Liturgia Godzin (Brewiarz)

Kościół nie modli się tylko wtedy, gdy zbierze nas na to ochota. Od świtu aż po noc, godzina po godzinie, wznosi do Boga nieustanną pieśń chwały — i czyni to ustami duchownych, zakonników i coraz liczniejszych świeckich na całym świecie. Tą modlitwą jest Liturgia Godzin, znana też jako Oficjum Boże albo, od księgi, w której się ją znajduje, jako Brewiarz. Poniżej wyjaśniamy najpierw, czym ona jest, następnie wyliczamy jej godziny — Jutrznię, Nieszpory, Kompletę i pozostałe — a na końcu pokazujemy, jak mogą ją odmawiać świeccy, także na dziś.

Czym jest Liturgia Godzin?

Liturgia Godzin to publiczna, codzienna modlitwa Kościoła, rozłożona na całą dobę i poświęcająca Bogu kolejne pory dnia. Nie jest to zbiór prywatnych pobożności, lecz oficjalna modlitwa Oblubienicy Chrystusa — sam Kościół modli się tu głosem swoich członków, tak jak modli się we Mszy świętej. Stąd jej dawna nazwa: Officium Divinum, "Boże dzieło", święta służba, którą wykonuje się dla samego Boga.

Jej rdzeniem są psalmy. W ciągu tygodnia odmawia się — w tradycyjnym układzie rzymskim — niemal cały Psałterz, a do psalmów dochodzą czytania z Pisma Świętego i Ojców Kościoła, hymny, antyfony, wersety i modlitwy. W ten sposób cała Biblia, a zwłaszcza księga modlitwy, którą natchnął Duch Święty, wraca codziennie na usta Kościoła.

Dlaczego "godzin"? Bo modlitwę tę rozdzielono na stałe pory dnia, idąc za słowem psalmisty: "Siedemkroć na dzień chwałę ci dawałem" (Ps 118, 164, w przekładzie ks. Jakuba Wujka), oraz: "Wstawałem o północy, aby wysławiać sprawiedliwe wyroki twoje" (Ps 118, 62). Od najdawniejszych wieków chrześcijanie uświęcali poranek, wieczór i noc modlitwą; mnisi nadali temu zwyczajowi kształt stały, który Kościół przyjął jako swój własny.

W skrócie: Liturgia Godzin to uświęcenie całego dnia modlitwą — by nie tylko jedna chwila, lecz cały bieg czasu, od świtu po sen, należał do Boga.

Brewiarz, Oficjum Boże, Liturgia Godzin — czy to jedno i to samo?

Te trzy nazwy oznaczają w gruncie rzeczy tę samą rzeczywistość, choć kładą nacisk na co innego:

• Oficjum Boże (Officium Divinum) — to dawna, tradycyjna nazwa całości tej modlitwy, podkreślająca, że jest ona "służbą" oddawaną Bogu.
• Liturgia Godzin — to określenie tej samej modlitwy rozłożonej na godziny dnia.
• Brewiarz — to księga, w której zebrano teksty Oficjum: psalmy, czytania, hymny i modlitwy na każdy dzień. "Odmawiać brewiarz" znaczy więc odmawiać Oficjum Boże. O dawnym łacińskim brewiarzu i o tym, jak korzystać z niego dziś, piszemy szerzej we wpisie o Divinum Officium.

Mówiąc "liturgia godzin brewiarz" albo "brewiarz liturgia godzin", ma się więc na myśli jedno: codzienną modlitwę Kościoła i księgę, która ją zawiera.

Godziny Liturgii Godzin

Oficjum Boże dzieli się na godziny kanoniczne — stałe pory modlitwy. W tradycyjnym rycie rzymskim, ukształtowanym przez wieki życia mniszego, jest ich osiem:

1. Jutrznia (Matutinum) — wielka modlitwa nocna lub bardzo wczesnoporanna, najdłuższa z godzin, bogata w psalmy i czytania.
2. Laudesy (Laudes) — modlitwa poranna o świcie, pieśń chwały na powitanie nowego dnia i zmartwychwstania Chrystusa; jej kantykiem jest Benedictus. To ona jest właściwą "modlitwą poranną" Kościoła.
3. Pryma (Prima) — pierwsza z tak zwanych "małych godzin", o pierwszej godzinie dnia.
4. Tercja (Tertia) — o godzinie trzeciej, wspomnienie zesłania Ducha Świętego.
5. Seksta (Sexta) — w południe, godzina ukrzyżowania Pana.
6. Nona (Nona) — o godzinie dziewiątej, godzina śmierci Chrystusa na krzyżu.
7. Nieszpory (Vesperae) — uroczysta modlitwa wieczorna, dziękczynienie za miniony dzień; jej kantykiem jest Magnificat.
8. Kompleta (Completorium) — ostatnia, krótka godzina przed snem, w której oddajemy noc Bogu.

Dwie z nich — Laudesy (Jutrznia w sensie porannym) i Nieszpory — nazywa się "zawiasowymi": to na nich, niczym na zawiasach, wspiera się cały dzień modlitwy. Pozostałe godziny otaczają je i przedłużają chwałę Bożą na resztę doby. Słowo "Jutrznia" bywa w mowie potocznej używane na oznaczenie porannej godziny chwały — w ścisłym sensie tradycyjnym Jutrznia (Matutinum) jest jednak modlitwą nocną, a poranne uwielbienie to Laudesy.

Monastyczna Liturgia Godzin

Pełny układ ośmiu godzin pochodzi z klasztoru. To mnisi — zwłaszcza według reguły świętego Benedykta — uczynili z modlitwy psalmami rytm całego życia, przerywając sen, by o północy wstać na Jutrznię, i schodząc się do chóru o każdej z godzin dnia. Stąd mówi się o monastycznej Liturgii Godzin: o sposobie, w jaki Oficjum sprawują wspólnoty zakonne.

Monastyczny układ różni się w szczegółach od tego, który odmawiają księża diecezjalni: ma własny rozkład psalmów (Benedykt rozłożył cały Psałterz na tydzień we własny sposób), dłuższą Jutrznię i odrębne hymny. Istota pozostaje jednak ta sama — "nic nie może być stawiane przed Bożym dziełem", jak pisał święty Benedykt o modlitwie chórowej. Dla świeckiego, który chce się modlić Oficjum, różnice te nie są przeszkodą: można korzystać z układu rzymskiego, który jest prostszy i krótszy.

Liturgia Godzin dla świeckich: jak ją odmawiać

Liturgia Godzin nie jest zarezerwowana dla duchownych i zakonników. To modlitwa całego Kościoła, a Kościół gorąco zachęca świeckich, by ją podejmowali — wspólnotowo w rodzinie lub prywatnie. Nie potrzeba do tego święceń ani znajomości łaciny. Oto jak zacząć:

1. Nie zaczynaj od wszystkich ośmiu godzin. Wybierz jedną lub dwie. Najnaturalniejsze dla świeckich są Laudesy rano i Nieszpory wieczorem — owe dwie "zawiasowe" godziny. Wielu zaczyna od samej Komplety, bo jest krótka, niemal niezmienna i łatwa do odmówienia przed snem.
2. Trzymaj się stałego schematu godziny. Każda godzina ma ten sam szkielet: wezwanie wstępne ("Boże, wejrzyj ku wspomożeniu memu"), hymn, psalmy z antyfonami, czytanie, kantyk ewangeliczny (Benedictus rano, Magnificat wieczorem), modlitwa i zakończenie.
3. Odmawiaj spokojnie, nie spiesz się. Psalmy nie są tekstem do "zaliczenia", lecz słowem Bożym, którym się modlimy. Odmawiane bez pośpiechu Laudesy czy Nieszpory zajmują kwadrans, a Kompleta — kilka minut.
4. Dodawaj "Chwała Ojcu" po każdym psalmie. W ten sposób modlitwę Starego Testamentu włącza się w wyznanie wiary w Trójcę Świętą.
5. Korzystaj z gotowych tekstów na dany dzień. Tu pojawia się trudność: psalmy, antyfony i czytania zmieniają się każdego dnia liturgicznego. Dlatego potrzebny jest brewiarz albo aplikacja, która sama dobierze właściwe teksty.

Najważniejsze, by zacząć i być wiernym. Lepiej co dzień odmówić dobrze jedną Kompletę, niż raz na miesiąc porwać się na całe Oficjum.

Liturgia Godzin na dziś i online

Najczęstsze pytanie brzmi: skąd wziąć Liturgię Godzin na dziś? Ponieważ teksty zmieniają się z dnia na dzień — inne psalmy, inne antyfony, inne czytania, zależnie od dnia tygodnia i święta — nie da się ich znać z pamięci poza Kompletą. Tradycyjnie służył do tego drukowany brewiarz, gruba księga z zakładkami, w której trzeba było odnaleźć właściwe miejsca na bieżący dzień.

Dziś jest prościej. Istnieją serwisy z Liturgią Godzin online, które na każdy dzień — także na jutro — składają gotowy układ Jutrzni, Laudesów, Nieszporów i pozostałych godzin. Jeszcze wygodniejsza jest aplikacja w telefonie: nosisz całe Oficjum w kieszeni, a ono samo "wie", jaki jest dziś dzień liturgiczny, i podaje właściwe psalmy oraz antyfony, po łacinie i po polsku, niekiedy z dźwiękiem do śpiewu. To zdejmuje z modlącego się cały trud kartkowania ksiąg i pozwala skupić się na tym, co istotne — na samej modlitwie.

Psalmy, które wracają najczęściej

Oficjum jest w trzech czwartych psałterzem — i niektóre psalmy wracają w nim niemal codziennie.

W komplecie odmawia się psalm 91, oddając noc Bogu; w jutrzni i w modlitwie pokutnej — psalm 51, Miserere; w oficjum za zmarłych — psalm 130, De profundis, oraz psalm 118. Do najczęściej odmawianych prywatnie należą też psalm 23, psalm 63 i psalm 27. Godziny opisujemy osobno przy komplecie i nieszporach, a całość dawnego Oficjum — przy Divinum Officium.

Często zadawane pytania

Co to jest Liturgia Godzin?

Liturgia Godzin, zwana też Oficjum Bożym lub Brewiarzem, to publiczna, codzienna modlitwa Kościoła, rozłożona na stałe pory dnia. Jej rdzeniem są psalmy, do których dochodzą czytania z Pisma Świętego, hymny i modlitwy. Kościół uświęca nią cały dzień — od świtu po noc.

Jakie są godziny Liturgii Godzin?

W tradycyjnym rycie rzymskim jest ich osiem: Jutrznia (nocna), Laudesy (poranne), Pryma, Tercja, Seksta, Nona (małe godziny dnia), Nieszpory (wieczorne) i Kompleta (przed snem). Dwie najważniejsze, "zawiasowe", to Laudesy rano i Nieszpory wieczorem.

Czy świecki może odmawiać Liturgię Godzin?

Tak. Liturgia Godzin jest modlitwą całego Kościoła, a Kościół zachęca świeckich, by ją podejmowali — w rodzinie lub prywatnie. Nie trzeba święceń ani łaciny. Najlepiej zacząć od jednej godziny, na przykład Komplety lub Nieszporów, i korzystać z brewiarza albo aplikacji z tekstami na dany dzień.

Czym różni się brewiarz od Liturgii Godzin?

To w istocie to samo. "Liturgia Godzin" (dawniej Oficjum Boże) to sama modlitwa, a "brewiarz" to księga, w której zebrano jej teksty na każdy dzień. "Odmawiać brewiarz" znaczy więc odmawiać Liturgię Godzin.

Skąd wziąć Liturgię Godzin na dziś?

Teksty zmieniają się każdego dnia liturgicznego, więc trzeba albo drukowanego brewiarza, albo serwisu z Liturgią Godzin online, albo aplikacji, która sama dobiera psalmy, antyfony i czytania na bieżący dzień — także na jutro — i podaje je gotowe do odmówienia.

---

Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Ps 118, 62; Ps 118, 164; Ps 140, 2); tradycyjny porządek Oficjum Bożego (Breviarium Romanum); Reguła świętego Benedykta (o Bożym dziele i porządku godzin).

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy, Liturgię Godzin i kalendarz, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.