Akt zawierzenia Matce Bożej

Akt zawierzenia Matce Bożej to modlitwa, w której oddajemy się całkowicie Maryi — wszystko, czym jesteśmy i co posiadamy — po to, aby przez Jej ręce w pełni należeć do Jezusa Chrystusa. Nie chodzi o oddanie się Maryi zamiast Chrystusowi, lecz o najpewniejszą i najkrótszą drogę do Niego: tę, którą sam Bóg wybrał, gdy przez Maryję przyszedł na świat. Tradycja katolicka zna ten akt przede wszystkim dzięki świętemu Ludwikowi Marii Grignion de Montfort i streszcza go w dwóch łacińskich słowach: Totus tuus — „Cały Twój".

Poniżej podajemy najpierw pełny tekst aktu zawierzenia, a następnie wyjaśniamy jego sens, pochodzenie i sposób odmawiania.

Akt zawierzenia Maryi — tekst

Oto klasyczny akt oddania się Maryi w duchu świętego Ludwika Marii Grignion de Montfort, który możemy odmówić raz uroczyście, a potem ponawiać codziennie:

O Maryjo, Matko Boża i Matko moja, w obecności całego dworu niebieskiego obieram Cię dziś za moją Matkę i Panią. Oddaję Ci i poświęcam, jako Twemu dziecku i słudze, moje ciało i moją duszę, moje dobra wewnętrzne i zewnętrzne, a także wartość moich dobrych uczynków, przeszłych, obecnych i przyszłych. Pozostawiam Ci całkowite i pełne prawo rozporządzania mną i wszystkim, co do mnie należy, według Twego upodobania, ku większej chwale Bożej, teraz i na wieki.

Przyjmij mnie, najłaskawsza Dziewico, jako tego, który całkowicie do Ciebie należy. Zachowaj mnie jako swoją własność i swoje dziedzictwo. Prowadź mnie, oświecaj, broń i uświęcaj, abym przez Twoje ręce, o Pośredniczko łask, należał bez reszty do Jezusa, Twojego Syna, i z Tobą Go kochał, wielbił i Mu służył przez całe życie i na wieki wieków. Amen.

Najkrótszą formą tego samego zawierzenia jest westchnienie, którym możemy oddawać się Maryi w ciągu dnia:

Totus tuus ego sum, et omnia mea tua sunt. — Cały jestem Twój, i wszystko, co moje, Twoim jest. Przyjmij mnie pod swoją opiekę, o Maryjo.

Czym jest oddanie się Maryi

Oddanie się Maryi, nazywane też niewolnictwem miłości lub świętą niewolą, polega na tym, że dobrowolnie i z miłości czynimy z Maryi pełną szafarkę wszystkiego, co mamy. Nie odbieramy przez to nic Bogu — przeciwnie, dajemy Mu więcej, bo w ręce Najświętszej Matki składamy nawet wartość naszych modlitw i dobrych uczynków, aby Ona oczyściła je z naszej nędzy i przedstawiła Synowi jako czyste i miłe.

Święty Ludwik Maria Grignion de Montfort tłumaczy, że jest to „doskonałe nabożeństwo do Najświętszej Dziewicy", ponieważ doskonale upodabnia nas do Chrystusa. On sam bowiem zechciał całkowicie zależeć od Maryi: przez dziewięć miesięcy zamknął się w Jej łonie, przez trzydzieści lat był Jej poddany w Nazarecie, i z Niej narodził się dla świata. Skoro Bóg przyszedł do nas przez Maryję, my najpewniej dojdziemy do Boga tą samą drogą.

Takie zawierzenie ma głębokie korzenie w Ewangelii. Pod krzyżem Pan Jezus dał nam Maryję za Matkę, a nas Jej za dzieci:

Gdy więc ujrzał Jezus matkę i ucznia, którego miłował, stojącego, mówi matce swojej: Niewiasto, oto syn twój. Potem mówi uczniowi: Oto matka twoja. I od tej chwili wziął ją uczeń do siebie. (J 19, 26–27)

Słowa „wziął ją uczeń do siebie" są jakby pierwszym aktem zawierzenia: umiłowany uczeń przyjmuje Maryję jako swoją, do swego życia i domu. Gdy oddajemy się Matce Bożej, idziemy w jego ślady.

Skąd pochodzi „Totus tuus"

Hasło Totus tuus wywodzi się wprost z pism świętego Ludwika Marii Grignion de Montfort (1673–1716), francuskiego kapłana i kaznodziei, autora Traktatu o prawdziwym nabożeństwie do Najświętszej Maryi Panny. To dzieło, odnalezione dopiero ponad sto lat po jego śmierci, stało się jednym z najważniejszych tekstów maryjnych w Kościele. Pełna formuła, którą święty Ludwik proponuje, brzmi: Totus tuus ego sum, et omnia mea tua sunt — „Cały jestem Twój, i wszystko, co moje, Twoim jest".

To zawierzenie nie jest nowinką. Wpisuje się w długą tradycję świętych, którzy całkowicie oddawali się Matce Bożej — od świętego Jana Damasceńskiego i świętego Bernarda po świętego Alfonsa Liguori. Maryja jest bowiem, jak uczy Kościół, Pośredniczką łask: wszystko, co Bóg pragnie nam dać, chce nam dać przez Jej macierzyńskie ręce. Dlatego zawierzenie Maryi jest pewną drogą wzrostu w miłości do Boga.

Sercem tego nabożeństwa jest zaufanie tej, którą Anioł pozdrowił jako pełną łaski:

I wszedłszy Anioł do niej, rzekł: Bądź pozdrowiona, łaski pełna, Pan z tobą, błogosławionaś ty między niewiastami. (Łk 1, 28)

Maryja odpowiedziała na to wezwanie własnym, doskonałym aktem oddania: „Oto ja służebnica Pańska, niech mi się stanie według słowa twego" (Łk 1, 38). Nasze zawierzenie jest naśladowaniem tego „niech mi się stanie": razem z Maryją powierzamy się woli Bożej.

Jak dokonać aktu zawierzenia

Akt zawierzenia można odmówić w każdej chwili, lecz tradycja zachęca, by uczynić to w sposób uroczysty, najlepiej po przygotowaniu. Święty Ludwik Maria proponował okres około trzydziestu trzech dni modlitwy i rozważania przed pierwszym aktem oddania. Oto prosty porządek:

• Przygotowanie. Przez kilka tygodni odmawiamy codziennie różaniec lub przynajmniej jedną jego część, rozważając tajemnice z życia Pana Jezusa i Maryi, oraz prosimy o łaskę dobrego zawierzenia. Pomocą jest tu Litania Loretańska, która uczy nas wzywać Maryję pod wszystkimi Jej tytułami.
• Spowiedź i Komunia. Przed samym aktem przystępujemy do spowiedzi i Komunii świętej, aby oddać się Maryi z sercem oczyszczonym.
• Akt zawierzenia. Najlepiej w święto maryjne — na przykład w uroczystość Niepokalanego Poczęcia, Wniebowzięcia czy w święto Niepokalanego Serca Maryi — klękamy przed obrazem Matki Bożej i odmawiamy akt powoli, ze skupieniem.
• Ponawianie. Codziennie, choćby krótko, odnawiamy zawierzenie słowami „Totus tuus" lub modlitwą Pod Twoją obronę, oddając Maryi ten dzień.

Warto pamiętać, że istota zawierzenia nie leży w doskonałości słów, lecz w prawdziwym oddaniu serca. Maryja, jak śpiewa w swym hymnie, raduje się w Bogu Zbawicielu: „Wielbi dusza moja Pana, i rozradował się duch mój w Bogu, Zbawicielu moim" (Łk 1, 46–47). Kto oddaje się Maryi, uczy się od Niej tej samej radości i tego samego całkowitego należenia do Boga.

Warianty aktu oddania

Obok klasycznego aktu w duchu świętego Ludwika Marii istnieją inne, krótsze formy zawierzenia, które również należą do tradycji:

• Akt poranny. „O Pani moja, o Matko moja, Tobie się cały oddaję i na dowód mego oddania poświęcam Ci dziś oczy moje, uszy moje, usta moje, serce moje, całego siebie. Skoro więc jestem Twój, o dobra Matko, strzeż mnie i broń jako rzeczy i własności swojej." Tę modlitwę chętnie odmawiamy rano, oddając Maryi cały dzień.
• Zawierzenie w Niepokalanym Sercu. Można połączyć akt oddania z nabożeństwem fatimskim, powierzając się Niepokalanemu Sercu Maryi jako bezpiecznemu schronieniu i drodze do Boga.
• Westchnienie strzeliste. W ciągu dnia powtarzamy po prostu: „Maryjo, cały jestem Twój" albo „Totus tuus, Maria". Takie krótkie akty utrzymują nas w stałym zjednoczeniu z Matką Bożą.

Zawierzenie dobrze jest też poprzedzić odnowieniem aktów wiary, nadziei i miłości, którymi zwracamy się wprost do Boga, oraz uczcić Maryję pełnym czci hymnem, jakim jest Akatyst ku czci Bogarodzicy.

Każda z tych form prowadzi do tego samego celu: byśmy przez Maryję, z Maryją i w Maryi coraz pełniej należeli do Jej Boskiego Syna.

Akt zawierzenia Niepokalanemu Sercu Maryi — tekst i modlitwa

Najbardziej rozpowszechnioną formą oddania się Matce Bożej jest zawierzenie Jej Niepokalanemu Sercu. Wiąże się ono ściśle z objawieniami fatimskimi, w których Maryja prosiła o poświęcenie się Jej Sercu jako ratunek dla dusz i dla świata. Oto klasyczny tekst, który możemy odmówić osobiście:

O Niepokalane Serce Maryi, pełne dobroci, okaż nam swoją miłość. Niech płomień Twego Serca, o Maryjo, spłynie na wszystkie ludy. Tobie poświęcamy się bez granic. Tobie oddajemy całych siebie, naszą duszę i ciało, naszą przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Niepokalane Serce Maryi, ratuj nas i prowadź do Twego Syna, Jezusa. Amen.

Więcej o tym nabożeństwie i jego korzeniach piszemy w osobnym wpisie o Niepokalanym Sercu Maryi. Sercem zawierzenia jest tu zaufanie obietnicy: „Moje Niepokalane Serce będzie twoją ucieczką i drogą, która cię zaprowadzi do Boga".

Akt zawierzenia Niepokalanemu Sercu Maryi Królowej Polski

Polska tradycja łączy to oddanie z czcią Maryi jako Królowej Polski — tytułem ślubowanym przez króla Jana Kazimierza w 1656 roku we Lwowie. Wierni i rodziny powierzają Jej kraj i własne domy słowami:

Niepokalane Serce Maryi, Królowo Polski, Tobie zawierzamy naszą Ojczyznę, nasze rodziny i nas samych. Przyjmij nas jako swoją własność i broń nas przed wszelkim złem. Króluj nam, Maryjo, w naszych sercach, rodzinach i w całym narodzie, i prowadź nas do Twojego Syna, Króla wieków. Amen.

Akt zawierzenia rodziny Niepokalanemu Sercu Maryi

Zawierzenie rodzinne dokonuje się zwykle przy wspólnej modlitwie domowej, najlepiej przed wizerunkiem Matki Bożej, często połączone z poświęceniem domu lub intronizacją obrazu:

Najświętsza Maryjo Panno, Matko Boża i nasza Matko, oddajemy i poświęcamy Twojemu Niepokalanemu Sercu naszą rodzinę: rodziców i dzieci, wszystkich obecnych i nieobecnych. Bądź Panią i Strażniczką naszego domu. Strzeż naszej wiary, naszej jedności i naszej miłości, abyśmy razem doszli do Twojego Syna. Amen.

Akt zawierzenia Jezusowi i Najświętszemu Sercu Jezusa

Oddanie się Maryi nigdy nie jest celem samym w sobie — prowadzi do Chrystusa. Dlatego tradycja zna także akt zawierzenia złożony wprost Panu Jezusowi, zwłaszcza Jego Najświętszemu Sercu:

Najświętsze Serce Jezusa, Tobie oddaję i poświęcam całego siebie. Bądź Panem mojego życia, moich myśli, słów i czynów. Ufam Tobie i powierzam Ci wszystko, czym jestem i co posiadam. Naucz mnie kochać Cię tak, jak Ty umiłowałeś mnie aż do końca. Jezu cichy i pokornego serca, uczyń serce moje według Serca Twego. Amen.

Krótszym aktem strzelistym, którym możemy zawierzać się Panu Jezusowi w ciągu dnia, jest wezwanie: „Jezu, ufam Tobie" oraz „Najświętsze Serce Jezusa, w Tobie pokładam ufność".

Akt zawierzenia Jezusowi miłosiernemu i Bożemu Miłosierdziu

Nabożeństwo do Bożego Miłosierdzia, oparte na zaufaniu do miłosiernego Chrystusa, ma w Polsce szczególne miejsce. Klasyczny akt zawierzenia siebie Bożemu Miłosierdziu brzmi:

O Jezu miłosierny, zawierzam Tobie siebie i wszystkich, których kocham. Powierzam Twojemu miłosierdziu moją przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Ty jesteś moją jedyną nadzieją. Spraw, abym we wszystkim ufał Twojej dobroci, i prowadź mnie bezpiecznie do domu Ojca. Jezu, ufam Tobie. Amen.

Tym samym aktem można zawierzyć Bożemu Miłosierdziu cały świat — jest to modlitwa zwłaszcza za grzeszników, za umierających i za pokój.

Akt zawierzenia „Jezu, Ty się tym zajmij" — ks. Dolindo Ruotolo

Bardzo dziś znaną formą zawierzenia jest akt „Jezu, Ty się tym zajmij", oparty na tekście włoskiego kapłana, księdza Dolindo Ruotolo (1882–1970). Jest to modlitwa całkowitego zdania się na Chrystusa w sprawach, których sami nie umiemy rozwiązać. Oto jej rdzeń:

Jezu, Ty się tym zajmij. O Jezu, oddaję się Tobie, zatroszcz się o wszystko. Zamykam oczy i odpoczywam. Nie martwię się o nic, bo Ty wszystkim się zajmiesz. Jezu, Ty się tym zajmij, a ja Tobie ufam. Amen.

Warto pamiętać o właściwym duchu tej modlitwy. Nie jest ona „magiczną formułą", która działa przez samo dziewięciokrotne powtórzenie ani zwalnia z roztropnego działania. Zawierzenie to akt cnoty nadziei: oddajemy Bogu troskę, a zarazem nadal czynimy to, co do nas należy, przyjmując z pokojem każdą Jego odpowiedź. Ksiądz Dolindo Ruotolo żył w naszych czasach, dlatego podajemy ten akt jako pobożną praktykę zgodną z odwieczną nauką Kościoła o zawierzeniu, nie jako część dawnej liturgii. Niektórzy powtarzają go w formie nowenny do ojca Dolindo — przez dziewięć dni, w duchu całkowitego zdania się na Bożą Opatrzność.

Akt zawierzenia świętemu Józefowi

Świętego Józefa, Opiekuna Świętej Rodziny i Patrona Kościoła powszechnego, tradycja czci jako orędownika w rzeczach trudnych i niemożliwych. Możemy zawierzyć mu siebie i swoje sprawy:

Święty Józefie, Opiekunie Jezusa i Oblubieńcze Maryi, Tobie zawierzam siebie, moją rodzinę i moją pracę. Strzeż nas tak, jak strzegłeś Świętej Rodziny w Nazarecie. Wyproś nam łaskę dobrego życia, świętej śmierci i wiernej służby Bogu. Do Ciebie się uciekamy w naszych potrzebach i ufnie prosimy o Twoją opiekę. Amen.

Akt zawierzenia Opatrzności Bożej — z dziękczynieniem

Zawierzenie Bożej Opatrzności łączy w sobie ufność i wdzięczność: dziękujemy Bogu za to, co już otrzymaliśmy, i powierzamy Mu przyszłość, wierząc, że wszystkim kieruje ku naszemu dobru.

Boże, Opatrzności moja, dziękuję Ci za wszystkie dobrodziejstwa, których nigdy nie zdołam zliczyć. Tobie zawierzam to, co przeszłe, obecne i przyszłe. Wierzę, że nic nie dzieje się bez Twojej woli lub Twego dopuszczenia, i że wszystko prowadzisz ku dobru tych, którzy Cię miłują. Bądź wola Twoja. Amen.

To zawierzenie dobrze splata się z aktami wiary, nadziei i miłości, które wprost zwracają nasze serce do Boga.

Akt zawierzenia Najdroższej Krwi Chrystusa

Nabożeństwo do Przenajdroższej Krwi Chrystusa, ceny naszego odkupienia, ma długą tradycję w Kościele. Zawierzając się tej Krwi, prosimy o oczyszczenie i ochronę:

Panie Jezu Chryste, przez Twoją Najdroższą Krew, przelaną za nas na krzyżu, zawierzam Tobie siebie i tych, których mi powierzyłeś. Obmyj nas z grzechów, broń od zła i prowadź do życia wiecznego. Krwi Chrystusa, ceno naszego zbawienia, ratuj nas. Amen.

Akt zawierzenia świętemu Michałowi Archaniołowi

Świętego Michała Archanioła, wodza zastępów niebieskich, wzywamy jako obrońcę w walce duchowej. Zawierzenie jego opiece łączymy zwykle ze znaną modlitwą do świętego Michała:

Święty Michale Archaniele, broń nas w walce. Tobie zawierzamy siebie, nasze rodziny i Kościół. Osłaniaj nas przed zasadzkami złego ducha i prowadź nas drogą wierności Bogu. Któż jak Bóg! Amen.

Akt zawierzenia Maryi Jasnogórskiej, Matce Bożej Szkaplerznej i innym tytułom

Tę samą istotę zawierzenia można wyrazić pod różnymi tytułami Maryi, które tradycja szczególnie umiłowała:

• Matka Boża Jasnogórska. Przed Cudownym Obrazem na Jasnej Górze pielgrzymi od wieków zawierzają Maryi siebie i Ojczyznę. Króluje Ona tu jako Pani i Królowa, której Polska wielokrotnie się oddawała.
• Matka Boża Szkaplerzna. Zawierzenie połączone z przyjęciem szkaplerza karmelitańskiego jest dawną formą oddania się pod opiekę Maryi; znakiem tej przynależności staje się noszony z wiarą szkaplerz.
• Matka Boża Królowa Polski. Zawierzenie narodu Maryi jako Królowej sięga ślubów lwowskich z 1656 roku i jest stale ponawiane w polskiej pobożności.

Wszystkie te tytuły wyrażają jedną prawdę: oddajemy się tej samej Matce, by przez Nią pełniej należeć do Chrystusa. Pomaga w tym Litania Loretańska, w której wzywamy Maryję pod wieloma Jej imionami.

Jak napisać akt zawierzenia własnymi słowami

Choć tradycja przekazuje nam gotowe i sprawdzone teksty, możemy też ułożyć akt zawierzenia własnymi słowami. Aby był on prawdziwy i zgodny z wiarą Kościoła, dobrze, by zawierał kilka prostych elementów:

1. Zwrócenie się do tego, komu się oddajemy — do Boga, do Najświętszego Serca Jezusa lub do Maryi pod jednym z Jej tytułów.
2. Oddanie siebie — wymieniamy to, co składamy: duszę, ciało, sprawy, rodzinę, przeszłość i przyszłość.
3. Cel oddania — aby przez to pełniej należeć do Boga i pełnić Jego wolę.
4. Prośbę o opiekę — by Ten, komu się oddajemy, strzegł nas i prowadził.
5. Zakończenie aktem ufności — na przykład „Bądź wola Twoja", „Totus tuus" albo „Jezu, ufam Tobie".

Najważniejsze jest, by nie było w nim niczego sprzecznego z wiarą, by nie traktować słów jak zaklęcia i by płynęło ono ze szczerego serca. Istota zawierzenia leży bowiem nie w doskonałości formuły, lecz w prawdziwym oddaniu woli Bogu.

Czy można dokonać zawierzenia narodu czy świata — Rosji i Ukrainy

Pytania o zawierzenie całego świata albo poszczególnych narodów — na przykład Rosji i Ukrainy — Niepokalanemu Sercu Maryi wracają zwłaszcza w czasach wojny i niepokoju. Takie zawierzenie ma korzenie w prośbie z Fatimy o poświęcenie Rosji Niepokalanemu Sercu Maryi. Uroczyste akty oddania świata i narodów dokonywane są przez papieży i biskupów; my, wierni, możemy się z nimi łączyć i ponawiać je w prywatnej modlitwie, prosząc o nawrócenie, pokój i ratunek dla dusz. Ponieważ te akty należą do czasów nam współczesnych, podajemy je jako współczesną praktykę pobożną zakorzenioną w odwiecznym nabożeństwie do Niepokalanego Serca, a nie jako część dawnej liturgii.

Często zadawane pytania

Co to jest akt zawierzenia Maryi?

Akt zawierzenia, czyli oddania się Maryi, to modlitwa, w której powierzamy Matce Bożej samych siebie — ciało, duszę, dobra i wartość naszych uczynków — aby przez Jej ręce w pełni należeć do Chrystusa. Streszcza go hasło świętego Ludwika Marii Grignion de Montfort: „Totus tuus", czyli „Cały Twój".

Co oznacza „Totus tuus"?

„Totus tuus" to po łacinie „cały Twój". Pełna formuła świętego Ludwika Marii brzmi: Totus tuus ego sum, et omnia mea tua sunt — „Cały jestem Twój, i wszystko, co moje, Twoim jest". Wyraża ona całkowite oddanie się Maryi, by przez Nią należeć do Boga.

Jak dokonać oddania się Maryi?

Najlepiej po okresie przygotowania: przez kilka tygodni odmawiamy różaniec i prosimy o łaskę zawierzenia, następnie przystępujemy do spowiedzi i Komunii świętej, a w święto maryjne odmawiamy akt oddania przed obrazem Matki Bożej. Potem codziennie ponawiamy je słowami „Totus tuus".

Czy oddanie się Maryi nie umniejsza czci Chrystusa?

Nie. Oddanie się Maryi jest drogą do Chrystusa, a nie zamiast Niego. Sam Bóg przyszedł do nas przez Maryję, dlatego my najpewniej dochodzimy do Niego tą samą drogą. Maryja niczego nie zatrzymuje dla siebie — wszystko prowadzi do Jej Syna.

Kiedy najlepiej odmówić akt zawierzenia?

Tradycja zaleca uroczyste odmówienie aktu w święto maryjne, na przykład w uroczystość Niepokalanego Poczęcia (8 grudnia), Wniebowzięcia (15 sierpnia) lub w święto Niepokalanego Serca Maryi. Codziennie zaś warto ponawiać zawierzenie krótkim aktem strzelistym.

Jak brzmi akt zawierzenia Niepokalanemu Sercu Maryi?

Klasyczny tekst zaczyna się od słów: „O Niepokalane Serce Maryi, pełne dobroci, okaż nam swoją miłość (…) Tobie oddajemy całych siebie, naszą duszę i ciało, naszą przeszłość, teraźniejszość i przyszłość". Wyraża on całkowite powierzenie się Sercu Maryi i prośbę, by zaprowadziło nas do Jezusa. Pełny tekst podajemy wyżej.

Czym jest akt zawierzenia „Jezu, Ty się tym zajmij"?

To modlitwa zaufania oparta na tekście księdza Dolindo Ruotolo, w której oddajemy Chrystusowi sprawy, których sami nie umiemy rozwiązać. Jej rdzeń brzmi: „O Jezu, oddaję się Tobie, zatroszcz się o wszystko". Nie jest to magiczna formuła ani zwolnienie z roztropnego działania, lecz akt nadziei: oddajemy Bogu troskę, a sami nadal czynimy, co do nas należy.

Jak napisać akt zawierzenia własnymi słowami?

Dobry akt zawiera zwrócenie się do Boga lub Maryi, oddanie siebie (duszy, ciała, spraw, rodziny), wskazanie celu (by pełniej należeć do Boga), prośbę o opiekę i zakończenie aktem ufności, na przykład „Totus tuus" lub „Jezu, ufam Tobie". Najważniejsze, by płynął ze szczerego serca i nie zawierał niczego sprzecznego z wiarą.

Komu jeszcze można się zawierzyć poza Maryją?

Tradycja zna akty zawierzenia złożone wprost Panu Jezusowi i Jego Najświętszemu Sercu, Bożemu Miłosierdziu, Najdroższej Krwi Chrystusa, Opatrzności Bożej, a także opiece świętego Józefa i świętego Michała Archanioła. Każde z tych zawierzeń prowadzi ostatecznie do Boga.

W tym samym duchu zob. pomnij.

Zobacz także kompleta.

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy, psalmy i nabożeństwa, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Święty Ludwik Maria Grignion de Montfort, Traktat o prawdziwym nabożeństwie do Najświętszej Maryi Panny; Pismo Święte w przekładzie księdza Jakuba Wujka (Ewangelia według świętego Łukasza 1, 28. 38. 46–47; Ewangelia według świętego Jana 19, 26–27); tradycyjne modlitewniki katolickie.