Zdrowaś Maryjo: Pozdrowienie Anielskie

Po Ojcze nasz nie ma w skarbcu Kościoła modlitwy bardziej znanej i bardziej umiłowanej niż Zdrowaś Maryjo. Powtarzamy ją przy różańcu, na Anioł Pański, przy łożu chorego i w godzinie konania. Jest tak prosta, że uczymy się jej jako dzieci, a tak głęboka, że nie wyczerpują jej święci przez całe życie. Pochylmy się dzisiaj nad tym Pozdrowieniem Anielskim: nad jego tekstem, jego źródłami i nad tym, czego naucza nas o nim wiara katolicka.

Tekst modlitwy

Oto słowa, które nosimy w sercu od dzieciństwa:

Zdrowaś Maryjo, łaski pełna,
Pan z Tobą.
Błogosławionaś Ty między niewiastami,
i błogosławiony owoc żywota Twojego, Jezus.
Święta Maryjo, Matko Boża,
módl się za nami grzesznymi
teraz i w godzinę śmierci naszej.
Amen.

A oto ten sam hołd w języku, którym Kościół modli się od wieków, w łacinie Ave Maria:

Ave Maria, gratia plena,
Dominus tecum.
Benedicta tu in mulieribus,
et benedictus fructus ventris tui, Jesus.
Sancta Maria, Mater Dei,
ora pro nobis peccatoribus,
nunc et in hora mortis nostrae.
Amen.

Warto zachować w pamięci oba teksty. Polszczyzna prowadzi nasze serce, a łacina łączy nas z całym Kościołem powszechnym, z mnichami i wiernymi wszystkich stuleci, którzy tymi samymi sylabami wzywali Najświętszej Panny.

Słowa po części Anioła, po części Elżbiety, po części Kościoła

Katechizm świętego Piusa X uczy nas wprost, że słowa Zdrowaś Maryjo są „po części archanioła Gabriela, po części świętej Elżbiety, a po części Kościoła". Ta potrójna budowa nie jest drobnostką: pokazuje, że modlitwa ta wyrosła z samej Ewangelii, a Kościół jedynie dopełnił ją wołaniem o wstawiennictwo.

Stąd właśnie bierze się jej druga nazwa. Modlitwę tę zwiemy Pozdrowieniem Anielskim, ponieważ zaczyna się od pozdrowienia, które archanioł Gabriel skierował do Panny Maryi w chwili Zwiastowania.

Pierwsza część: słowa Archanioła i świętej Elżbiety

Pierwsze zdania nie są wynalazkiem ludzkim. Zostały wypowiedziane z natchnienia Bożego i zapisane w Ewangelii według świętego Łukasza.

Kiedy Gabriel przyszedł zwiastować Maryi tajemnicę Wcielenia, „wszedłszy Anioł do niej, rzekł: Bądź pozdrowiona, łaski pełna, Pan z tobą, błogosławionaś ty między niewiastami" (Łk 1, 28). Tu odnajdujemy serce naszego pozdrowienia. Wzywając Najświętszą Pannę tymi samymi słowami, radujemy się — jak naucza Katechizm — wraz z nią, przypominając sobie dary i przywileje, którymi Bóg obdarzył ją ponad wszelkie stworzenie.

Zatrzymajmy się przy zwrocie „łaski pełna". Anioł nie mówi: „mająca łaskę" ani „obdarzona łaską". Mówi: pełna łaski. Maryja jest tak całkowicie napełniona darem Bożym, że nie ma w niej miejsca na grzech. To jedno słowo zapowiada całą godność Tej, która miała stać się Matką Zbawiciela.

Druga część pierwszego zdania pochodzi od świętej Elżbiety. Gdy brzemienna Maryja w nawiedzeniu przyszła do swej krewnej, „skoczyło dzieciątko w jej łonie, a Elżbieta napełniona została Duchem Świętym" i „zawołała głosem wielkim, mówiąc: Błogosławionaś ty między niewiastami, i błogosławiony owoc żywota twojego" (Łk 1, 41–42). Wypowiadając te słowa, radujemy się — wraz z Najświętszą Panną — z jej wzniosłej godności Matki Bożej i dziękujemy Bogu, że dał nam Jezusa Chrystusa przez Maryję.

Imię Jezus, którym domykamy tę część, dodane zostało przez Kościół, by jasno wskazać, kim jest ów błogosławiony owoc Jej żywota.

Druga część: prośba Kościoła

Pozostałe słowa — „Święta Maryjo, Matko Boża, módl się za nami grzesznymi teraz i w godzinę śmierci naszej" — zostały dodane przez Kościół. Tu z radosnego pozdrowienia przechodzimy do pokornej prośby.

Nazywamy Maryję Matką Bożą, bo Ten, którego porodziła, jest prawdziwym Bogiem. I właśnie dlatego — jak tłumaczy Katechizm świętego Piusa X — jest Ona naszą najpotężniejszą Orędowniczką: niepodobna, by Syn nie wysłuchał swej Matki. Prosimy więc o Jej opiekę przez całe życie, a szczególnie „w godzinę śmierci naszej", gdy będziemy jej najbardziej potrzebować.

To zdumiewająca pokora chrześcijanina: nazywamy siebie po prostu „grzesznymi". Nie udajemy przed Matką, że jesteśmy lepsi, niż jesteśmy. Powierzamy się Jej tacy, jacy jesteśmy — ufni, że Ta, która jest pełna łaski, wyjedna nam łaskę nawrócenia i wytrwania. W tej prośbie streszcza się cały duch aktu zawierzenia: oddania siebie i swoich spraw w macierzyńskie ręce Maryi.

Dlaczego po Ojcze nasz odmawiamy właśnie Zdrowaś Maryjo

Istnieje głęboki porządek w tym, że Pozdrowienie Anielskie następuje zaraz po Modlitwie Pańskiej. Najpierw zwracamy się wprost do Boga słowami Ojcze nasz, których nauczył nas sam Jezus Chrystus. Potem prosimy Najświętszą Pannę, aby wyjednała nam te właśnie łaski, o które prosiliśmy Ojca. Maryja nie zastępuje Boga — Ona nas do Niego prowadzi.

Święci są w tej nauce zgodni: prawdziwi czciciele Maryi są przez Nią miłowani, otoczeni opieką najtkliwszej z Matek i pewni, że przez Nią znajdą Jezusa. Spośród wszystkich nabożeństw maryjnych Kościół poleca w sposób całkiem szczególny odmawianie świętego Różańca — tej modlitwy, w której Zdrowaś Maryjo powtarza się dziesiątkami, jak ziarna nanizane na sznur miłości. Tym samym pozdrowieniem rozbrzmiewa też Litania loretańska oraz najstarsza modlitwa maryjna Pod Twoją obronę.

Jeśli chcecie zgłębić tradycyjne życie modlitwy Kościoła, zachęcamy do lektury naszego wprowadzenia do Divinum Officium, czyli officium tradycyjnego brewiarza, w którym Pozdrowienie Anielskie nieustannie powraca.

Modlitwa trzech Zdrowaś Maryjo

Wśród pobożnych zwyczajów przekazanych przez tradycję poczesne miejsce zajmuje modlitwa trzech Zdrowaś Maryjo. Polega ona na codziennym odmawianiu trzech Zdrowaś Maryjo ku czci trzech wielkich przywilejów Najświętszej Panny: Jej potęgi, mądrości i miłosierdzia — a wedle innej tradycji ku czci Jej niepokalanego poczęcia, Boskiego macierzyństwa i panieństwa. Po każdym pozdrowieniu wzywamy:

Przez Twoje niepokalane poczęcie, o Maryjo, racz zachować czystość duszy i ciała mojego.

Praktykę tę gorliwie zalecali święci, między innymi święty Alfons Liguori, jako prosty środek do uproszenia daru czystości i wytrwania w łasce. Świadkami jej skuteczności tradycja czyni także świętą Mechtyldę i świętą Gertrudę. Nie jest to żadna „magiczna" formuła ani gwarancja automatyczna: jest to akt ufnej, codziennej wierności, przez który zawierzamy się opiece Matki Bożej rankiem i wieczorem.

Modlitwa trzech Zdrowaś Maryjo przez krwawe łzy miłosierdzia

Pokrewną formą jest wezwanie trzech Zdrowaś Maryjo połączone z rozważaniem krwawych łez miłosierdzia Najświętszej Panny — łez, które, jak głosi tradycja pobożna, Matka Boża wylewa nad grzesznikami. Odmawiamy wówczas trzy Zdrowaś Maryjo, błagając Maryję, by przez swą boleść i miłosierdzie wyjednała nawrócenie grzeszników i ratunek dla dusz w godzinie próby. Także i tu liczy się nie sama liczba, lecz skrucha i miłość serca, które się modli.

Nowenna trzech Zdrowaś Maryjo

Z modlitwy trzech Zdrowaś Maryjo wyrasta nowenna trzech Zdrowaś Maryjo, zwana niekiedy skuteczną. Nowenna to dziewięć dni modlitwy w określonej intencji — liczba dziewięć przypomina dziewięć dni, które Apostołowie wraz z Maryją trwali na modlitwie między Wniebowstąpieniem a Zesłaniem Ducha Świętego.

Odmawiamy ją tak: przez dziewięć kolejnych dni mówimy trzy razy Zdrowaś Maryjo ku czci wspomnianych przywilejów Najświętszej Panny, dołączając naszą prośbę i krótkie wezwanie, na przykład:

Najświętsza Panno, okaż, że jesteś Matką.

Co do słowa „skuteczna": Kościół nie uznaje żadnej modlitwy za nieomylnie spełniającą każde życzenie. Skuteczność nowenny nie tkwi w samej formule ani w dziewiątce dni, lecz w wytrwałości, z jaką pukamy do serca Bożego przez ręce Maryi, oraz w zgodności naszej prośby z wolą Bożą. Pan obiecał wysłuchanie temu, kto prosi z wiarą i wytrwale (por. Łk 11, 9–10) — i to jest jedyna prawdziwa „skuteczność" modlitwy. Wystrzegajmy się natomiast traktowania nowenny jak zaklęcia czy łańcuszka: byłby to przesąd obcy duchowi katolickiemu.

Modlitwa siedmiu Ojcze nasz i siedmiu Zdrowaś Maryjo

Wielu wiernych poszukuje modlitwy siedmiu Ojcze nasz i siedmiu Zdrowaś Maryjo. Liczba siedem od dawna wiąże się w pobożności maryjnej z siedmioma boleściami Najświętszej Maryi Panny, czczonymi przez Kościół (zwłaszcza w nabożeństwie Matki Bożej Bolesnej i w koronce siedmiu boleści).

Praktyka polega na odmówieniu — w rozważaniu kolejnych boleści Maryi — siedmiu razy Ojcze nasz i siedmiu razy Zdrowaś Maryjo. Siedem boleści to: proroctwo Symeona, ucieczka do Egiptu, zgubienie Jezusa w świątyni, spotkanie z Jezusem niosącym krzyż, ukrzyżowanie i śmierć Pana, zdjęcie z krzyża i złożenie do grobu. Przy każdej boleści rozważamy jedną tajemnicę cierpienia Maryi, mówiąc jedno Ojcze nasz i jedno Zdrowaś Maryjo.

Tę samą liczbę spotykamy też w innych zwyczajowych modlitwach pokutnych i wstawienniczych. We wszystkich wypadkach Zdrowaś Maryjo pozostaje sercem nabożeństwa, a liczba służy jedynie skupieniu i rozważaniu — nie jest sama w sobie warunkiem wysłuchania.

„Zdrowaś Maryjo" jako cegła każdego nabożeństwa maryjnego

Z tego jednego pozdrowienia zbudowana jest niemal cała polska pobożność maryjna — i warto zobaczyć, gdzie dokładnie ono wraca.

Powtórzone dziesięć razy tworzy dziesiątkę różańca; po trzykroć otwiera i zamyka nowennę do Matki Bożej Nieustającej Pomocy. Siedmiokrotnie powtórzone, przy rozważaniu siedmiu boleści, daje nowennę do Matki Bożej Bolesnej. Wraca też w nowennach związanych z wizerunkami: częstochowską, szkaplerzną, z Guadalupe oraz w nowennie do Niepokalanego Poczęcia, odprawianej przed 8 grudnia.

Często zadawane pytania

Co to jest różaniec?

Różaniec to modlitwa rozważająca tajemnice życia Pana Jezusa i Najświętszej Maryi Panny, w której powtarzamy dziesiątkami Zdrowaś Maryjo, przeplatane Ojcze nasz i Chwała Ojcu. Sama modlitwa Zdrowaś Maryjo jest jego osnową — to ją odmawiamy najczęściej, przesuwając paciorki i rozmyślając nad zbawczymi wydarzeniami.

Kto wymyślił różaniec?

Tradycja katolicka łączy upowszechnienie różańca ze świętym Dominikiem i z zakonem dominikańskim, choć modlitewne powtarzanie Zdrowaś Maryjo na sznurze paciorków kształtowało się stopniowo przez stulecia. Kościół przez wieki zalecał i ubogacał tę praktykę, czyniąc z niej szczególnie polecane nabożeństwo ku czci Najświętszej Panny.

Ile tajemnic ma różaniec?

W tradycyjnym układzie różaniec liczy piętnaście tajemnic, podzielonych na trzy części po pięć: radosne, bolesne i chwalebne. Każdej tajemnicy odpowiada jedna dziesiątka Zdrowaś Maryjo poprzedzona Ojcze nasz i zakończona Chwała Ojcu.

Dlaczego mówimy „łaski pełna"?

Bo tak właśnie pozdrowił Maryję archanioł Gabriel w Ewangelii według świętego Łukasza (Łk 1, 28). Zwrot ten oznacza, że Najświętsza Panna jest całkowicie napełniona łaską Bożą — w stopniu, jaki przystoi Tej, która miała stać się Matką Boga.

Jak odmawiać modlitwę trzech Zdrowaś Maryjo?

Odmawiamy trzy razy Zdrowaś Maryjo — najlepiej rano i wieczorem — ku czci potęgi, mądrości i miłosierdzia Najświętszej Panny, prosząc Ją o łaskę czystości i wytrwania. Po każdym pozdrowieniu możemy dodać wezwanie: „Przez Twoje niepokalane poczęcie, o Maryjo, racz zachować czystość duszy i ciała mojego". Praktykę tę polecał święty Alfons Liguori.

Czym jest nowenna trzech Zdrowaś Maryjo zwana skuteczną?

To dziewięciodniowa modlitwa, w której każdego dnia odmawiamy trzy Zdrowaś Maryjo w określonej intencji. Określenie „skuteczna" odnosi się do wytrwałości i ufności modlącego się, a nie do żadnej automatycznej gwarancji. Kościół przestrzega przed traktowaniem nowenny jak zaklęcia czy łańcuszka — jej moc płynie z wiary i ze zgodności prośby z wolą Bożą.

Co oznacza modlitwa siedmiu Ojcze nasz i siedmiu Zdrowaś Maryjo?

Liczba siedem nawiązuje do siedmiu boleści Najświętszej Maryi Panny. W tej modlitwie rozważamy kolejno te boleści, odmawiając przy każdej jedno Ojcze nasz i jedno Zdrowaś Maryjo — razem siedem i siedem. Jest to forma współczucia z cierpieniem Matki Bożej i Jej Syna.

Pokrewną Maryi pieśnią uwielbienia jest Magnificat — hymn, który sama Najświętsza Panna wyśpiewała podczas nawiedzenia świętej Elżbiety.

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy, psalmy i nowenny, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Tekst modlitwy Zdrowaś Maryjo i łacińskiego Ave Maria za korpusem modlitw Iter Fidei (atom ave-maria). Cytaty z Pisma Świętego według przekładu ks. Jakuba Wujka: Ewangelia według świętego Łukasza (Łk 1, 26–48). Nauka o Pozdrowieniu Anielskim według Katechizmu świętego Piusa X, część druga, rozdział o Zdrowaś Maryjo.