Magnificat: Pieśń Maryi (Wielbi dusza moja Pana)

Gdy Najświętsza Maryja Panna nawiedziła swoją krewną Elżbietę, jej serce wybuchło uwielbieniem. Z ust Tej, która nosiła pod sercem Zbawiciela, popłynęła pieśń, którą Kościół powtarza nieustannie od dwudziestu wieków: Magnificat. Poniżej podajemy najpierw jej pełny tekst, byś mógł ją odmówić lub rozważyć, a dopiero potem jej historię i miejsce w modlitwie Kościoła.

Magnificat: tekst po polsku

Oto Pieśń Maryi w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Łk 1, 46-55):

Wielbi dusza moja Pana,
i rozradował się duch mój
w Bogu, Zbawicielu moim.
Iż wejrzał na uniżenie służebnicy swojej;
albowiem oto odtąd błogosławioną mię zwać będą
wszystkie pokolenia.
Albowiem uczynił mi wielkie rzeczy Ten, który możny jest,
a święte imię Jego.
A miłosierdzie Jego z pokolenia na pokolenie
dla tych, którzy się Go boją.
Okazał moc ramieniem swoim,
rozproszył pyszniących się myślami serc swoich.
Strącił mocarzy z tronu,
a wywyższył pokornych.
Łaknących nasycił dobrami,
a bogaczy z niczym odprawił.
Przyjął Izraela, sługę swego,
pomny na miłosierdzie swoje.
Jak był powiedział ojcom naszym,
Abrahamowi i potomstwu jego na wieki.
Chwała Ojcu i Synowi, i Duchowi Świętemu.
Jak była na początku, teraz i zawsze,
i na wieki wieków. Amen.

Magnificat: tekst po łacinie

Tradycja łacińska śpiewa tę samą pieśń słowami, od których pochodzi jej nazwa, Magnificat anima mea Dominum:

Magnificat anima mea Dominum :
Et exsultavit spiritus meus
in Deo salutari meo.
Quia respexit humilitatem ancillae suae :
ecce enim ex hoc beatam me dicent
omnes generationes.
Quia fecit mihi magna qui potens est :
et sanctum nomen ejus.
Et misericordia ejus a progenie in progenies
timentibus eum.
Fecit potentiam in brachio suo :
dispersit superbos mente cordis sui.
Deposuit potentes de sede,
et exaltavit humiles.
Esurientes implevit bonis :
et divites dimisit inanes.
Suscepit Israel puerum suum,
recordatus misericordiae suae.
Sicut locutus est ad patres nostros,
Abraham et semini ejus in saecula.
Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto.
Sicut erat in principio, et nunc, et semper,
et in saecula saeculorum. Amen.

Magnificat anima mea Dominum: co znaczą te słowa?

Pierwsze słowa łacińskiego tekstu, Magnificat anima mea Dominum, znaczą dosłownie "Wielbi dusza moja Pana". Czasownik magnificare to "wywyższać, wielbić, czynić wielkim". Maryja nie powiada więc "wielka jestem", lecz "wielbię, wywyższam Pana": całą wielkość odnosi do Boga. Od tego pierwszego słowa, Magnificat, pochodzi nazwa całej pieśni, zgodnie z dawnym zwyczajem Kościoła, który nazywa modlitwy od ich początkowych słów (tak jak Ave Maria czy Te Deum).

Słowo "Magnificat" oznacza zatem zarówno samą pieśń, jak i postawę duszy, którą ona wyraża: uwielbienie Boga, który "uczynił wielkie rzeczy". W polskiej tradycji pieśń tę nazywamy także Pieśnią Maryi albo, od jej pierwszych polskich słów, kantykiem "Wielbi dusza moja Pana".

Skąd pochodzi Magnificat?

Pieśń ta narodziła się w domu Zachariasza i Elżbiety, w czasie sceny, którą nazywamy nawiedzeniem Najświętszej Maryi Panny. Maryja, dowiedziawszy się od anioła, że jej krewna pocznie syna w podeszłym wieku, pośpiesznie udała się w góry Judei. Gdy Elżbieta usłyszała jej pozdrowienie, poruszyło się dzieciątko w jej łonie, a ona, napełniona Duchem Świętym, zawołała: "Błogosławionaś ty między niewiastami". W odpowiedzi na to natchnione pozdrowienie Maryja nie wywyższyła siebie, lecz całą chwałę odniosła do Boga.

To jest pierwszy klucz do Magnificat. Maryja nie mówi: "wielka jestem", lecz "wielbi dusza moja Pana". Wszystko, co w niej wielkie, wskazuje na Tego, który "uczynił mi wielkie rzeczy". Tę samą postawę dziecięcej ufności i pokory odnajdujemy w pozdrowieniu, które codziennie kierujemy do Maryi w modlitwie Zdrowaś Maryjo.

O czym mówi Pieśń Maryi?

Magnificat układa się w wyraźne części. Najpierw Maryja wielbi Boga za to, co uczynił w niej samej: wejrzał na uniżenie swojej służebnicy, a odtąd błogosławioną zwać ją będą wszystkie pokolenia. Następnie sławi miłosierdzie Boga, które trwa "z pokolenia na pokolenie".

Druga część pieśni jest niemal proroctwem o sprawiedliwości Bożej. Bóg strąca mocarzy z tronu, a wywyższa pokornych; łaknących nasyca dobrami, a bogaczy odprawia z niczym. To nie jest groźba, lecz pieśń ufności: świat zostanie odwrócony, ale wedle miary Bożego miłosierdzia, a nie ludzkiej zemsty. Maryja śpiewa o wierności Boga wobec obietnic danych Abrahamowi i jego potomstwu na wieki.

Magnificat w Nieszporach

Magnificat nie jest jedynie tekstem do prywatnego czytania. Od najdawniejszych wieków stanowi szczyt Nieszporów, czyli wieczornej modlitwy Kościoła w ramach Liturgii Godzin. Każdego dnia, gdy słońce się zniża, Kościół na całej ziemi powtarza słowa Maryi, śpiewając je uroczyście, często przy okadzeniu ołtarza.

Tak jak Pieśń Zachariasza (Benedictus) wieńczy Jutrznię o poranku, tak Magnificat wieńczy Nieszpory wieczorem. Dzięki temu codzienna modlitwa Kościoła otwiera się i zamyka słowami zaczerpniętymi wprost z Ewangelii. W tradycyjnym brewiarzu Magnificat zawsze poprzedza i kończy własna antyfona, dostosowana do dnia liturgicznego.

Magnificat w brewiarzu: tekst i miejsce w Nieszporach

Kto modli się brewiarzem (Liturgią Godzin), znajdzie Magnificat zawsze w tym samym miejscu Nieszporów: po psalmach i krótkiej lekcji, jako kantyk ewangeliczny, który stanowi szczyt wieczornej modlitwy. W tradycyjnym Brewiarzu Rzymskim śpiewa się go po łacinie, z antyfoną właściwą dla dnia, a podczas śpiewu zwyczajem jest powstać i wykonać znak krzyża na pierwszych słowach. Tekst w brewiarzu jest tożsamy z podanym wyżej (Łk 1, 46-55), zakończony doksologią Gloria Patri.

W praktyce wystarczy więc znać te same słowa, by włączyć się w modlitwę Kościoła: czy odmawiamy je z brewiarza, czy z modlitewnika, czy z pamięci, jest to ta sama Pieśń Maryi.

Magnificat jako pieśń (hymn) Maryi

W mowie potocznej Magnificat nazywamy często hymnem lub pieśnią Maryi. Ściśle biorąc, w terminologii liturgicznej jest to kantyk ewangeliczny, to znaczy pieśń pochwalna zaczerpnięta wprost z Ewangelii, a nie utwór ułożony przez ludzi. Tym różni się od hymnów brewiarzowych, które są kompozycjami poetyckimi Kościoła. Magnificat, Benedictus i Nunc dimittis to trzy wielkie kantyki ewangeliczne z Ewangelii św. Łukasza.

Pieśń tę śpiewano przez wieki na melodie chorału gregoriańskiego, w ośmiu tonach, dostosowanych do antyfony dnia. Powstały też liczne opracowania muzyczne: najsłynniejsze to Magnificat Antonia Vivaldiego oraz Jana Sebastiana Bacha. Warto jednak pamiętać, że te wspaniałe dzieła są oprawą tekstu, a nie samym sercem modlitwy: właściwą treścią pozostają słowa Maryi.

Magnificat jako modlitwa uwielbienia

Magnificat jest wzorem modlitwy uwielbienia. Modlitwa uwielbienia różni się od prośby czy nawet od dziękczynienia: nie prosimy w niej o nic dla siebie i nie dziękujemy nawet za otrzymane dobra, lecz po prostu wielbimy Boga za to, kim jest, za Jego wielkość, świętość i miłosierdzie. Maryja czyni to doskonale: "Wielbi dusza moja Pana... uczynił mi wielkie rzeczy Ten, który możny jest".

Odmawiając Magnificat jako modlitwę uwielbienia, uczymy się od Maryi tej najczystszej postawy duszy: wychodzimy z kręgu własnych potrzeb i zwracamy całe serce ku Bogu. Można ją w tym duchu odmawiać codziennie, łącząc z koronką lub innym rozważaniem tajemnic Pańskich.

Magnificat jako modlitwa wieczorna

Ponieważ Magnificat jest sercem Nieszporów, czyli wieczornej modlitwy Kościoła, w naturalny sposób stał się też ulubioną modlitwą wieczorną wielu wiernych. Wieczorem, gdy dzień się kończy, powtarzamy słowa Maryi jako dziękczynienie za miniony dzień i jako oddanie się Bogu na noc. Jest to piękny zwyczaj, by zamknąć dzień tymi samymi słowami, którymi modli się cały Kościół przy zachodzie słońca.

Magnificat można połączyć z modlitwą wieczorną i rachunkiem sumienia, a następnie z Pod Twoją obronę lub innym oddaniem się opiece Najświętszej Maryi Panny na czas spoczynku.

Jak modlić się Magnificat?

Pieśń tę można odmawiać codziennie wieczorem, najlepiej łącząc się duchowo z całym Kościołem odprawiającym Nieszpory. Można ją też rozważać jako dziękczynienie po otrzymanej łasce, jako modlitwę dziękczynną za dobrodziejstwa Boże. Magnificat uczy nas, jak należy dziękować: nie skupiając się na sobie, lecz odnosząc wszystko do dobroci Tego, który "uczynił wielkie rzeczy".

Najprostszy sposób to odmówić powoli cały tekst, zatrzymując się przy każdym wersecie. Można też nauczyć się go na pamięć, by móc go odmawiać wszędzie. Kto pragnie, niech go śpiewa: w tradycji łacińskiej śpiewa się go na ton chorałowy, a w polskiej istnieją liczne melodie pieśniowe.

Często zadawane pytania

Co to jest Magnificat?

Magnificat to Pieśń Najświętszej Maryi Panny, którą wyśpiewała w domu Elżbiety podczas nawiedzenia. Jej tekst zapisał św. Łukasz w swojej Ewangelii (Łk 1, 46-55). Nazwa pochodzi od pierwszego słowa łacińskiego przekładu, Magnificat ("wielbi").

Gdzie w Piśmie Świętym znajduje się Magnificat?

Magnificat znajdujemy w Ewangelii według św. Łukasza, w rozdziale pierwszym, wersety od 46 do 55. Jest to odpowiedź Maryi na pozdrowienie Elżbiety, podczas sceny nawiedzenia.

Kiedy odmawia się Magnificat?

W modlitwie Kościoła Magnificat jest sercem Nieszporów, czyli wieczornej części Liturgii Godzin. Odmawia się go każdego dnia wieczorem. Można go także odmawiać prywatnie jako pieśń dziękczynną.

Dlaczego pieśń nosi nazwę "Magnificat"?

Nazwa pochodzi od pierwszego słowa łacińskiego tłumaczenia: Magnificat anima mea Dominum, czyli "Wielbi dusza moja Pana". Zwyczaj nazywania modlitw od ich pierwszych słów jest w Kościele bardzo dawny.

Co znaczy "Magnificat anima mea Dominum"?

Te łacińskie słowa znaczą "Wielbi dusza moja Pana". Czasownik magnificare oznacza "wywyższać, czynić wielkim". Maryja całą wielkość odnosi nie do siebie, lecz do Boga, który "uczynił wielkie rzeczy".

Czy Magnificat to modlitwa uwielbienia?

Tak. Magnificat jest wzorem modlitwy uwielbienia: nie prosimy w niej o nic ani nawet nie dziękujemy za dobra, lecz wielbimy Boga za to, kim jest, za Jego wielkość i miłosierdzie. Maryja czyni to w sposób doskonały.

Czy Magnificat to hymn, czy pieśń?

W mowie potocznej nazywamy go hymnem lub pieśnią Maryi. W ścisłej terminologii liturgicznej jest to kantyk ewangeliczny, to znaczy pieśń pochwalna zaczerpnięta wprost z Ewangelii (Łk 1, 46-55), a nie utwór ułożony przez ludzi.

Warto sięgnąć też po witaj gwiazdo morza.

Zobacz także nieszpory.

Zobacz także liturgia godzin.

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy, psalmy i pieśni, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Ewangelia według św. Łukasza (Łk 1, 46-55) w przekładzie ks. Jakuba Wujka; tekst łaciński Wulgaty; Brewiarz Rzymski (Nieszpory).