Liturgia Godzin a Brewiarz Rzymski z 1962 roku

Kościół nie modli się tylko wtedy, gdy zbierze nas na to ochota. Od świtu aż po noc, godzina po godzinie, wznosi do Boga nieustanną pieśń chwały — i czyni to ustami duchownych, zakonników i coraz liczniejszych świeckich na całym świecie. Tą modlitwą jest Liturgia Godzin, znana też jako Oficjum Boże albo, od księgi, w której się ją znajduje, jako Brewiarz. Poniżej wyjaśniamy najpierw, czym ona jest, następnie wyliczamy jej godziny — Jutrznię, Nieszpory, Kompletę i pozostałe — a na końcu pokazujemy, jak mogą ją odmawiać świeccy, także na dziś.

Czym jest Liturgia Godzin?

Liturgia Godzin to publiczna, codzienna modlitwa Kościoła, rozłożona na całą dobę i poświęcająca Bogu kolejne pory dnia. Nie jest to zbiór prywatnych pobożności, lecz oficjalna modlitwa Oblubienicy Chrystusa — sam Kościół modli się tu głosem swoich członków, tak jak modli się we Mszy świętej. Stąd jej dawna nazwa: Officium Divinum, "Boże dzieło", święta służba, którą wykonuje się dla samego Boga.

Jej rdzeniem są psalmy. W ciągu tygodnia odmawia się — w tradycyjnym układzie rzymskim — niemal cały Psałterz, a do psalmów dochodzą czytania z Pisma Świętego i Ojców Kościoła, hymny, antyfony, wersety i modlitwy. W ten sposób cała Biblia, a zwłaszcza księga modlitwy, którą natchnął Duch Święty, wraca codziennie na usta Kościoła.

Dlaczego "godzin"? Bo modlitwę tę rozdzielono na stałe pory dnia, idąc za słowem psalmisty: "Siedemkroć na dzień chwałę ci dawałem" (Ps 118, 164, w przekładzie ks. Jakuba Wujka), oraz: "Wstawałem o północy, aby wysławiać sprawiedliwe wyroki twoje" (Ps 118, 62). Od najdawniejszych wieków chrześcijanie uświęcali poranek, wieczór i noc modlitwą; mnisi nadali temu zwyczajowi kształt stały, który Kościół przyjął jako swój własny.

W skrócie: Liturgia Godzin to uświęcenie całego dnia modlitwą — by nie tylko jedna chwila, lecz cały bieg czasu, od świtu po sen, należał do Boga.

Brewiarz, Oficjum Boże, Liturgia Godzin — czy to jedno i to samo?

Te trzy nazwy dotyczą tej samej modlitwy Kościoła, ale nie są zamienne co do treści:

• Oficjum Boże (Officium Divinum) — to dawna, tradycyjna nazwa całości tej modlitwy, podkreślająca, że jest ona "służbą" oddawaną Bogu.
• Liturgia Godzin (Liturgia Horarum) — to nazwa zreformowanego oficjum, wydanego w 1971 roku po Soborze Watykańskim II. Ma ono inny układ niż dawny Brewiarz: zniesiono w nim Prymę, a psałterz rozłożono na cztery tygodnie. Tradycyjnym oficjum rytu rzymskiego jest Brewiarz Rzymski (Breviarium Romanum), ostatnio wydany w 1962 roku.
• Brewiarz — to księga, w której zebrano teksty Oficjum: psalmy, czytania, hymny i modlitwy na każdy dzień. "Odmawiać brewiarz" znaczy więc odmawiać Oficjum Boże. O dawnym łacińskim brewiarzu i o tym, jak korzystać z niego dziś, piszemy szerzej we wpisie o Divinum Officium.

Mówiąc "liturgia godzin brewiarz" albo "brewiarz liturgia godzin", ma się na myśli codzienną modlitwę Kościoła i księgę, która ją zawiera; trzeba jednak wiedzieć, czy chodzi o Brewiarz z 1962 roku, czy o posoborową Liturgię Godzin z 1971 roku.

Godziny Liturgii Godzin

Oficjum Boże dzieli się na godziny kanoniczne — stałe pory modlitwy. W tradycyjnym rycie rzymskim, ukształtowanym przez wieki życia mniszego, jest ich osiem:

1. Jutrznia (Matutinum) — wielka modlitwa nocna lub bardzo wczesnoporanna, najdłuższa z godzin, bogata w psalmy i czytania.
2. Laudesy (Laudes) — modlitwa poranna o świcie, pieśń chwały na powitanie nowego dnia i zmartwychwstania Chrystusa; jej kantykiem jest Benedictus. To ona jest właściwą "modlitwą poranną" Kościoła.
3. Pryma (Prima) — pierwsza z tak zwanych "małych godzin", o pierwszej godzinie dnia.
4. Tercja (Tertia) — o godzinie trzeciej, wspomnienie zesłania Ducha Świętego.
5. Seksta (Sexta) — w południe, godzina ukrzyżowania Pana.
6. Nona (Nona) — o godzinie dziewiątej, godzina śmierci Chrystusa na krzyżu.
7. Nieszpory (Vesperae) — uroczysta modlitwa wieczorna, dziękczynienie za miniony dzień; jej kantykiem jest Magnificat.
8. Kompleta (Completorium) — ostatnia, krótka godzina przed snem, w której oddajemy noc Bogu.

Dwie z nich — Laudesy (Jutrznia w sensie porannym) i Nieszpory — to uroczyste godziny poranna i wieczorna; określenie ich mianem "zawiasów" dnia pochodzi z soborowej konstytucji o liturgii z 1963 roku. Pozostałe godziny przedłużają chwałę Bożą na resztę doby. Słowo "Jutrznia" bywa w mowie potocznej używane na oznaczenie porannej godziny chwały — w ścisłym sensie tradycyjnym Jutrznia (Matutinum) jest jednak modlitwą nocną, a poranne uwielbienie to Laudesy.

Monastyczna Liturgia Godzin

Pełny układ ośmiu godzin pochodzi z klasztoru. To mnisi — zwłaszcza według reguły świętego Benedykta — uczynili z modlitwy psalmami rytm całego życia, przerywając sen, by o północy wstać na Jutrznię, i schodząc się do chóru o każdej z godzin dnia. Stąd mówi się o monastycznej Liturgii Godzin: o sposobie, w jaki Oficjum sprawują wspólnoty zakonne. Pierwszą matkę mniszek żyjących według tej reguły tradycja widzi w siostrze Benedykta, św. Scholastyce.

Monastyczny układ różni się w szczegółach od tego, który odmawiają księża diecezjalni: ma własny rozkład psalmów (Benedykt rozłożył cały Psałterz na tydzień we własny sposób), dłuższą Jutrznię i odrębne hymny. Istota pozostaje jednak ta sama — "nic nie może być stawiane przed Bożym dziełem", jak pisał święty Benedykt o modlitwie chórowej. Dla świeckiego, który chce się modlić Oficjum, różnice te nie są przeszkodą: można korzystać z układu rzymskiego, który jest prostszy i krótszy.

Liturgia Godzin dla świeckich: jak ją odmawiać

Liturgia Godzin nie jest zarezerwowana dla duchownych i zakonników. To modlitwa całego Kościoła, a Kościół gorąco zachęca świeckich, by ją podejmowali — wspólnotowo w rodzinie lub prywatnie. Nie potrzeba do tego święceń ani znajomości łaciny. Oto jak zacząć:

1. Nie zaczynaj od wszystkich ośmiu godzin. Wybierz jedną lub dwie. Najnaturalniejsze dla świeckich są Laudesy rano i Nieszpory wieczorem. Wielu zaczyna od samej Komplety, bo jest krótka, niemal niezmienna i łatwa do odmówienia przed snem.
2. Trzymaj się stałego schematu godziny. Każda godzina ma ten sam szkielet: wezwanie wstępne ("Boże, wejrzyj ku wspomożeniu memu"), hymn, psalmy z antyfonami, czytanie, kantyk ewangeliczny (Benedictus rano, Magnificat wieczorem), modlitwa i zakończenie.
3. Odmawiaj spokojnie, nie spiesz się. Psalmy nie są tekstem do "zaliczenia", lecz słowem Bożym, którym się modlimy. Odmawiane bez pośpiechu Laudesy czy Nieszpory zajmują kwadrans, a Kompleta — kilka minut.
4. Dodawaj "Chwała Ojcu" po każdym psalmie. W ten sposób modlitwę Starego Testamentu włącza się w wyznanie wiary w Trójcę Świętą.
5. Korzystaj z gotowych tekstów na dany dzień. Tu pojawia się trudność: psalmy, antyfony i czytania zmieniają się każdego dnia liturgicznego. Dlatego potrzebny jest brewiarz albo aplikacja, która sama dobierze właściwe teksty.

Najważniejsze, by zacząć i być wiernym. Lepiej co dzień odmówić dobrze jedną Kompletę, niż raz na miesiąc porwać się na całe Oficjum.

Liturgia Godzin na dziś i online

Najczęstsze pytanie brzmi: skąd wziąć Liturgię Godzin na dziś? Ponieważ teksty zmieniają się z dnia na dzień — inne psalmy, inne antyfony, inne czytania, zależnie od dnia tygodnia i święta — nie da się ich znać z pamięci poza Kompletą. Tradycyjnie służył do tego drukowany brewiarz, gruba księga z zakładkami, w której trzeba było odnaleźć właściwe miejsca na bieżący dzień.

Dziś jest prościej. Istnieją serwisy z Liturgią Godzin online, które na każdy dzień — także na jutro — składają gotowy układ Jutrzni, Laudesów, Nieszporów i pozostałych godzin. Jeszcze wygodniejsza jest aplikacja w telefonie: nosisz całe Oficjum w kieszeni, a ono samo "wie", jaki jest dziś dzień liturgiczny, i podaje właściwe psalmy oraz antyfony, po łacinie i po polsku, niekiedy z dźwiękiem do śpiewu. To zdejmuje z modlącego się cały trud kartkowania ksiąg i pozwala skupić się na tym, co istotne — na samej modlitwie. Które aplikacje dają Liturgię Godzin w nowym rycie, a które tradycyjny Brewiarz z 1962 roku, porównujemy we wpisie najlepsze aplikacje katolickie.

Psalmy, które wracają najczęściej

Oficjum jest w trzech czwartych psałterzem — i niektóre psalmy wracają w nim niemal codziennie.

W komplecie odmawia się psalm 91, oddając noc Bogu; w jutrzni i w modlitwie pokutnej — psalm 51, Miserere; w oficjum za zmarłych — psalm 130, De profundis, oraz psalm 118. Do najczęściej odmawianych prywatnie należą też psalm 23, psalm 63 i psalm 27. Godziny opisujemy osobno przy komplecie i nieszporach, a całość dawnego Oficjum — przy Divinum Officium.

Często zadawane pytania

Co to jest Liturgia Godzin?

Oficjum Boże — w tradycyjnym rycie zawarte w Brewiarzu Rzymskim, a od 1971 roku w zreformowanej postaci nazwanej Liturgią Godzin — to publiczna, codzienna modlitwa Kościoła, rozłożona na stałe pory dnia. Jej rdzeniem są psalmy, do których dochodzą czytania z Pisma Świętego, hymny i modlitwy. Kościół uświęca nią cały dzień — od świtu po noc.

Jakie są godziny Liturgii Godzin?

W tradycyjnym rycie rzymskim jest ich osiem: Jutrznia (nocna), Laudesy (poranne), Pryma, Tercja, Seksta, Nona (małe godziny dnia), Nieszpory (wieczorne) i Kompleta (przed snem). W Liturgii Godzin z 1971 roku Pryma została zniesiona.

Czy świecki może odmawiać Liturgię Godzin?

Tak. Liturgia Godzin jest modlitwą całego Kościoła, a Kościół zachęca świeckich, by ją podejmowali — w rodzinie lub prywatnie. Nie trzeba święceń ani łaciny. Najlepiej zacząć od jednej godziny, na przykład Komplety lub Nieszporów, i korzystać z brewiarza albo aplikacji z tekstami na dany dzień.

Czym różni się brewiarz od Liturgii Godzin?

"Brewiarz" to księga, w której zebrano teksty Oficjum Bożego na każdy dzień. "Liturgia Godzin" to nazwa posoborowego oficjum z 1971 roku, o innym układzie niż tradycyjny Brewiarz Rzymski (ostatnie wydanie w 1962 roku): bez Prymy, z psałterzem rozłożonym na cztery tygodnie.

Skąd wziąć Liturgię Godzin na dziś?

Teksty zmieniają się każdego dnia liturgicznego, więc trzeba albo drukowanego brewiarza, albo serwisu z Liturgią Godzin online, albo aplikacji, która sama dobiera psalmy, antyfony i czytania na bieżący dzień — także na jutro — i podaje je gotowe do odmówienia.

---

Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Ps 118, 62; Ps 118, 164; Ps 140, 2); tradycyjny porządek Oficjum Bożego (Breviarium Romanum); Reguła świętego Benedykta (o Bożym dziele i porządku godzin).

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy, Brewiarz z 1962 roku i kalendarz, po łacinie i po polsku, z audio. Dołącz tutaj do wczesnego dostępu.