Psalm 49 (48 w Wulgacie): Słuchajcie tego, wszystkie narody

Psalm 49 czy psalm 48?

To ten sam psalm. Biblia Tysiąclecia i inne nowe przekłady idą za numeracją hebrajską i nazywają go psalmem 49; Septuaginta, Wulgata, ks. Wujek i liturgia łacińska psalmem 48. Wulgata łączy hebrajskie psalmy 9 i 10 w jeden, a potem przez większą część Psałterza liczy o jeden mniej.

Uwaga na sąsiadów: psalm 48 nowych Biblii, Magnus Dominus, pieśń o Syjonie, to w tym czytniku psalm 47. A psalm 49 Wujka, Deus deorum, wielka mowa sądowa Boga, to psalm 50 nowych przekładów. Numery wersetów są w obu numeracjach polskich takie same, bo tytuł liczy się jako werset 1: szukany «psalm 49 10» to werset 10 tej strony.

Psalm 49 — interpretacja

Tytuł przypisuje psalm synom Korego („Na koniec. Synów Korego. Psalm”, w. 1), lewickiemu rodowi śpiewaków świątyni, któremu Psałterz przypisuje jedenaście psalmów. Ten nie jest ani modlitwą, ani hymnem, lecz pouczeniem: należy do psalmów mądrościowych, bliskich Księdze Koheleta i Księdze Hioba. Pyta o rzecz, która niepokoiła ludzi zawsze: dlaczego bogaty i bezbożny ma się dobrze, i czy sprawiedliwy ma się go bać?

Wezwanie do wszystkich (w. 2-5)

„Słuchajcie tego, wszystkie narody, bierzcie w uszy, którzy mieszkacie na świecie” (w. 2). Psalmista zwraca się nie tylko do Izraela, ale do wszystkich ludzi, „bogaty i ubogi” (w. 3), bo temat dotyczy każdego. Zapowiada mądrość: „Usta moje będą mówiły mądrość, a rozmyślanie serca mego roztropność” (w. 4), i to przy harfie, jak zagadkę, którą trzeba rozwiązać (w. 5).

Czemu się mam bać? (w. 6-12)

„Czemu się mam bać w zły dzień?” (w. 6). Wrogowie psalmisty to ci, „którzy ufają w moc swoją i chlubią się mnóstwem bogactw swoich” (w. 7). Ale ich bogactwo ma granicę, której nie przekroczy: nie wykupi życia. Wulgata mówi tu w sposób zagadkowy: „Brat nie odkupuje, odkupi człowiek; nie da Bogu ubłagania za siebie” (w. 8), „ani zapłaty na odkupienie duszy swojej” (w. 9). Nikt nie może za pieniądze kupić sobie ani bratu wyjścia ze śmierci.

Śmierć zabiera mądrego i głupiego: „niemądry i głupi razem zginą, i zostawią obcym majętności swoje” (w. 11). Ludzie, którzy nadawali swoje imiona ziemiom, będą mieli za dom tylko grób (w. 12). To ta sama lekcja, którą Chrystus da w przypowieści o bogaczu, który zbudował nowe spichlerze: „Szalony! Tej nocy duszy twojej zażądają od ciebie; a coś nagotował, czyjeż będzie?” (Łk 12,20).

Refren: człowiek, który nie rozumiał (w. 13 i 21)

Psalm dwa razy powtarza to samo zdanie, jak refren: „A człowiek, gdy we czci był, nie rozumiał, zrównany został z bydlętami bezrozumnymi i stał się im podobnym” (w. 13), i na końcu: „Człowiek, gdy we czci był, nie rozumiał; zrównany został z bydlętami nierozumnymi i stał się im podobny” (w. 21). W tekście hebrajskim sens jest prostszy: człowiek w bogactwie nie trwa, ginie jak zwierzęta. Wulgata pozwala jednak na głębszą lekturę, którą podjęli Ojcowie.

Św. Augustyn w Enarrationes in Psalmos zatrzymuje się właśnie nad tym refrenem. „Cześć”, w której był człowiek, to jego godność stworzenia na obraz Boga, z rozumem zdolnym poznać Stwórcę. Kto tego nie rozumie i żyje tylko dla tego, co widzialne, sam zrównuje się ze zwierzętami: nie dlatego, że Bóg mu odebrał godność, ale dlatego, że on sam jej nie użył.

Owce w otchłani (w. 14-15)

„Taka jest ich droga, im na upadek” (w. 14). Obraz jest ostry: „Jak owce w otchłani są złożeni, śmierć ich spasać będzie” (w. 15). Śmierć jest pasterzem tych, którzy nie mieli innego pasterza. I dodaje: „będą panować sprawiedliwi nad nimi rano”, czyli w poranek, gdy Bóg odwróci losy.

Psalm 49 16: „Bóg wykupi duszę moją”

W środku tej ponurej wizji pada jedno zdanie nadziei: „Wszakże Bóg wykupi duszę moją z mocy otchłani, gdy mię przyjmie” (w. 16). Tego, czego nie może zrobić brat ani pieniądz (werset 8), dokona sam Bóg. Słowa „gdy mię przyjmie” przypominają, co powiedziano o Henochu, którego Bóg „wziął” do siebie (Rdz 5,24). Jest to jedno z tych miejsc Starego Testamentu, w których prześwituje nadzieja życia z Bogiem po śmierci, zanim w pełni objawi ją Chrystus.

Chrześcijańska lektura idzie tu dalej. Łacińskie zdanie z wersetu 8, „Brat nie odkupuje, odkupi człowiek”, łacińscy komentatorzy czytali jako zapowiedź: żaden zwykły człowiek nie wykupi brata, ale wykupi go Człowiek, który jest zarazem Bogiem. Psalm o bezsilności bogactwa wobec śmierci staje się w ten sposób psalmem o Odkupicielu.

Psalm 49 17-20: nie bój się bogatego

Ostatnia część zwraca się do czytelnika: „Nie bój się, gdy się wzbogaci człowiek i gdy się rozmnoży sława domu jego” (w. 17). „Albowiem, gdy zginie, nie weźmie wszystkiego, ani zstąpi z nim sława jego” (w. 18). Bogactwo nie budzi tu ani zazdrości, ani pogardy; po prostu nie jest tym, co zostaje. Chrystus powie to samo jednym pytaniem: „Cóż bowiem pomoże człowiekowi, choćby cały świat pozyskał, a na duszy swojej szkodę poniósł?” (Mt 16,26). Psalm jest więc lekarstwem na zazdrość i lęk przed możnymi tego świata.

Psalm 49 w liturgii 1962

W brewiarzu. W Brewiarzu rzymskim 1962 psalm 48, podzielony na dwie części, należy do jutrzni środy, w drugim nokturnie, po psalmie 47. Pierwsza część ma antyfonę Os meum loquetur sapientiam: et meditatio cordis mei prudentiam, wziętą z wersetu 4. Jutrznię dnia odmówisz w brewiarzu. W mszale 1962 psalm ten nie należy do żadnej z wielkich części własnych Mszy niedzielnych.

Jak modlić się psalmem 49?

• Gdy kusi zazdrość. Kiedy niesprawiedliwi bogacą się, a ty nie, przeczytaj wersety 17-20: o bogatym psalm mówi: „ani zstąpi z nim sława jego”.
• Jako rozważanie o rzeczach ostatecznych. Psalm jest krótkim memento mori; dobrze czytać go razem z rozważaniem o rzeczach ostatecznych.
• W rachunku sumienia. Refren (w. 13 i 21) pyta, czy żyję zgodnie z godnością dziecka Bożego, czy tylko dla tego, co widzialne.
• Przy śmierci bliskich. Werset 16 daje nadzieję: to nie pieniądz ani zasługa, ale Bóg wykupuje duszę z mocy śmierci.

Często zadawane pytania

Czy psalm 49 to ten sam psalm co psalm 48?

Tak: Audite haec, omnes gentes to psalm 49 w Biblii Tysiąclecia i psalm 48 w Wulgacie i u ks. Wujka. Psalm 48 nowej Biblii to inny tekst, Magnus Dominus, czyli psalm 47 Wulgaty.

Jak zaczyna się psalm 49?

U ks. Wujka, po tytule „Na koniec. Synów Korego. Psalm”: „Słuchajcie tego, wszystkie narody, bierzcie w uszy, którzy mieszkacie na świecie”. Po łacinie Audite haec, omnes gentes.

O czym jest psalm 49?

O tym, że bogactwo nie wykupi nikogo od śmierci, a śmierć równa mądrego i głupiego, bogatego i ubogiego. Psalm uczy, by nie bać się możnych i nie zazdrościć im, i daje nadzieję: to Bóg wykupi duszę sprawiedliwego z mocy otchłani.

Co oznacza refren „Człowiek, gdy we czci był, nie rozumiał”?

Psalm powtarza go w wersetach 13 i 21. Mówi o człowieku, który mając godność i rozum, żyje tylko dla rzeczy przemijających i przez to upodabnia się do zwierząt. Św. Augustyn widział w tej „czci” godność stworzenia na obraz Boga.

Kto napisał psalm 49?

Tytuł przypisuje go synom Korego, czyli rodowi lewickich śpiewaków świątyni jerozolimskiej. Nie wiadomo, który z nich go ułożył ani kiedy; psalm należy do najbardziej mądrościowych w całym Psałterzu.

Kiedy odmawia się psalm 49?

W Brewiarzu rzymskim 1962 w jutrzni środy, w dwóch częściach, w drugim nokturnie. Można się nim modlić zawsze, gdy myśli się o przemijaniu, o pieniądzach i o śmierci.