Psalm 118 (117 w Wulgacie): Wysławiajcie Pana, bo jest dobry, psalm Wielkanocy

Psalm 118 czy psalm 117?

To ten sam psalm pod dwoma numerami. Współczesne Biblie, w tym Biblia Tysiąclecia, idą za numeracją hebrajską i nazywają go psalmem 118. Septuaginta, Wulgata, Biblia ks. Jakuba Wujka i księgi liturgiczne tradycji liczą go jako psalm 117, bo psalmy 9 i 10 hebrajskie łączą w jeden. Wersety mają w obu Bibliach te same numery: wyszukiwane wersety 6 i 24 psalmu 118 to wersety 6 i 24 na tej stronie. Pełną tabelę znajdziesz na stronie Księgi Psalmów.

Uwaga na dwie pomyłki. „Psalm 117” współczesnych Biblii to najkrótszy psalm Psałterza, Laudate Dominum omnes gentes, w Wulgacie psalm 116: „Chwalcie Pana wszystkie narody”. A „psalm 118” Wulgaty to najdłuższy psalm, 176 wersetów o zakonie Bożym, w Biblii Tysiąclecia psalm 119: psalm 118 w Wulgacie. Przekłady z hebrajskiego zaczynają nasz psalm słowami Dziękujcie Panu, bo jest dobry; u ks. Wujka: „Wysławiajcie Pana, bo jest dobry, bo na wieki miłosierdzie jego!”.

Psalm 118 — interpretacja

Psalm 117 Wulgaty zamyka Hallel, grupę psalmów chwały (113-118 hebrajskich, 112-117 Wulgaty), które Żydzi śpiewali w wielkie święta, a zwłaszcza przy wieczerzy paschalnej. Ewangelia mówi, że po Ostatniej Wieczerzy Pan i Apostołowie „hymn odmówiwszy, wyszli na górę Oliwną” (Mt 26,30). Większość komentatorów widzi w tym hymnie właśnie Hallel; jeśli tak, to ostatni psalm, który Pan Jezus śpiewał przed Męką, był psalmem, w którym mówi się: „Nie umrę, ale będę żył”.

Wezwanie do chwały (w. 1-4). Psalm otwiera litania: „Alleluja! Wysławiajcie Pana, bo jest dobry, bo na wieki miłosierdzie jego!”. Potem wezwanie przechodzi przez kolejne kręgi ludu: „Niech mówi Izrael” (w. 2), „Niech mówi dom Aarona” (w. 3), czyli kapłani, „Niech mówią, którzy się boją Pana” (w. 4). Refren „na wieki miłosierdzie jego” jest kluczem całego psalmu.

Świadectwo ocalonego (w. 5-18). Mówi teraz jeden człowiek, który przeszedł przez śmiertelne niebezpieczeństwo: „Z ucisku wzywałem Pana, i wysłuchał mię stawiając mnie na miejscu przestronnym Pan” (w. 5). Z tej pewności rodzą się zdania, które są najczęściej powtarzane osobno, jak werset 6 (zob. niżej) i porównanie: „Lepiej jest zaufać Panu, niźli ufać człowiekowi” (w. 8). Potem opis oblężenia: „Otoczyły mię jak pszczoły i rozpaliły się jak ogień w cierniu, a w imię Pańskie pomściłem się nad nimi” (w. 12); „Potrącony, zachwiałem się, by upaść, a Pan wspomógł mię” (w. 13).

Ocalony śpiewa wtedy pieśń, którą Izrael śpiewał po przejściu przez Morze Czerwone: „Mocą moją i chwałą moją jest Pan, i stał mi się zbawieniem” (w. 14). Trzykrotne „prawica Pańska” (w. 16) prowadzi do okrzyku zwycięstwa: „Nie umrę, ale będę żył i będę opowiadał dzieła Pańskie” (w. 17). Próba była prawdziwa, ale miała granicę: „Ciężko ukarał mię Pan, ale nie wydał mnie na śmierć” (w. 18).

Wejście do świątyni (w. 19-27). Ocalony staje u bram: „Otwórzcie mi bramy sprawiedliwości! Wszedłszy w nie, będę Pana wysławiał” (w. 19); kapłani odpowiadają: „To brama Pańska, sprawiedliwi przez nią wchodzić będą” (w. 20). W tym miejscu pada werset o kamieniu (w. 22), a zaraz po nim zdanie, które Kościół śpiewa w Wielkanoc (w. 24). Lud woła: „O Panie, zbaw mię! O Panie, poszczęść!” (w. 25), po hebrajsku hoszia-na, skąd nasze „Hosanna”, a kapłani błogosławią przychodzącego: „Błogosławiony, który przychodzi w imię Pańskie!” (w. 26).

Dziękczynienie końcowe (w. 28-29). „Bogiem moim jesteś ty, i wysławiać cię będę” (w. 28), a ostatni werset wraca do pierwszego: „Wysławiajcie Pana, bo dobry, bo na wieki miłosierdzie jego!”. Psalm zamyka się tam, gdzie się zaczął, ale teraz po przejściu przez śmierć.

Kamień odrzucony przez budujących

„Kamień, który odrzucili budujący, ten się stał kamieniem węgielnym. Od Pana się to stało, i jest dziwne w oczach naszych” (w. 22-23). Kamień węgielny, po łacinie caput anguli, to kamień narożny, który spaja dwie ściany i podtrzymuje budowlę. Budowniczowie uznali go za bezużyteczny; Bóg uczynił go fundamentem.

Sam Pan Jezus odniósł ten werset do siebie po przypowieści o przewrotnych dzierżawcach winnicy. Zapytał arcykapłanów i starszych, czy nigdy nie czytali w Pismach: „Kamień, który odrzucili budujący, ten stał się kamieniem węgielnym. Od Pana się to stało i dziwne jest w oczach naszych” (Mt 21,42). Św. Piotr powtarza to przed Sanhedrynem: Chrystus jest „kamień, który został odrzucony przez was budujących, który stał się kamieniem węgielnym” (Dz 4,11), i jeszcze raz w swoim Pierwszym Liście (1 P 2,7). Odrzucony przez przywódców swego ludu i ukrzyżowany, Chrystus został przez Ojca wskrzeszony i uczyniony fundamentem Kościoła. To właśnie jest „dziwne w oczach naszych”: Bóg buduje swoje dzieło z tego, co świat odrzucił.

Benedictus qui venit: Niedziela Palmowa i każda Msza

Wersety 25-26 rozbrzmiewają w Ewangelii w dniu wjazdu do Jerozolimy: „Rzesze zaś, które szły naprzód i które szły z tyłu, wołały, mówiąc: Hosanna synowi Dawidowemu! Błogosławiony, który przychodzi w imię Pańskie. Hosanna na wysokościach!” (Mt 21,9). Tłum witał Jezusa słowami, którymi kapłani witali pielgrzymów u bram świątyni, i nie wiedział, jak bardzo były prawdziwe. Kilka dni później Pan zapowiada Jerozolimie, że nie ujrzy Go, dopóki nie powie tych samych słów: „Błogosławiony, który przychodzi w imię Pańskie” (Mt 23,39).

Kościół powtarza te słowa w każdej Mszy świętej: Sanctus kończy się wersetem 26, Benedictus qui venit in nomine Domini. Hosanna in excelsis, tuż przed Kanonem. Za każdym razem wita się Chrystusa, który przychodzi na ołtarz. Zob. też Niedzielę Palmową i Mszę trydencką.

Psalm 118, 6: „Pan pomocnikiem moim, nie będę się bał”

„Pan pomocnikiem moim, nie będę się bał tego, co może mi uczynić człowiek” (w. 6); po łacinie Dominus mihi adjutor; non timebo quid faciat mihi homo. To krótka modlitwa na chwilę lęku przed ludźmi: przed groźbą, niesprawiedliwością, przemocą czy zawiścią. Psalmista nie twierdzi, że wrogów nie ma; przeciwnie, czuje się otoczony jak przez rój pszczół. Mówi tylko, że żaden z nich nie ma ostatniego słowa, skoro Bóg stoi po jego stronie.

List do Hebrajczyków przytacza ten werset jako wezwanie do ufności; w przekładzie ks. Wujka brzmi on tam nieco inaczej: „Pan mi pomocnikiem: nie będę się bał, co mi uczyni człowiek” (Hbr 13,6). Werset następny dopowiada: „Pan pomocnikiem moim, a ja gardzić będę nieprzyjaciółmi mymi” (w. 7), a werset 8 daje zasadę: lepiej ufać Panu niż człowiekowi. Bojaźń należy się Bogu, nie ludziom.

Psalm 118, 24: „Ten jest dzień, który uczynił Pan”

„Ten jest dzień, który uczynił Pan; radujmy się i weselmy weń!” (w. 24); po łacinie Hæc dies quam fecit Dominus: exsultemus et lætemur in ea. To najsłynniejszy werset psalmu i jeden z najbardziej znanych śpiewów całego roku liturgicznego: graduał Wielkanocy.

W psalmie „ten dzień” to dzień ocalenia i wejścia do świątyni, dzień, w którym odrzucony kamień stał się węgielnym. Kościół rozpoznaje w nim dzień Zmartwychwstania: Chrystus, odrzucony i zabity, wyszedł z grobu, a Bóg uczynił Go fundamentem nowego ludu. Każda niedziela jest pamiątką tego dnia, i dlatego cały psalm wraca w niedzielnym Oficjum (zob. niżej). Odmówiony rano, werset uczy przyjmować dzień jako dar Boży, a nie jako własne dzieło, i odpowiadać na ten dar najpierw radością, nie troską.

Ojcowie Kościoła: głos Chrystusa i Kościoła

Św. Augustyn w Objaśnieniach psalmów czyta cały psalm jako głos Chrystusa i Jego Kościoła: Chrystusa osaczonego przez wrogów, a jednak zwycięzcy śmierci, i Kościoła, który wchodzi z Nim przez bramę sprawiedliwości. „Nie umrę, ale będę żył” jest przede wszystkim słowem Zmartwychwstałego; w ustach chrześcijanina staje się wyznaniem nadziei, że ten, kto wskrzesił Syna, nie zostawi w grobie Jego członków.

Brama sprawiedliwości z wersetów 19-20 prowadzi do słów samego Pana: „Ja jestem bramą. Jeśli kto wejdzie przeze mnie, będzie zbawiony” (J 10,9). Sprawiedliwi wchodzą przez nią, bo jest nią Chrystus.

Psalm 118 w liturgii 1962

Wielkanoc: Hæc dies. Graduał Mszy w Niedzielę Wielkanocną jest wzięty z tego psalmu: Hæc dies, quam fecit Dominus: exsultemus et lætemur in ea, z wersetem Confitemini Domino, quoniam bonus: quoniam in sæculum misericordia ejus. Przez całą oktawę graduał powtarza Hæc dies, zmieniając werset: w poniedziałek Dicat nunc Israël (w. 2), w środę Dextera Domini fecit virtutem (w. 16), w czwartek Lapidem, quem reprobaverunt ædificantes (w. 22-23), w piątek Benedictus, qui venit in nomine Domini (w. 26-27). W Oficjum oktawy antyfona Hæc dies zastępuje kapitułę i hymn po psalmach godzin. Zob. Wielkanoc.

Wigilia Paschalna. Po lekcji z Listu celebrans intonuje trzykrotnie Alleluja, a śpiewacy podejmują pierwszy werset psalmu, Confitemini Domino, quoniam bonus, przed traktusem Laudate Dominum z psalmu 116 Wulgaty. To pierwsze Alleluja nocy wielkanocnej.

Każda Msza. Sanctus kończy się wersetem 26: Benedictus qui venit in nomine Domini.

W ciągu roku. Offertorium Dextera Domini fecit virtutem, dextera Domini exaltavit me: non moriar, sed vivam (w. 16-17) śpiewa się w III niedzielę po Objawieniu i we Mszy Wieczerzy Pańskiej w Wielki Czwartek. Graduał Bonum est confidere in Domino, quam confidere in homine (w. 8-9) należy do XIV niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego. Graduał drugiej Mszy Bożego Narodzenia, o świcie, śpiewa Benedictus, qui venit in nomine Domini: Deus Dominus, et illuxit nobis (w. 26-27).

W Brewiarzu. Brewiarz rzymski 1962, który zachowuje tygodniowy psałterz uporządkowany przez św. Piusa X w 1911 roku, odmawia psalm 117 jako pierwszy psalm Prymy niedzielnej, z antyfoną Alleluja, confitemini Domino, quoniam in sæculum misericordia ejus, alleluja, alleluja. W niedziele od Siedemdziesiątnicy do Niedzieli Palmowej przechodzi do Laudesów, w drugim układzie psalmów, zaraz po Miserere. Tak czy inaczej psalm Zmartwychwstania wraca co niedzielę. Oficjum dnia znajdziesz w brewiarzu.

Jak się modlić psalmem 118

W dziękczynieniu. To psalm człowieka ocalonego: po uzdrowieniu, po wyjściu z niebezpieczeństwa, po otrzymanej łasce. Dobrze łączy się z modlitwą dziękczynną; refren „na wieki miłosierdzie jego” można powtarzać po każdym wspomnieniu dobrodziejstwa.

W okresie wielkanocnym. Odmawiany od Wielkanocy do Zesłania Ducha Świętego łączy modlitwę osobistą z radością całego Kościoła, który przez oktawę śpiewa Hæc dies.

W chwili próby. Gdy człowiek czuje się osaczony, wersety 5-6 i 13-14 dają mu słowa: wołanie z ucisku, ufność wobec ludzi i pamięć, że Pan podtrzymał tego, który już upadał.

W niedzielę rano. Skoro Kościół odmawia go w niedzielnej Prymie, można przyjąć ten zwyczaj prywatnie i zaczynać dzień Pański słowami „Ten jest dzień, który uczynił Pan”.

Psalm 118 jest modlitwą ufności, nie zaklęciem: nie obiecuje braku wrogów, tylko obecność Boga, który ma ostatnie słowo. Kończy się go, jak w Oficjum, słowami Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

Dlaczego psalm 118 to czasem psalm 117?

Bo istnieją dwie numeracje Psałterza. Tradycyjna liturgia łacińska i przekład ks. Wujka idą za Wulgatą i Septuagintą, gdzie ten psalm ma numer 117. Współczesne przekłady używają numeracji hebrajskiej, w której jest to psalm 118. Tekst jest ten sam, a numery wersetów się nie zmieniają.

Co znaczy „kamień, który odrzucili budujący”?

To zapowiedź Chrystusa. Odrzucony przez przywódców swego ludu i ukrzyżowany, został przez Boga wskrzeszony i uczyniony kamieniem węgielnym, czyli fundamentem Kościoła. Sam Jezus odniósł ten werset do siebie (Mt 21,42), a św. Piotr powtórzył go przed Sanhedrynem i w swoim Liście.

Kiedy w liturgii śpiewa się ten psalm?

Przede wszystkim w Wielkanoc: werset 24, Hæc dies, jest graduałem Niedzieli Wielkanocnej i jej oktawy. Werset 26, Benedictus qui venit, kończy Sanctus każdej Mszy. W Brewiarzu 1962 cały psalm odmawia się co niedzielę w Prymie, a w niedziele przedpościa i Wielkiego Postu w Laudesach.

Czy psalm 118 to psalm dziękczynny?

Tak. Zaczyna się i kończy wezwaniem „Wysławiajcie Pana, bo jest dobry, bo na wieki miłosierdzie jego!”. To dziękczynienie człowieka wyrwanego z ucisku, a w głębszym sensie dziękczynienie Chrystusa zmartwychwstałego i całego Kościoła.

Co mówi psalm 118, 6?

U ks. Wujka: „Pan pomocnikiem moim, nie będę się bał tego, co może mi uczynić człowiek”, po łacinie Dominus mihi adjutor; non timebo quid faciat mihi homo. To wyznanie ufności wobec zagrożenia ze strony ludzi; przytacza je też List do Hebrajczyków (Hbr 13,6).

Co znaczy psalm 118, 24 — „Ten jest dzień, który uczynił Pan”?

W psalmie to dzień ocalenia i wejścia do świątyni; Kościół widzi w nim dzień Zmartwychwstania. Dlatego śpiewa ten werset jako graduał w Wielkanoc i przez całą oktawę. Każda niedziela, pamiątka Zmartwychwstania, jest odblaskiem tego dnia.

Czy Pan Jezus modlił się psalmem 118?

Najprawdopodobniej tak. Psalm należy do Hallelu, który śpiewano przy wieczerzy paschalnej, a Ewangelia mówi, że po Ostatniej Wieczerzy Pan i Apostołowie „hymn odmówiwszy” wyszli na Górę Oliwną (Mt 26,30). Większość komentatorów rozumie ten hymn jako Hallel, choć Ewangelia nie podaje jego słów.