oddając Mu to, co Mu się słusznie należy.

Dlaczego chwalimy, a nie prosimy

Może się zdziwić ktoś, kto przywykł, że modlitwa to przede wszystkim prośba. Katechizm uczy jednak, czym modlitwa jest naprawdę:

Modlitwa jest to wzniesienie umysłu do Boga, aby Go uwielbiać, aby Mu dziękować i aby Go prosić o to, czego potrzebujemy.

Uwielbienie stoi tu na pierwszym miejscu. Zanim poprosimy, najpierw oddajemy Bogu chwałę — bo to On jest celem, a nie my. Mała doksologia jest czystym uwielbieniem; dlatego Kościół umieścił ją w tylu miejscach, jakby chciał, byśmy nie zapomnieli, po co się modlimy.

Kiedy odmawiamy Chwała Ojcu

Modlitwa ta nie żyje sama. Wpleciona jest w rytm całego życia modlitewnego:

• Na końcu psalmów. W brewiarzu i w nabożeństwach każdy psalm i każde kantyk wieńczy Gloria Patri. Psalmy są modlitwą Starego Przymierza; dodając doksologię, odczytujemy je w świetle Trójcy, którą objawił Chrystus. To stary i czcigodny zwyczaj, obecny w tradycyjnym oficjum Kościoła.
• W różańcu. Po każdej dziesiątce, to znaczy po dziesięciu Zdrowaś Maryjo, odmawiamy Chwała Ojcu. Tak wieńczymy rozważanie każdej tajemnicy uwielbieniem Trójcy — zobacz jak odmawiać różaniec oraz pełny przegląd tajemnic różańca.
• W litaniach i modlitwach maryjnych. Doksologią wieńczymy także Litanię loretańską i inne nabożeństwa do Matki Bożej.
• W koronkach i nowennach. Wiele nabożeństw posługuje się małą doksologią jako zwięzłym aktem uwielbienia, kończącym dziesiątkę lub całą modlitwę — podobnie jak Ojcze nasz, z którym zazwyczaj sąsiaduje.
• Jako akt uwielbienia w ciągu dnia. Można ją odmówić w każdej chwili — przy pracy, w drodze, w cierpieniu — by wznieść serce ku Bogu jednym oddechem.

Krótkość tej modlitwy jest jej siłą. Mieści się w jednej chwili, a niesie całą wiarę. Dlatego warto znać ją na pamięć — i to po polsku, i po łacinie.

Doksologia, która zamyka każde nabożeństwo

„Chwała Ojcu" nie jest prośbą — jest wyznaniem wiary w Trójcę wypowiedzianym w dwóch zdaniach, i dlatego kończy niemal wszystko, co Kościół odmawia.

Zamyka każdą dziesiątkę różańca i każdy dzień nowenny — do Boga Ojca, do Ducha Świętego, do Chrystusa Króla. Powtarza się po każdym z dziewięciu chórów w koronce do świętego Michała i po każdej godzinie Oficjum. Naukę, którą streszcza, wykładamy przy Trójcy Świętej.

Często zadawane pytania

Gdzie w różańcu odmawia się Chwała Ojcu?

Różaniec to modlitwa rozważająca tajemnice z życia Pana Jezusa i Najświętszej Maryi Panny. Składa się z dziesiątek, czyli zestawów dziesięciu Zdrowaś Maryjo, poprzedzonych Ojcze nasz i zakończonych właśnie modlitwą Chwała Ojcu. W ten sposób mała doksologia wieńczy rozważanie każdej tajemnicy.

Ile razy odmawia się Chwała Ojcu w różańcu?

Tradycyjny różaniec liczy piętnaście tajemnic, podzielonych na trzy części po pięć: radosne, bolesne i chwalebne. Po każdej z nich, na końcu dziesiątki, odmawiamy Chwała Ojcu — pięć razy w jednej części, piętnaście razy w całym różańcu, nie licząc Chwała Ojcu w modlitwach wstępnych.

Dlaczego nowenny kończą się modlitwą Chwała Ojcu?

Wiele nowenn — dziewięciodniowych modlitw w jednej intencji — kończy każdy dzień modlitwą Chwała Ojcu. Prośba zostaje w ten sposób zamknięta uwielbieniem Trójcy Świętej: zanim czegoś zażądamy, oddajemy Bogu chwałę, która Mu się należy.

Źródła

• Tekst modlitwy Gloria Patri / Chwała Ojcu — korpus modlitw Iter Fidei (wersja łacińska i polska tradycyjna).
• Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka: Ewangelia wg św. Mateusza 28, 19; Apokalipsa św. Jana 5, 13.
• Katechizm św. Piusa X — o Najświętszej Trójcy oraz o modlitwie (część o modlitwie w ogólności i o pierwszej Osobie Trójcy).

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy, psalmy i nowenny, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.