Psalm 117 (116 w Wulgacie): Chwalcie Pana wszystkie narody

Psalm 117 czy psalm 116?

Współczesne Biblie, w tym Biblia Tysiąclecia, idą za numeracją hebrajską i nazywają ten psalm 117; Wulgata, Septuaginta, ks. Wujek i tradycyjne księgi liturgiczne liczą go jako 116, bo łączą w jeden hebrajskie psalmy 9 i 10. Tekst jest ten sam: po łacinie zaczyna się od słów Laudate Dominum, omnes gentes. Numery wersetów się pokrywają: w każdej Biblii są dwa. Pełna tabela odpowiedniości jest na stronie Księgi Psalmów.

Kto szuka «psalm 117», trafia często na inny tekst. W dawnych modlitewnikach i śpiewnikach, które podają numer Wulgaty, «psalm 117» to Confitemini Domino, wielki psalm wielkanocny ze słowami „Ten jest dzień, który uczynił Pan; radujmy się i weselmy weń!” (Ps 117, 24). W skrócie:

• psalm 117 Biblii Tysiąclecia = psalm 116 Wulgaty, Laudate Dominum, omnes gentes, ta strona;
• psalm 118 Biblii Tysiąclecia = psalm 117 Wulgaty, Confitemini Domino, „Ten jest dzień, który uczynił Pan” (Ps 117);
• psalm 116 Biblii Tysiąclecia = psalmy 114 i 115 Wulgaty, Dilexi i Credidi, psalm o «kielichu zbawienia».

Tekst psalmu 117

Psalm jest tak krótki, że można go przytoczyć w całości. U ks. Wujka, który tłumaczy Wulgatę:

„Alleluja! Chwalcie Pana wszystkie narody, chwalcie go wszystkie ludy” (w. 1),

„bo możne jest nad nami miłosierdzie jego, a prawda Pańska trwa na wieki!” (w. 2).

A po łacinie, tak jak śpiewa go Kościół: Laudate Dominum, omnes gentes: laudate eum, omnes populi. Quoniam confirmata est super nos misericordia ejus: et veritas Domini manet in aeternum. „Możne” u Wujka oddaje łacińskie confirmata: miłosierdzie, które się nad nami umocniło, przemogło.

Psalm 117 — interpretacja

W dwóch wersetach psalm zawiera całą naukę o chwale: kto ma chwalić i dlaczego.

Wezwanie powszechne (w. 1)

Stary Testament zna przede wszystkim chwałę Izraela, ludu przymierza. Tutaj wezwanie kieruje się do „narodów”, czyli do ludów pogańskich, i do «wszystkich ludów». To jeszcze nie misja, ale jej zapowiedź: Bóg Izraela chce być chwalony przez każdy naród ziemi. Prorocy widzieli to samo, gdy Izajasz zapowiadał górę domu Pańskiego, do której „popłyną do niej wszystkie narody” (Iz 2, 2).

Powód chwały (w. 2)

Dwa słowa streszczają przymierze: miłosierdzie, czyli darmowa miłość Boga, i prawda, czyli Jego wierność obietnicom. „My” psalmu to Izrael. Ale jeśli narody zostają wezwane, by chwaliły Boga za miłosierdzie okazane Izraelowi, znaczy to, że to miłosierdzie ma dosięgnąć i ich. Św. Jan napisze w prologu Ewangelii: „łaska i prawda stała się przez Jezusa Chrystusa” (J 1, 17): para słów z naszego psalmu znajduje w Chrystusie swoje wypełnienie.

Alleluja

W Wulgacie psalm zaczyna się od Alleluja. To okrzyk hebrajski, «chwalcie Jah», czyli chwalcie Pana; Kościół zachował go bez tłumaczenia, a Apokalipsa każe mu rozbrzmiewać w niebie: „słyszałem jakby głos rzesz wielkich w niebie, mówiących: Alleluja” (Ap 19, 1).

Św. Paweł i psalm narodów

Św. Paweł przytacza pierwszy werset w Liście do Rzymian, wśród tekstów Pisma, które pokazują, że poganie zostali wezwani, by wielbić Boga za Jego miłosierdzie: „I znowu: «Chwalcie wszystkie narody Pana, i wysławiajcie go wszystkie ludy»” (Rz 15, 11). Apostoł narodów czytał w nim zapowiedź własnej misji. Polecenie zmartwychwstałego Chrystusa, „nauczajcie wszystkie narody” (Mt 28, 19), jest Bożą odpowiedzią na wezwanie psalmu: aby narody mogły Go chwalić, muszą Go poznać.

Ojcowie widzieli w tych dwóch wersetach obraz Kościoła katolickiego, czyli powszechnego: jeden Bóg, jedna chwała, wszystkie ludy. Apokalipsa ukazuje jego wypełnienie w rzeszy, którą widział św. Jan: „rzeszę wielką, której nikt nie mógł przeliczyć, z wszystkich narodów i pokoleń i ludów i języków” (Ap 7, 9), stojącą przed tronem Baranka.

Psalm należy też do Hallelu, grupy psalmów 113-118 hebrajskich (112-117 Wulgaty), które Żydzi śpiewali w Paschę i w wielkie święta. Wielu komentatorów uważa, że to o tym hymnie mówi Ewangelia na końcu Ostatniej Wieczerzy: „I hymn odmówiwszy, wyszli na górę Oliwną” (Mt 26, 30). Tekst Ewangelii tego nie precyzuje, ale żydowski zwyczaj paschalny czyni to przypuszczenie prawdopodobnym.

Psalm 116 w liturgii 1962

Laudesy poniedziałku. W Brewiarzu rzymskim 1962 psalm 116 jest ostatnim psalmem Laudesów w poniedziałek, zarówno w układzie zwykłym, jak i w układzie na czasy pokuty. W pierwszym antyfona powtarza incipit, Laudate Dominum omnes gentes; w drugim werset o miłosierdziu, Laudate Dominum, quoniam confirmata est super nos misericordia ejus. Kościół otwiera więc tydzień pracy, wzywając wszystkie narody do chwały. Tę Godzinę znajdziesz w brewiarzu dnia.

Nieszpory świąt. Psalm wraca jako piąty psalm Nieszporów wielu świąt, na przykład Trójcy Przenajświętszej, i w formularzach wspólnych o świętych. Kończą się nim także pierwsze Nieszpory Bożego Narodzenia, pod antyfoną Levate capita vestra: ecce appropinquat redemptio vestra. Kto zna Vesperae solennes de confessore Mozarta, słyszał już ten porządek: słynne Laudate Dominum na sopran i chór to właśnie piąty psalm Nieszporów o wyznawcy. O samej Godzinie piszemy w przewodniku po Nieszporach.

Wigilia Paschalna. To chwila najuroczystsza. W Mszale 1962 po lekcji z Listu Wigilii Paschalnej celebrans intonuje trzykrotnie Alleluja, pierwsze alleluja Wielkanocy po milczeniu Wielkiego Postu; chór odpowiada wersetem Confitemini Domino, a zaraz potem jako traktus śpiewa się nasz psalm, Laudate Dominum, omnes gentes. Przed reformą z 1955 roku Nieszpory Wielkiej Soboty, na końcu mszy, sprowadzały się do tego jednego psalmu i Magnificat; w obrzędzie 1962 Wigilię zamykają natomiast Laudesy. W noc Zmartwychwstania Kościół nie znajduje słów stosowniejszych, by wezwać cały świat do radości; zob. artykuł o Wielkanocy.

Inne użycia w mszale. Psalm śpiewa się po Epistole jako traktus w sobotę Suchych Dni Wielkiego Postu i wraca w ten sam sposób w sobotę Suchych Dni Zielonych Świątek. 3 grudnia, w święto św. Franciszka Ksawerego, apostoła Indii, jego dwa wersety są wersetem psalmowym introitu: trudno o tekst stosowniejszy dla wielkiego misjonarza.

Po błogosławieństwie Najświętszym Sakramentem. W wielu miejscach jest zwyczaj śpiewania Laudate Dominum na zakończenie błogosławieństwa Najświętszym Sakramentem, po Tantum ergo: po adoracji Chrystusa obecnego w Hostii wzywa się wszystkie narody, by Go chwaliły. To zwyczaj, nie przepis Rytuału, ale głęboko zakorzeniony.

Jak się modlić psalmem 117?

Dzięki zwięzłości łatwo nauczyć się go na pamięć, po polsku albo po łacinie.

• Jako akt strzelisty. W ciągu dnia, aby zamienić chwilę w chwałę: Laudate Dominum, omnes gentes.
• Za misje. Prosząc, aby wszystkie ludy poznały Chrystusa i chwaliły Go, w duchu św. Pawła i św. Franciszka Ksawerego.
• Po Komunii albo po adoracji, jak przy błogosławieństwie Najświętszym Sakramentem.
• W poniedziałek rano, z Laudesami Kościoła, aby ofiarować tydzień.
• W Wielkanoc, powtarzając z Alleluja śpiew Wigilii Paschalnej.

Kończy się go, jak w Oficjum, modlitwą Chwała Ojcu. Kto chce prowadzić chwałę dalej, może przejść do psalmu 148, Laudate Dominum de caelis, gdzie niebo i ziemia razem zostają wezwane do chwały, albo do psalmu 67 (66 w Wulgacie), Deus misereatur nostri, który prosi, „żebyśmy poznali na ziemi drogę twoją, między wszystkimi narodami zbawienie twoje!”.

Często zadawane pytania

Jaki jest tekst psalmu 117?

U ks. Wujka: „Alleluja! Chwalcie Pana wszystkie narody, chwalcie go wszystkie ludy, bo możne jest nad nami miłosierdzie jego, a prawda Pańska trwa na wieki!”. Po łacinie: Laudate Dominum, omnes gentes: laudate eum, omnes populi. Quoniam confirmata est super nos misericordia ejus: et veritas Domini manet in aeternum.

Dlaczego psalm 117 nazywa się też psalmem 116?

Bo Wulgata i Septuaginta, a za nimi liturgia łacińska, łączą hebrajskie psalmy 9 i 10 i od tego miejsca liczą o jeden mniej. To ten sam Laudate Dominum. Psalm 116 współczesnych Biblii odpowiada natomiast psalmom 114 i 115 Wulgaty.

Czy wielkanocny psalm «Ten jest dzień, który uczynił Pan» to ten psalm?

Nie. To psalm 117 Wulgaty i 118 współczesnych Biblii, Confitemini Domino, z wersetem „Ten jest dzień, który uczynił Pan” (Ps 117, 24). Oba psalmy spotykają się jednak w Wigilii Paschalnej: werset Confitemini wprowadza traktus Laudate Dominum.

Jaki jest najkrótszy psalm w Biblii?

Ten: psalm 117 współczesnych Biblii, 116 Wulgaty, który ma tylko dwa wersety. Najdłuższy jest psalm 119, w Wulgacie 118, który ma 176 wersetów.

Kto napisał psalm 117?

Psalm nie nosi imienia autora, tylko Alleluja. Należał do Hallelu śpiewanego w świątyni i w żydowskich domach w Paschę. Jak całe Pismo, ma za głównego autora Ducha Świętego.

Gdzie w Nowym Testamencie cytowany jest psalm 117?

Św. Paweł przytacza jego pierwszy werset w Liście do Rzymian (15, 11), aby pokazać, że poganie są wezwani do wielbienia Boga za Jego miłosierdzie.