Psalm 37 (36 w Wulgacie): Nie obruszaj się z powodu złoczyńców

Psalm 37 czy psalm 36?

To ten sam psalm pod dwoma numerami. Biblia Tysiąclecia i inne nowsze przekłady liczą psalmy według tekstu hebrajskiego i nazywają go psalmem 37. Septuaginta, Wulgata, Biblia ks. Wujka i księgi liturgiczne nazywają go psalmem 36, ponieważ psalmy 9 i 10 hebrajskie tworzą u nich jeden psalm 9. Od tego miejsca aż do psalmu 147 numer z Wulgaty jest zwykle o jeden mniejszy.

Kiedy więc szukasz «psalm 37 5» albo «psalm 37 4», używasz numeracji hebrajskiej, a chodzi ci właśnie o ten psalm. Na szczęście wersety mają tu te same numery w obu tradycjach: werset 4, werset 5 i werset 7 na tej stronie to dokładnie te, których szukasz. Ks. Wujek liczy tytuł psalmu razem z wersetem 1, więc nic się nie przesuwa.

Odwrotnie: psalm 37 w Wulgacie i u ks. Wujka to zupełnie inny tekst, pokutny psalm Domine, ne in furore tuo arguas me, który nowsze Biblie nazywają psalmem 38: „Panie, nie karć mnie w zapalczywości twojej i w gniewie twoim mnie nie karz!” (Ps 37 (38), 2). A psalm 36 Biblii Tysiąclecia to w Wulgacie psalm 35, Dixit injustus.

Psalm 37 — interpretacja

Tytuł przypisuje psalm Dawidowi: „Psalm Dawidowy” (w. 1). Jest to psalm mądrościowy i zarazem alfabetyczny: w hebrajskim oryginale każda strofa, mniej więcej co dwa wersety, zaczyna się od kolejnej litery alfabetu. Taka forma służyła pamięci i tłumaczy charakter całości. Psalm niczego nie opowiada ani nie prowadzi jednego wywodu; powtarza tę samą naukę na różne sposoby, jak nauczyciel, który chce, żeby uczeń nauczył się jej na pamięć.

Pytanie, na które odpowiada, jest stare jak świat: dlaczego niegodziwym się powodzi i co ma robić sprawiedliwy, który na to patrzy? To samo pytanie stawia psalm 73 (72 w Wulgacie), gdzie psalmista wyznaje: „Ale moje nogi mało się nie potknęły, mało nie poślizgnęły się kroki moje, bo unosiłem się przeciw przewrotnym, widząc pokój grzeszników”. Psalm 37 daje trzy wskazania: nie oburzać się, ufać Bogu i czekać.

„Nie obruszaj się” (w. 1-3)

Psalm zaczyna się od zakazu: „Nie obruszaj się z powodu złoczyńców i nie zazdrość czyniącym nieprawość!” (w. 1). Uzasadnienie przychodzi od razu: ich powodzenie nie trwa, „Albowiem uwiędną prędko jak trawa, a jak liście ziela wnet opadną” (w. 2). Niebezpieczeństwem nie jest tylko gorycz. Jest nim zazdrość, która w końcu każe pragnąć tego, co ma niegodziwy, i naśladować jego postępowanie. Werset 8 mówi to wprost: „nie obruszaj się, abyś miał źle czynić!” (w. 8). Na miejsce zazdrości werset 3 stawia program życia: „Miej nadzieję w Panu, a czyń dobrze” (w. 3).

Psalm 37, 4: „Rozkoszuj się w Panu”

Werset 4 należy do najczęściej szukanych: „Rozkoszuj się w Panu, a da ci, czego pożąda twe serce!” (w. 4). Po łacinie: Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui. Kolejność obu połówek jest całą nauką. Obietnica nie dotyczy każdego pragnienia, lecz serca, które najpierw w Bogu znalazło swoją radość. Kiedy Bóg staje się dobrem upragnionym, prośby serca układają się według Niego i to On sam się daje. Werset nie schlebia pożądliwości, tylko ją nawraca. Pan Jezus mówi to samo: „Szukajcie więc najprzód królestwa Bożego i sprawiedliwości jego, a to wszystko będzie wam przydane” (Mt 6, 33).

Psalm 37, 5: „Objaw Panu drogę twoją”

Werset 5 jest sercem psalmu: „Objaw Panu drogę twoją i miej nadzieję w nim, a on uczyni!” (w. 5). Ks. Wujek tłumaczy dosłownie łacińskie Revela Domino viam tuam: odsłoń przed Panem swoją drogę, nie ukrywaj przed Nim zamiarów, lęków ani ślepych zaułków. Czasownik hebrajski przywołuje inny obraz: zrzucić ciężar na kogoś, przetoczyć go na niego. Dlatego nowsze przekłady mówią powierz Panu swoją drogę. Oba obrazy się dopełniają: najpierw odsłaniasz Bogu swoją drogę, potem Mu ją oddajesz.

Od człowieka werset wymaga dwóch rzeczy, odsłonić i ufać; Bogu przypisuje jedną, ale tę, na której wszystko się opiera: „a on uczyni”. Psalm nie głosi bezczynności, bo wszędzie każe czynić dobro. Odbiera wierzącemu tylko niepokój o wynik. To jest duch aktu zawierzenia, którego uczył sługa Boży ks. Dolindo Ruotolo: „Jezu, Ty się tym zajmij” (zob. nowennę do ojca Dolindo). A obietnica, która następuje, pokazuje jego miarę: „I wywiedzie jak światłość sprawiedliwość twoją, a sąd twój jak gdyby południe” (w. 6).

Psalm 37, 7: „Bądź poddany Panu i módl się do niego”

Werset 7 przedłuża ten sam ruch: „Bądź poddany Panu i módl się do niego!” (w. 7). Wulgata mówi Subditus esto Domino, et ora eum; tekst hebrajski mówi o milczeniu duszy, która trwa przed Bogiem. W obu wypadkach chodzi o to samo: przestać samemu bronić swojej sprawy i oddać ją Temu, który sądzi. Druga połowa wersetu wraca do początku psalmu, jakby uczeń jeszcze nie zrozumiał: „Nie obruszaj się na tego, któremu się szczęści na drodze jego”.

Cisi odziedziczą ziemię (w. 9-11)

„I jeszcze chwila, a nie będzie grzesznika” (w. 10), a zaraz potem: „Ale cisi odziedziczą ziemię i cieszyć się będą wielkim pokojem” (w. 11). Pan Jezus podejmuje ten werset niemal dosłownie w błogosławieństwach: „Błogosławieni cisi, albowiem oni posiędą ziemię” (Mt 5, 4). Psalm 37 jest więc błogosławieństwem przed Ewangelią. Ziemię obiecaną cichym Ojcowie rozumieją ostatecznie jako ziemię żyjących, dziedzictwo, które nie przemija. Więcej o tym w artykule o Kazaniu na Górze.

Los sprawiedliwych i niezbożnych (w. 12-40)

Dalsza część rozwija ten kontrast. Grzesznik naciąga łuk, lecz „Miecz ich niech wnijdzie w serca ich, a łuk ich niech się złamie!” (w. 15); „Lepsza jest trocha u sprawiedliwego, niźli wielkie bogactwa grzeszników” (w. 16). Sprawiedliwy nie jest wolny od upadków, ale zostaje podniesiony: „Gdy się powali, nie stłucze się, bo Pan podkłada rękę swoją” (w. 24).

Potem przychodzi świadectwo starca: „Byłem młody i zestarzałem się, a nie widziałem sprawiedliwego opuszczonego, ani potomstwa jego szukającego chleba” (w. 25). To doświadczenie całego życia, nie prawo matematyczne: tradycja widzi w nim wierność Boga, który nie opuszcza swoich, nawet gdy ich doświadcza.

Psalmista opowiada też, co widział z losu niezbożnika: „Widziałem niezbożnika wyniosłego i podniesionego jak cedry libańskie. I minąłem, a już go nie masz” (w. 35-36). Psalm kończy się pewnością, na której wszystko stoi: „A zbawienie sprawiedliwych od Pana, i obrońcą ich jest czasu utrapienia” (w. 39).

Najważniejsze wersety psalmu 37

• Psalm 37, 1-3 — „Nie obruszaj się z powodu złoczyńców i nie zazdrość czyniącym nieprawość!” (w. 1): lekarstwo na zazdrość.
• Psalm 37, 4 — „Rozkoszuj się w Panu, a da ci, czego pożąda twe serce!” (w. 4).
• Psalm 37, 5 — „Objaw Panu drogę twoją i miej nadzieję w nim, a on uczyni!” (w. 5).
• Psalm 37, 7 — „Bądź poddany Panu i módl się do niego!” (w. 7).
• Psalm 37, 23 — „Przez Pana kroki człowieka będą prostowane i drogi jego upodoba sobie” (w. 23).
• Psalm 37, 29 — „Sprawiedliwi zaś odziedziczą ziemię i będą mieszkali na niej na wieki wieków” (w. 29).

Ojcowie Kościoła o psalmie 37

Św. Augustyn poświęcił temu psalmowi aż trzy kazania w swoich Objaśnieniach psalmów (Enarrationes in Psalmos). Widzi w nim lekarstwo na zniechęcenie wiernych, którzy porównując swój trud z powodzeniem niegodziwych, pytają, po co służyć Bogu. Jego odpowiedź jest odpowiedzią psalmu: trzeba sądzić z perspektywy czasu, a czas Boga nie jest czasem ludzi. Trawa rano jest zielona, wieczorem zostaje skoszona.

Tradycja usłyszała też głos świętych w wersetach 30-31: „Usta sprawiedliwego będą myśleć o mądrości, a język jego będzie mówił, co słuszne. Zakon Boga jego w sercu jego, a nie zachwieją się kroki jego” (w. 30-31). Mszał włożył te słowa w usta wyznawców i doktorów, o czym niżej.

Psalm łączy się w ten sposób z pierwszą stroną Psałterza, psalmem 1, Beatus vir: „Albowiem zna Pan drogę sprawiedliwych, a droga niezbożnych zginie”. Uczy też tego samego co psalm 49 (48 w Wulgacie): „Nie bój się, gdy się wzbogaci człowiek i gdy się rozmnoży sława domu jego”.

Psalm 37 w liturgii 1962 roku

W brewiarzu. W psałterzu Brewiarza rzymskiego (układ św. Piusa X, rubryki z 1960 roku) psalm 36 odmawia się w całości we wtorek na Jutrzni (Matutinum), podzielony na trzy części (w. 1-15, 16-29, 30-40). Poprzedza go psalm 34 Wulgaty, a po nim następują psalmy 37 i 38. Psalmy dnia znajdziesz w brewiarzu.

W mszale. Niewiele psalmów dało tak wiele Mszom o świętych:

• introit Os justi meditabitur sapientiam (w. 30-31), z wersetem Noli aemulari (w. 1) jako psalmem, otwiera Mszę ze wspólnego o wyznawcy niebędącym biskupem; ten sam tekst Os justi śpiewa się jako graduał między innymi w święto św. Bazylego Wielkiego (14 czerwca), św. Bonawentury (14 lipca) i św. Józefa Kalasantego (27 sierpnia);
• w święto św. Jana Bosko (31 stycznia) graduał łączy wersety 3-5: Spera in Domino, et fac bonitatem… Delectare in Domino… Revela Domino viam tuam. Kościół wybrał dla świętego z Turynu, który tak ufał Opatrzności, właśnie najczęściej szukane wersety tego psalmu (zob. nowennę do św. Jana Bosko);
• w święto św. Jana Damasceńskiego (27 marca) komunia śpiewa werset 17: Brachia peccatorum conterentur, confirmat autem justos Dominus.

Jak się modlić psalmem 37?

• W niepokoju. Naucz się wersetu 5 na pamięć i powtarzaj go w ciągu dnia jak akt strzelisty: „Objaw Panu drogę twoją i miej nadzieję w nim, a on uczyni!”.
• Gdy cudze powodzenie boli. Wersety 1-11 leczą zazdrość i gniew, bo przenoszą wszystko w czas Boga.
• Przed decyzją. Werset 23, „Przez Pana kroki człowieka będą prostowane”, módl się nim jak prośbą o prowadzenie.
• O wytrwanie. Werset 34, „Czekaj na Pana i strzeż drogi jego”, współbrzmi z zakończeniem psalmu 27 (26 w Wulgacie).
• Strofa po strofie. Psalm jest długi: lepiej modlić się jedną strofą dziennie i pozwolić jej działać, niż przeczytać całość w pośpiechu.

Często zadawane pytania

Co mówi psalm 37, werset 5?

U ks. Wujka: „Objaw Panu drogę twoją i miej nadzieję w nim, a on uczyni!”. Nowsze przekłady, tłumaczące z hebrajskiego, mówią powierz Panu swoją drogę. To akt zawierzenia: odsłonić Bogu swoją drogę, zaufać Mu i pozwolić Mu działać, nie przestając czynić dobra.

Co znaczy psalm 37, werset 4?

„Rozkoszuj się w Panu, a da ci, czego pożąda twe serce!”. Obietnica dotyczy serca, które najpierw w Bogu znalazło radość: wtedy jego pragnienia układają się według Boga, a Bóg je spełnia.

Czy «psalm 37 5» i «psalm 36 5» to ten sam werset?

Tak. «Psalm 37» to numeracja hebrajska nowszych Biblii, «psalm 36» to numeracja Wulgaty, ks. Wujka i liturgii; numery wersetów są w tym psalmie takie same. Psalm 37 Wulgaty to natomiast inny tekst, pokutny Domine, ne in furore.

Co znaczy „cisi odziedziczą ziemię”?

To werset 11. W sensie dosłownym pokorni, którzy ufają Bogu, otrzymają obiecane dziedzictwo, gdy gwałtownicy znikną. Pan Jezus powtórzył te słowa w błogosławieństwach, a Ojcowie rozumieją je o ziemi żyjących, czyli o dziedzictwie wiecznym.

Kto napisał psalm 37?

Tytuł przypisuje go Dawidowi. Werset 25, „Byłem młody i zestarzałem się”, pokazuje go jako człowieka u kresu długiego życia, który widział, jak przemijało wielu niegodziwych.

O czym jest psalm 37?

To lekcja cierpliwości wobec powodzenia złych. Psalm każe im nie zazdrościć, ufać Bogu i czynić dobrze, bo szczęście niezbożnika przemija, a sprawiedliwego Pan podtrzymuje do końca.