Nowenna do Matki Bożej Nieustającej Pomocy

Jest taki obraz, przed którym lud chrześcijański staje od wieków z jedną prośbą: nie przestawaj mi pomagać. To bizantyjska ikona, na której Maryja trzyma Dziecię Jezus, a Ono — przestraszone widokiem narzędzi przyszłej Męki, które ukazują dwaj aniołowie — chwyta się dłoni Matki. Nowenna do Matki Bożej Nieustającej Pomocy to dziewięciodniowa modlitwa, którą zanosimy przed tym wizerunkiem, wypraszając u Maryi tę pomoc, jakiej Ona udziela nieprzerwanie. Rozpowszechniona w XIX wieku przez ojców redemptorystów, stała się jednym z najukochańszych nabożeństw maryjnych całego Kościoła. Wyjaśnijmy, czym jest, skąd się wzięła i jak ją odprawiać.

Czym jest nowenna

Słowo "nowenna" pochodzi od łacińskiego novem, czyli dziewięć. Jest to modlitwa odprawiana przez dziewięć kolejnych dni w jednej intencji. Jej wzorem jest sam Kościół rodzący się w Wieczerniku: po Wniebowstąpieniu Apostołowie wraz z Maryją trwali jednomyślnie na modlitwie przez dziewięć dni, aż w dniu Pięćdziesiątnicy zstąpił na nich Duch Święty. Stąd każda nowenna jest niejako powtórzeniem tamtego oczekiwania — dziewięcioma dniami wytrwałego, ufnego proszenia.

Wytrwałość ta nie jest naciskaniem na Boga, lecz posłuszeństwem Jego wezwaniu: "Proście, a będzie wam dane (...). Albowiem każdy, kto prosi, otrzymuje" (Łk 11, 9-10). Pan dodał też przypowieść o tym, "że zawsze trzeba się modlić, a nie ustawać" (Łk 18, 1). Nowenna jest właśnie szkołą tej niesłabnącej modlitwy.

Cudowna ikona Matki Bożej Nieustającej Pomocy

Sam obraz jest znacznie starszy niż nabożeństwo. To ikona typu bizantyjskiego, namalowana na desce, pochodząca prawdopodobnie z Krety i sięgająca późnego średniowiecza. Przedstawia Najświętszą Maryję Pannę w ciemnoczerwonej sukni i granatowym płaszczu, z gwiazdą na czole. Na Jej lewym ramieniu spoczywa Dziecię Jezus.

Cała kompozycja jest jednym wielkim proroctwem. Po obu stronach widnieją aniołowie — święty Michał i święty Gabriel — niosący narzędzia Męki: krzyż, gwoździe, włócznię. Dziecię, ujrzawszy je, w trwodze chwyta się obu dłoni Matki, a z nóżki zsuwa Mu się sandał, jakby w pośpiechu schronienia. Maryja nie patrzy jednak na Syna, lecz na nas — kieruje ku patrzącemu spojrzenie pełne powagi i miłosierdzia, jakby zapraszała, byśmy i my przy Niej szukali ucieczki.

Przez stulecia ikona czczona była w Rzymie. Po zniszczeniach napoleońskich uznano ją za zaginioną. Odnaleziona, w roku 1866 z woli papieża Piusa IX została powierzona ojcom redemptorystom i wprowadzona do kościoła świętego Alfonsa przy via Merulana w Rzymie, gdzie znajduje się do dziś. To wtedy zabrzmiały słowa papieża skierowane do redemptorystów: Sprawcie, by Ją poznano.

Nabożeństwo redemptorystów

Ojcowie redemptoryści — Zgromadzenie Najświętszego Odkupiciela, założone przez świętego Alfonsa Marii Liguori, wielkiego doktora pobożności maryjnej — wzięli to polecenie do serca i stali się apostołami ikony. Rozpowszechnili jej kopie po całym świecie, a wraz z nimi zaszczepili nowennę oraz cotygodniowe nabożeństwo nieustannej nowenny, odprawiane zwykle w środy.

To dzięki nim w drugiej połowie XIX wieku Matka Boża Nieustającej Pomocy stała się jednym z najszerzej czczonych wizerunków maryjnych. Wspomnienie liturgiczne obchodzi się 27 czerwca. Nabożeństwo to wyrasta więc nie z prywatnego objawienia, lecz z czci oddawanej świętemu obrazowi i z najczystszej tradycji maryjnej Kościoła: zawierzenia Tej, którą Pan z krzyża dał nam za Matkę.

Struktura nowenny: dziewięć dni

Nowennę do Matki Bożej Nieustającej Pomocy odprawia się przez dziewięć kolejnych dni, najlepiej przed wizerunkiem ikony. Każdy dzień ma ten sam, prosty układ, który łatwo zapamiętać i powtarzać:

1. Znak krzyża i krótkie wprowadzenie, w którym stajemy w obecności Bożej i przedstawiamy Maryi intencję, w jakiej podejmujemy nowennę.
2. Akt zawierzenia — codzienna modlitwa do Matki Bożej Nieustającej Pomocy (jej tradycyjny tekst podajemy niżej), w której powierzamy się Jej opiece.
3. Rozważanie na dany dzień — krótka myśl o jednym z tytułów lub przymiotów Maryi: o Jej macierzyństwie, o Jej współcierpieniu, o Jej wstawiennictwie, o ucieczce grzeszników, o pomocy w pokusie, o pociesze strapionych, o godzinie śmierci.
4. Trzy razy "Zdrowaś Maryjo" wraz z wezwaniem "Matko Boża Nieustającej Pomocy, módl się za nami".
5. Modlitwa końcowa i ponowne przedstawienie próśb, własnych i cudzych.

Wielu wiernych łączy z nowenną codzienne odmówienie Różańca lub przynajmniej jednej jego tajemnicy oraz przystąpienie do spowiedzi i Komunii w jej trakcie. Dobrze jest też wybrać sobie jedną, jasną intencję na wszystkie dziewięć dni.

9-dniowa nowenna do Matki Bożej Nieustającej Pomocy — dzień po dniu

Skoro nowenna trwa dokładnie dziewięć dni, dobrze jest mieć na każdy z nich osobne rozważanie. Schemat każdego dnia pozostaje ten sam (znak krzyża, akt zawierzenia, rozważanie, trzykroć Zdrowaś Maryjo, modlitwa końcowa), zmienia się tylko myśl, której się przyglądamy. Oto klasyczny porządek dziewięciu rozważań tej 9-dniowej nowenny, opartych na tytułach Maryi czczonych w ikonie:

1. Dzień pierwszy — Matka Boża. Rozważamy, że Ta, do której wołamy, jest prawdziwą Matką Boga, a przez to i naszą Matką.
2. Dzień drugi — Matka miłosierdzia. Patrzymy na Jej spojrzenie z ikony, zwrócone nie ku Synowi, lecz ku nam.
3. Dzień trzeci — Współcierpiąca u stóp krzyża. Narzędzia Męki w rękach aniołów przypominają, że Maryja zna ludzkie cierpienie od wewnątrz.
4. Dzień czwarty — Ucieczka grzeszników. Prosimy o łaskę nawrócenia dla siebie i dla bliskich.
5. Dzień piąty — Wspomożenie w pokusach. Powierzamy Maryi naszą codzienną walkę duchową.
6. Dzień szósty — Pociecha strapionych. Przynosimy Jej smutki, lęki i sprawy po ludzku beznadziejne.
7. Dzień siódmy — Uzdrowienie chorych. Modlimy się za chorych na ciele i na duszy.
8. Dzień ósmy — Orędowniczka nasza. Wyznajemy, że Maryja nie odmawia wstawiennictwa nikomu, kto się do Niej ucieka.
9. Dzień dziewiąty — Pomoc w godzinie śmierci. Prosimy o łaskę dobrej śmierci pod Jej opieką, jak każe sam akt zawierzenia.

Taki podział nie jest obowiązkowym kanonem — wolno odprawiać nowennę także z jedną, niezmienną myślą przez wszystkie dziewięć dni. Jest jednak sprawdzoną pomocą dla tych, którzy szukają gotowego planu na każdy z dziewięciu dni.

Modlitwa do Matki Bożej Nieustającej Pomocy

Oto tradycyjny akt zawierzenia, sercem całej nowenny, powtarzany każdego z dziewięciu dni:

O Matko Nieustającej Pomocy, z największą ufnością przychodzę dzisiaj przed Twój święty obraz, aby błagać o pomoc Twoją. Nie liczę na moje zasługi ani na moje dobre uczynki, ale tylko na nieskończone zasługi Pana Jezusa i na Twoją niezrównaną miłość macierzyńską.

Tyś patrzyła, o Matko, na rany Odkupiciela i na krew Jego wylaną na krzyżu dla naszego zbawienia. Tenże Syn Twój, umierając, dał nam Ciebie za Matkę i uczynił Cię Szafarką i Rozdawczynią swoich łask. Dlatego z dziecięcą ufnością wołam do Ciebie: spraw, abym za Twoim pośrednictwem otrzymał to, o co Cię proszę (tu wymień swoją prośbę), jeśli to służy ku większej chwale Bożej i ku zbawieniu mojej duszy.

A gdyby prośba moja nie była zgodna z wolą Bożą, uproś mi to, co dla mnie pożyteczniejsze. Wspomagaj mnie w życiu, broń w pokusach, a nade wszystko bądź przy mnie w godzinie śmierci. O Matko Nieustającej Pomocy, nie opuszczaj mnie nigdy, a zwłaszcza w owej ostatniej chwili. Amen.

Po tej modlitwie odmawia się trzykroć Zdrowaś Maryjo, a na zakończenie wezwanie: Matko Boża Nieustającej Pomocy, módl się za nami.

Dlaczego nazywamy Ją "Pomocą"

Tytuł ten nie jest pobożną przesadą, lecz wyznaniem prawdy zakorzenionej w Ewangelii. To Chrystus, konając na krzyżu, dał nam Maryję za Matkę: "Gdy więc ujrzał Jezus matkę i ucznia, którego miłował (...), mówi matce swojej: Niewiasto, oto syn twój. Potem mówi uczniowi: Oto matka twoja" (J 19, 26-27). W osobie umiłowanego ucznia każdy z nas został wtedy powierzony Maryi — i Ona przyjęła nas jak własne dzieci.

A że Jej wstawiennictwo jest skuteczne, pokazała już w Kanie Galilejskiej, gdzie pierwsza zauważyła ludzką potrzebę — "Wina nie mają" (J 2, 3) — i poleciła sługom jedyną radę, jaką Matka może dać: "Cokolwiek wam powie, czyńcie" (J 2, 5). Tu jest cała tajemnica Jej pomocy: Maryja nie zatrzymuje nas przy sobie, lecz prowadzi do Syna. Modlimy się do Niej nie jako do sprawczyni łask, ale jako do najpotężniejszej Orędowniczki, której Syn niczego nie odmawia. "Nieustająca" zaś jest ta pomoc dlatego, że Maryja nigdy nie ustaje we wstawiennictwie — czuwa nad nami aż do ostatniej chwili.

Jak dobrze odprawić nowennę

Pytanie "jak odmawiać nowennę?" sprowadza się więc do trzech prostych zasad. Wybierz jedną stałą porę każdego dnia — choćby kilka minut wieczorem przed obrazem. Trwaj przy jednej intencji przez wszystkie dziewięć dni; nowenna uczy nas właśnie wytrwałości. I pamiętaj, że owocem nowenny nie zawsze jest to, o co prosiliśmy — czasem jest nim większy pokój, nawrócenie serca albo łaska przyjęcia woli Bożej, która zawsze jest najlepsza.

Nowenna na głos i z nagrań

Wielu wiernych szuka dziś nowenny do Matki Bożej Nieustającej Pomocy w formie nagrania — na YouTube czy w aplikacji — by modlić się wspólnie z prowadzącym lub po prostu nadążać za tekstem. To dobra i godziwa pomoc, zwłaszcza dla chorych, kierowców czy osób, które łatwiej skupiają się słuchając niż czytając. Warto jednak zadbać o dwie rzeczy: by treść była zgodna z tradycyjnym aktem zawierzenia (podanym wyżej w całości), oraz by nagranie nie zastąpiło naszej własnej, świadomej modlitwy. Nowenna nie jest słuchowiskiem do odsłuchania w tle — jest rozmową serca z Matką. Nagranie ma nas w tej rozmowie prowadzić, nie wyręczać. Najprościej połączyć jedno z drugim: mieć przed oczyma ikonę, w uszach spokojny głos prowadzący, a w sercu jedną, niezmienną intencję dziewięciu dni.

Nowenna nie istnieje w pustce — jest częścią całego skarbca modlitwy maryjnej. Jej rdzeniem pozostaje Zdrowaś Maryjo, powtarzane w każdym z dziewięciu dni. Naturalnym jej przedłużeniem jest Różaniec wraz z tajemnicami Różańca, w których rozważamy te same sceny, co na ikonie. Warto dołączyć do niej najstarszą modlitwę maryjną, Pod Twoją obronę, oraz uwieńczyć całość Litanią Loretańską, gdzie Maryja przyzywana jest między innymi jako "Uzdrowienie chorych", "Ucieczka grzesznych" i "Wspomożenie wiernych".

Pośród innych nowenn maryjnych można poznać nowennę do Matki Bożej Rozwiązującej Węzły, a gdy stajemy wobec spraw po ludzku przegranych — nowennę do świętej Rity od spraw beznadziejnych.

Często zadawane pytania

Co to jest nowenna?

Nowenna to modlitwa odprawiana przez dziewięć kolejnych dni w jednej intencji. Nazwa pochodzi od łacińskiego novem, czyli dziewięć. Jej wzorem jest dziewięć dni, podczas których Apostołowie wraz z Maryją trwali na modlitwie w Wieczerniku, oczekując zesłania Ducha Świętego.

Ile trwa nowenna?

Nowenna trwa dziewięć kolejnych dni — stąd jej nazwa. Niektóre nowenny mają formę cotygodniową (na przykład nieustanna nowenna do Matki Bożej Nieustającej Pomocy odprawiana w środy), ale klasyczna nowenna to dziewięć dni modlitwy w wybranej intencji.

Kiedy odprawia się nowennę do Matki Bożej Nieustającej Pomocy?

Można ją odprawić w dowolnym czasie, w każdej intencji. Tradycyjnie wielu wiernych podejmuje ją przed wspomnieniem Matki Bożej Nieustającej Pomocy, które przypada 27 czerwca, lub w ramach cotygodniowego środowego nabożeństwa rozpowszechnionego przez redemptorystów.

Skąd pochodzi ikona Matki Bożej Nieustającej Pomocy?

To bizantyjska ikona pochodzenia kreteńskiego, sięgająca późnego średniowiecza. Od XV wieku czczona była w Rzymie. W roku 1866 papież Pius IX powierzył ją ojcom redemptorystom, którzy umieścili ją w kościele świętego Alfonsa przy via Merulana i rozpowszechnili jej kult oraz nowennę po całym świecie.

Jak odmawiać nowennę do Matki Bożej Nieustającej Pomocy?

Każdego z dziewięciu dni o tej samej porze odmów: znak krzyża i krótkie wprowadzenie, tradycyjny akt zawierzenia (jego pełny tekst znajdziesz wyżej), rozważanie na dany dzień, trzykroć Zdrowaś Maryjo z wezwaniem "Matko Boża Nieustającej Pomocy, módl się za nami" oraz modlitwę końcową. Najlepiej trzymać się jednej intencji przez wszystkie dziewięć dni.

Czym jest 9-dniowa nowenna i czym różni się od nieustannej?

To dokładnie ta sama modlitwa ujęta w dwóch rytmach. 9-dniowa nowenna to klasyczne dziewięć kolejnych dni modlitwy w jednej intencji — z osobnym rozważaniem na każdy dzień. Nieustanna nowenna to cotygodniowe nabożeństwo (zwykle w środy) przed ikoną, rozpowszechnione przez redemptorystów; nazywa się "nieustanną", bo trwa nieprzerwanie przez cały rok.

Gdzie znajdę tekst nowenny do Matki Bożej Nieustającej Pomocy?

Pełny tekst tradycyjnego aktu zawierzenia — sercem całej nowenny, powtarzanego każdego z dziewięciu dni — podajemy w tym artykule, w rozdziale "Modlitwa do Matki Bożej Nieustającej Pomocy". Wystarczy dołączyć do niego trzykroć Zdrowaś Maryjo i rozważanie na dany dzień.

Czy nowenna jest modlitwą tradycyjną?

Tak. Choć samo nabożeństwo w obecnej formie ukształtowało się w XIX wieku, opiera się ono na czci świętego obrazu i na najstarszej tradycji maryjnej Kościoła — zawierzeniu Tej, którą Chrystus dał nam z krzyża za Matkę. Sam zwyczaj dziewięciodniowej modlitwy sięga oczekiwania Apostołów na Ducha Świętego.

Zobacz też: matka boza szkaplerzna.

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy, psalmy i nowenny, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Tekst aktu zawierzenia oraz struktura nowenny: tradycyjne nabożeństwo do Matki Bożej Nieustającej Pomocy w przekazie ojców redemptorystów (Zgromadzenie Najświętszego Odkupiciela). Pismo Święte: Biblia w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Łk 11, 9-10; Łk 18, 1; J 19, 26-27; J 2, 3; J 2, 5). Historia ikony oraz jej powierzenia redemptorystom przez Piusa IX (1866) według powszechnie przyjętej tradycji historycznej Kościoła. Nauka o wstawiennictwie Maryi w duchu pism św. Alfonsa Marii Liguori.