Psalm 131 (130 w Wulgacie): Panie, nie wyniosło się serce moje

Psalm 131 czy psalm 130?

Numer 131 pochodzi z numeracji hebrajskiej, którą stosują Biblia Tysiąclecia i inne współczesne przekłady. Wulgata i Septuaginta łączą psalmy 9 i 10 tekstu hebrajskiego w jeden psalm, więc liczą ten psalm jako psalm 130. Taki numer ma on w Brewiarzu, u ks. Wujka i w komentarzach Ojców Kościoła. Tekst jest ten sam; rozpoznasz go po pierwszych słowach, po łacinie Domine, non est exaltatum cor meum. Tabelę obu numeracji znajdziesz na stronie Księgi Psalmów.

Z tego przesunięcia biorą się dwie częste pomyłki:

• psalm 130 Biblii Tysiąclecia to psalm 129 Wulgaty, czyli De profundis, „Z głębokości wołałem ku tobie, Panie”, który w Psałterzu i w Nieszporach poprzedza nasz psalm;
• psalm 131 Wulgaty to psalm 132 Biblii Tysiąclecia, Memento, Domine, David, modlitwa za dom Dawida, która następuje po nim.

Kto szuka psalmu 130 w dawnym modlitewniku, trafi więc na ten psalm; kto szuka psalmu 131 we współczesnej Biblii, też. Tu czytasz go w przekładzie Wujka z Wulgaty.

Psalm 131 — interpretacja

Psalm należy do piętnastu pieśni stopni (psalmy 119-133 Wulgaty), czyli pieśni pielgrzymów wstępujących do Jeruzalem. Tytuł brzmi u Wujka „Pieśń stopni Dawidowa” (w. 1). W trzech wersetach psalm mówi jedno: o pokoju duszy pokornej.

Serce, które się nie wynosi (w. 1)

„Panie, nie wyniosło się serce moje ani się wywyższyły oczy moje, i nie wdawałem się w rzeczy wielkie albo zbyt wzniosłe dla mnie” (w. 1). Psalmista nie chwali się cnotą, tylko zdaje Bogu sprawę z drogi, którą przeszedł. Pycha mieszka w sercu, widać ją w wyniosłym spojrzeniu, a ujawnia się w ambicjach; on wyrzekł się wszystkich trzech. Nie gardzi rzeczami wielkimi: wie, że nie są na jego miarę, i nie domaga się ich.

Dziecko przy matce (w. 2)

Werset 2 należy do najdelikatniejszych w Piśmie i zarazem do najtrudniejszych. Łacina mówi: Si non humiliter sentiebam, sed exaltavi animam meam: sicut ablactatus est super matre sua, ita retributio in anima mea. Wulgata ma tu formę przysięgi: jeśli nie myślałem pokornie, jeśli wynosiłem duszę moją, niech mnie spotka los dziecka odstawionego od piersi. Wujek oddaje sens wprost, jako zapewnienie: „Zaprawdę, pokornie rozumiałem, a nie podnosiłem duszy mojej; jak dzieciątko odstawione przy matce swojej, tak zapłata w duszy mojej” (w. 2). Przekłady z hebrajskiego czytają tu obraz pokoju: dusza cicha i spokojna jak dziecko odstawione od piersi w ramionach matki.

W obu odczytaniach dziecko jest to samo. Już nie domaga się mleka, a mimo to zostaje przy matce, bo chce być blisko niej. To obraz duszy, która kocha Boga dla Niego samego, a nie dla Jego darów.

Nadzieja Izraela (w. 3)

„Niech Izrael ma nadzieję w Panu odtąd aż na wieki!” (w. 3). Osobiste doświadczenie staje się wezwaniem dla całego ludu. To samo słychać w psalmie poprzedzającym: „niechaj nadzieję ma Izrael w Panu” (Ps 129 [130],6). Kto przestał liczyć na siebie, może liczyć na Boga.

Stać się jak dziecko: lektura chrześcijańska

Klucz do psalmu daje Ewangelia. Uczniom, którzy spierają się, kto jest największy, Jezus stawia pośrodku dziecko i mówi: „Jeśli się nie nawrócicie i nie staniecie się jako dziatki, nie wejdziecie do królestwa niebieskiego” (Mt 18,3). I zaraz dodaje: „Ktokolwiek więc uniży się jako to dzieciątko, ten jest większy w królestwie niebieskim” (Mt 18,4).

O sobie samym Pan mówi: „uczcie się ode mnie, żem jest cichy i pokornego serca, a znajdziecie odpoczynek duszom waszym” (Mt 11,29). Obiecany odpoczynek to właśnie spokój dziecka z psalmu.

Św. Augustyn w Objaśnieniach psalmów łączy obraz dziecka odstawionego od piersi ze słowami św. Pawła o mleku i pokarmie stałym: „Dałem wam mleko na napój, nie pokarm, bo jeszcze nie mogliście” (1 Kor 3,2). Bóg karmi swoje dzieci najpierw jak niemowlęta, potem odstawia je od piersi, by nauczyły się przyjmować mocniejszy pokarm. Dusza pyszna, która chce chleba dorosłych przed czasem, sama się go pozbawia.

Najpełniej psalm spełnił się w Najświętszej Maryi Pannie, która śpiewa w Magnificat: „wejrzał na niskość służebnicy swojej” (Łk 1,48). Nowszym echem tej samej ufnej pokory jest „mała droga” dziecięctwa duchowego, której nauczała św. Teresa od Dzieciątka Jezus.

Pokora, której uczy psalm

Psalm nie mówi o poniżaniu się ani o fałszywej skromności. Pokora, której uczy, jest prawdą: człowiek zna swoją miarę i nie udaje, że jest większy, niż jest. Pismo powtarza to wielokrotnie. Pan zapowiada: „kto się uniża, będzie wywyższony” (Łk 14,11). Św. Piotr przypomina słowa Przypowieści: „Bóg pysznym się sprzeciwia, a pokornym łaskę daje”, i dodaje: „Uniżajcie się zatem pod potężną ręką bożą, aby was wywyższył w czasie nawiedzenia” (1 P 5,5-6).

Tradycja katolicka uważa pokorę za fundament życia duchowego, bo usuwa przeszkodę, którą jest pycha, pierwszy z grzechów głównych. Psalm 131 pokazuje jej owoc: nie smutek, lecz spokój. Dziecko, które nie musi już niczego zdobywać, może po prostu być przy matce.

Najważniejsze wersety psalmu 131

• Werset 1 (szukany jako «psalm 131 1»): rachunek sumienia z pychy w trzech pytaniach, o serce, o oczy i o ambicje.
• Werset 2 («psalm 131 2»): dziecko odstawione od piersi, które zostaje przy matce, czyli dusza, która odpoczywa w Bogu.
• Werset 3: przejście od pokory do nadziei, od „ja” do „Izraela”, czyli do całego ludu Bożego.

Psalm 130 w liturgii 1962 roku

Nieszpory środy. W Brewiarzu rzymskim z 1962 roku, który zachowuje tygodniowy psałterz św. Piusa X (1911), psalm 130 jest czwartym psalmem Nieszporów w środę, z antyfoną wziętą z jego pierwszych słów: Domine, non est exaltatum cor meum. Poprzedzają go Beati omnes (Ps 127), Saepe expugnaverunt (Ps 128) i De profundis (Ps 129), a po nim następuje Memento, Domine, David (Ps 131). Po wołaniu „z głębokości” Kościół śpiewa pokój dziecka: pokuta prowadzi do pokory, a pokora do odpoczynku. Tę godzinę możesz odmówić w brewiarzu, a jej historię poznasz w przewodniku po Nieszporach.

Psalm nie ma własnego miejsca w częściach zmiennych Mszału z 1962 roku: Kościół modli się nim przede wszystkim w Oficjum, co tydzień.

Jak się modlić psalmem 131?

• Przeciw pysze. Werset 1 to rachunek sumienia w trzech pytaniach: serce, oczy, ambicje. Możesz połączyć go z Litanią pokory; to najprostsza biblijna modlitwa o pokorę.
• W niepokoju. Gdy chcesz zrozumieć i opanować rzeczy zbyt wielkie, psalm uczy, by zdać się na Boga jak dziecko w ramionach matki.
• Po spowiedzi, tak jak Kościół śpiewa go po De profundis: przebaczenie przyjmuje pokój.
• Z dziećmi. Krótki i prosty, jest jednym z pierwszych psalmów, których można nauczyć się na pamięć.
• Przed ważną decyzją. Prosi, by nie wdawać się w „rzeczy wielkie albo zbyt wzniosłe dla mnie”, lecz szukać woli Bożej.

Na końcu dodaj Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

Jak brzmi tekst psalmu 131?

W przekładzie ks. Wujka: „Panie, nie wyniosło się serce moje ani się wywyższyły oczy moje, i nie wdawałem się w rzeczy wielkie albo zbyt wzniosłe dla mnie”. Psalm ma trzy wersety; wszystkie znajdziesz na tej stronie po polsku i po łacinie.

Dlaczego psalm 131 nazywa się też psalmem 130?

Bo Wulgata i Septuaginta, za którymi idą liturgia i ks. Wujek, łączą w jeden psalmy 9 i 10 tekstu hebrajskiego. Psalm 131 Biblii Tysiąclecia to więc psalm 130 Wulgaty. Psalm 130 Biblii Tysiąclecia to natomiast De profundis, w Wulgacie 129.

Co znaczy obraz dziecka odstawionego od piersi?

To obraz duszy pokornej, która niczego już dla siebie nie żąda i odpoczywa w Bogu, jak dziecko, które nie szuka już mleka, a zostaje przy matce z miłości. Wulgata ujmuje ten werset w formie przysięgi, Wujek w formie zapewnienia, lecz obraz jest ten sam.

Kto napisał psalm 131?

Tytuł w Wulgacie i w tekście hebrajskim przypisuje go Dawidowi: u Wujka „Pieśń stopni Dawidowa”. Tradycja przyjmuje go jako modlitwę pokornego króla, natchnioną przez Ducha Świętego.

Kiedy psalm 131 odmawia się w liturgii?

W Brewiarzu z 1962 roku co środę w Nieszporach, zaraz po De profundis. W częściach zmiennych Mszału z 1962 roku nie ma własnego miejsca.

Czy psalm 131 to modlitwa o pokorę?

Tak, i to jedna z najkrótszych w Piśmie. Nie mówi o pokorze z zewnątrz, lecz pozwala ją wyznać przed Bogiem i o nią prosić. Dobrze odmawiać go powoli, wraz z Litanią pokory albo przed rachunkiem sumienia.