Psalm 116 (115 w Wulgacie): Wierzyłem, przetom mówił

Psalm 116 czy psalm 115?

Psalm 116 Biblii Tysiąclecia i współczesnych przekładów to jedna pieśń z dziewiętnastu wersetów. Wulgata i Septuaginta, a za nimi ks. Wujek, dzielą ją na dwie: psalm 114, Dilexi, obejmujący wersety 1-9 (psalm 116 (114 w Wulgacie)), i psalm 115, Credidi, obejmujący wersety 10-19, opisany tutaj. Aby przejść od jednej numeracji do drugiej, wystarczy od wersetu hebrajskiego odjąć 9:

• werset 11, „Każdy człowiek kłamca”, to nasz werset 2;
• werset 12, „Cóż oddam Panu”, to werset 3, a werset 13, kielich zbawienia, to werset 4;
• werset 15, drogocenna śmierć świętych, to werset 6.

Książki używające numeracji łacińskiej nazywają więc „psalmem 115” właśnie ten psalm kielicha. Psalm 115 hebrajski to natomiast Non nobis, Domine, „Nie nam, Panie, nie nam, ale imieniu twemu daj chwałę”, który Wulgata łączy z In exitu Israel w psalmie 113. Pełna tabela jest na stronie Księgi Psalmów.

Psalm 116, 10-19 — interpretacja

Credidi przedłuża dziękczynienie Dilexi, które zaczyna się od słów „Rozmiłowałem się, gdyż wysłucha Pan głos modlitwy mojej” (Ps 114,1). Człowiek wyrwany śmierci pyta, jak podziękować Bogu, a jego odpowiedź jest liturgiczna: weźmie kielich, złoży ofiarę chwały, spełni śluby przed całym ludem, w świątyni. Psalm należy do Hallelu, psalmów 113-118 hebrajskich, które Żydzi śpiewali przy wieczerzy paschalnej; najprawdopodobniej jest jedną z pieśni, które Jezus i Apostołowie odmówili, gdy po Ostatniej Wieczerzy „hymn odmówiwszy, wyszli na górę Oliwną” (Mt 26,30).

Wiara wystawiona na próbę (w. 1-2)

„Alleluja! Wierzyłem, przetom mówił: «A ja poniżony jestem bardzo!»” (w. 1). «Przetom» to dawne «przeto», czyli «dlatego»: wiara kazała mu mówić nawet na dnie poniżenia. Potem werset najczęściej przytaczany: „Ja rzekłem w uniesieniu moim: «Każdy człowiek kłamca!»” (w. 2). Łacińskie in excessu meo oznacza zagubienie, niemal wyjście z siebie. U szczytu próby psalmista odkrył, że żaden człowiek nie jest pewnym oparciem: tylko Bóg nie zawodzi.

Cóż oddam Panu? (w. 3-4)

„Cóż oddam Panu za wszystko, co mi dobrze uczynił?” (w. 3). Na to pytanie nie ma odpowiedzi na miarę otrzymanych darów, a psalmista znajduje tylko jedno, co może oddać: przyjąć jeszcze więcej. „Kielich zbawienia wezmę i imienia Pańskiego wzywać będę” (w. 4). W kulcie Izraela był to kielich ofiary płynnej przy ofierze dziękczynnej; Ojcowie rozpoznali w nim kielich Pański, kielich Jego Męki i kielich Eucharystii.

Drogocenna śmierć świętych (w. 5-6)

Psalmista obiecuje: „Śluby moje oddam Panu przed wszystkim ludem jego” (w. 5), i zaraz dodaje: „Droga przed oblicznością Pańską śmierć świętych jego” (w. 6). «Droga» znaczy tu «drogocenna», łac. pretiosa. Od pierwszych wieków ten werset karmił cześć męczenników, których śmierć jest ofiarą złączoną z ofiarą Chrystusa.

Sługa wyzwolony (w. 7-10)

„O Panie, wszakżem ja sługa twój, jam sługa twój i syn służebnicy twojej. Potargałeś pęta moje” (w. 7). Potargane pęta to więzy śmierci, o których mówiło Dilexi. Odpowiedzią jest ofiara: „tobie składam ofiarę chwały, i imienia Pańskiego wzywać będę” (w. 8). Psalm kończy się tam, gdzie miał być spełniony ślub, w świątyni: „w przedsieniach domu Pańskiego, w pośrodku ciebie, o Jeruzalem!” (w. 10).

„Każdy człowiek kłamca”: św. Paweł i Ojcowie

Św. Paweł przytacza Credidi dwa razy. W Drugim Liście do Koryntian bierze jego pierwszy werset, by opisać ducha apostoła: „A że mamy tego samego ducha wiary, jak napisano: Uwierzyłem, dlatego mówiłem, i my wierzymy, dlatego też mówimy” (2 Kor 4,13). Kto naprawdę wierzy, nie może milczeć. W Liście do Rzymian podejmuje werset 2: „Bóg zaś jest prawdomówny, a wszelki człowiek kłamliwy” (Rz 3,4).

Św. Augustyn w Enarrationes in Psalmos czyta w tym słowie lekcję pokory: człowiek zostawiony samemu sobie nie ma z czego być prawdomównym; staje się nim, przylgnąwszy do prawdy Boga. Ojcowie czytali też „kielich zbawienia” jako kielich męki, który męczennicy piją po swoim Panu, ten, o który Jezus pytał synów Zebedeusza: „Możecie pić kielich, który ja będę pił?” (Mt 20,22).

Słowa „jam sługa twój i syn służebnicy twojej” odnoszono do Chrystusa, Syna Tej, która nazwała siebie służebnicą: „Oto ja służebnica Pańska” (Łk 1,38). «Ofiara chwały» z wersetu 8 jest wreszcie tą, której List do Żydów (Hebrajczyków) żąda od chrześcijan: „Przez niego więc składajmy zawsze Bogu ofiarę chwały” (Hbr 13,15).

Kielich zbawienia we Mszy świętej

We Mszy trydenckiej kapłan, przyjąwszy Hostię, odkrywa kielich, zbiera okruchy i mówi wersety 3 i 4 tego psalmu, zanim przyjmie Najdroższą Krew: Quid retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi? Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo. Dodaje do nich werset psalmu 18 (17 w Wulgacie): Laudans invocabo Dominum, et ab inimicis meis salvus ero, u Wujka „Chwaląc będę wzywał Pana, i będę wybawiony od nieprzyjaciół moich”. Chwilę wcześniej, biorąc Hostię, powiedział Panem caelestem accipiam, et nomen Domini invocabo, słowa, w których brzmi ten sam werset.

„Kielich zbawienia” psalmisty staje się w ten sposób dosłownie kielichem Krwi Chrystusa: „Albowiem to jest krew moja Nowego Testamentu” (Mt 26,28). O całym obrzędzie przeczytasz w artykule o Mszy trydenckiej, a o czci Krwi Pańskiej w artykule o Najdroższej Krwi. Wersety 7-8 tworzą też offertorium Mszy św. Gabriela od Matki Bożej Bolesnej, 27 lutego: O Domine, quia ego servus tuus, et filius ancillae tuae: dirupisti vincula mea, tibi sacrificabo hostiam laudis.

Psalm 115 w liturgii 1962 roku

Nieszpory poniedziałku. W brewiarzu rzymskim 1962 roku Credidi jest drugim psalmem nieszporów poniedziałku, po Dilexi, z antyfoną Vota mea Domino reddam coram omni populo ejus (werset 5). Te nieszpory odmówisz w brewiarzu; o ich porządku przeczytasz w artykule o nieszporach.

Wielkie święta kielicha. Psalm wraca w nieszporach świąt, w których Kościół patrzy na kielich Pana:

• w Wielki Czwartek nieszpory otwiera antyfona Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo (od reformy z 1955 roku odmawiają je tylko ci, którzy nie uczestniczą w wieczornej Mszy Wieczerzy Pańskiej);
• w Boże Ciało jest trzecim psalmem nieszporów, z antyfoną Calicem salutaris accipiam, et sacrificabo hostiam laudis;
• w uroczystość Najświętszego Serca Pana Jezusa jest czwartym psalmem pierwszych nieszporów, z antyfoną Quid retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi?, a trzecim drugich, z antyfoną In caritate perpetua dilexit nos Deus;

Apostołowie i męczennicy. W drugich nieszporach tekstów wspólnych o Apostołach śpiewa się go z antyfoną Dirupisti, Domine, vincula mea: tibi sacrificabo hostiam laudis, a w drugich nieszporach o wielu męczennikach z antyfoną In caelestibus regnis Sanctorum habitatio est. Codziennie wreszcie, w prymie, Oficjum po martyrologium podejmuje werset 6: Pretiosa in conspectu Domini. R. Mors sanctorum ejus.

Jak się modlić psalmem 116, 10-19?

Po Komunii świętej, powtarzając powoli „Cóż oddam Panu”, a potem werset o kielichu, jak kapłan przy ołtarzu.

Dla podziękowania za otrzymaną łaskę, z ofiarą chwały z wersetu 8; dobrze łączy się z modlitwą dziękczynną i z psalmem 50 (49 w Wulgacie), gdzie Bóg mówi: „Złóż Bogu ofiarę chwały i oddaj Najwyższemu śluby twoje!”.

W rozczarowaniu ludźmi, z wersetem 2: wzrok wraca do Boga, jedynego, który nie zawodzi.

W święto męczennika albo przy umierającym, z wersetem 6. Kończy się go doksologią Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

Co znaczy „Każdy człowiek kłamca”?

To werset 11 psalmu 116 hebrajskiego, a nasz werset 2. Psalmista na dnie próby odkrywa, że żaden człowiek nie jest oparciem zupełnie pewnym i że tylko Bóg jest prawdomówny. Św. Paweł podejmuje tę myśl w Liście do Rzymian (Rz 3,4).

Co znaczy „Kielich zbawienia wezmę”?

To werset 13 tekstu hebrajskiego, 4 Wulgaty. Kielich dziękczynienia ze Starego Testamentu zapowiada kielich Eucharystii; kapłan wypowiada te słowa we Mszy, zanim przyjmie Krew Chrystusa.

Gdzie jest werset „Cóż oddam Panu za wszystko”?

W psalmie 116,12 współczesnych Biblii, czyli w psalmie 115,3 Wulgaty i ks. Wujka: „Cóż oddam Panu za wszystko, co mi dobrze uczynił?”. To początek odpowiedzi psalmisty, który znajduje tylko jeden sposób podziękowania: przyjąć kielich zbawienia.

Co znaczy „Droga przed oblicznością Pańską śmierć świętych jego”?

Że Bóg ma za drogocenną śmierć tych, którzy do Niego należą; «droga» znaczy tu «drogocenna». Kościół odniósł ten werset do męczenników i powtarza go codziennie w prymie, po martyrologium.

Kto napisał psalm 116?

Tekst nie nosi imienia autora, tylko Alleluja. Tradycja wiąże go z Dawidem, jak większą część Psałterza, choć sam psalm tego nie mówi. Św. Paweł przytacza jego pierwszy werset jako słowo natchnionego Pisma.

Czy psalm 115 Wulgaty to «Nie nam, Panie»?

Nie. Non nobis to psalm 115 hebrajski, w Wulgacie połączony z psalmem 113. Psalm 115 Wulgaty to Credidi, czyli druga połowa psalmu 116 Biblii Tysiąclecia.