Psalm 121 (120 w Wulgacie): Podniosłem oczy moje na góry

Psalm 121 czy psalm 120?

Psalmy mają dwie numeracje. Biblia Tysiąclecia i inne współczesne przekłady liczą je według tekstu hebrajskiego; grecka Septuaginta, łacińska Wulgata, a za nimi ks. Wujek, Brewiarz i Mszał, liczą inaczej. Od psalmu 9 numery rozchodzą się o jeden, bo Wulgata czyta psalmy 9 i 10 hebrajskie jako jeden psalm. Dlatego psalm, którego szukasz jako «psalm 121», w tej Biblii nosi numer 120. Tekst jest ten sam, numery wersetów również: werset 8 to werset 8 w obu wydaniach. Pełną tabelę obu numeracji znajdziesz na stronie Księgi Psalmów.

Ta sama różnica działa w obie strony. Psalm 120 Biblii Tysiąclecia to w Wulgacie psalm 119, który u Wujka zaczyna się od słów: „Wołałem do Pana, gdym był utrapiony, i wysłuchał mię”. A psalm 121 w numeracji Wulgaty, czyli w starych modlitewnikach i w Brewiarzu, to Laetatus sum, psalm 122 współczesnych Biblii: „Uweseliłem się z tego, co mi powiedziano: «Pójdziemy do domu Pańskiego»!”. Jeśli więc książeczka podaje «Ps 120 (121)», chodzi o psalm z tej strony.

W nowszych przekładach psalm zaczyna się słowami Wznoszę oczy ku górom; u Wujka, wiernego Wulgacie, brzmi on „Podniosłem oczy moje na góry, skąd przyjdzie mi pomoc” (w. 1).

Psalm 121 — interpretacja

Psalm należy do pieśni stopni (Canticum graduum), piętnastu psalmów (119-133 w Wulgacie), które pielgrzymi śpiewali w drodze do Jerozolimy na wielkie święta. Jest drugi w tej grupie. Łatwo go sobie wyobrazić na drodze: wędrowiec widzi przed sobą góry Judei, miejsce sanktuariów, ale i zasadzek, i pyta, skąd przyjdzie mu ratunek. Odpowiedź otwiera psalm; dalej odzywa się drugi głos, może kapłana, może towarzysza drogi, który obiecuje mu opiekę Boga.

Cały psalm spina jedno słowo, powtarzane jak bicie serca: strzec. W ośmiu wersetach wraca sześć razy: Pan strzeże ciebie, strzeże Izraela, strzeże duszy twojej, wejścia twego i wyjścia twego. Wujek oddaje je wiernie za łacińskim custodire.

Spojrzenie w górę (w. 1-2)

„Podniosłem oczy moje na góry, skąd przyjdzie mi pomoc” (w. 1). To gest każdej modlitwy: podnieść oczy. Ale psalmista nie zatrzymuje się na górach; idzie wyżej, do ich Stwórcy: „Pomoc moja od Pana, który stworzył niebo i ziemię” (w. 2). Kto uczynił wszystko, może wszystkiego ustrzec. Ani góry, ani mury miasta, ani własne nogi nie są nadzieją pielgrzyma.

Stróż, który nie drzemie (w. 3-4)

„Niech nie dopuści, by zachwiała się noga twoja i niech nie drzemie ten, który cię strzeże!” (w. 3). Zaraz potem pewność, jeszcze mocniejsza: „Oto się nie zdrzemnie ani zaśnie, który strzeże Izraela” (w. 4). Bóstwa pogan, jak wierzyli ich czciciele, śpią i trzeba je budzić; Bóg Izraela czuwa. Pielgrzym może zasnąć pod namiotem, bo Ktoś inny czuwa za niego. Apostołowie w łodzi, podczas burzy, myśleli, że Pan śpi, i budzili Go: „Nauczycielu! Nie obchodzi cię to, że giniemy?” (Mk 4,38). Spała ich wiara, nie Jego opieka.

Cień po prawej ręce (w. 5-6)

„Pan strzeże cię, Pan obroną twoją po prawej ręce twojej” (w. 5). Prawa strona to miejsce obrońcy, w bitwie i w sądzie: ten, kto stoi po prawicy, osłania bok, którego człowiek sam nie obroni. Werset 6 nazywa niebezpieczeństwa drogi: „Nie upali cię słońce we dnie ani księżyc w nocy” (w. 6). Dla pielgrzyma żar dnia był realnym zagrożeniem; o księżycu starożytni sądzili, że szkodzi śpiącym pod gołym niebem. Psalm obejmuje więc dzień i noc, wszystkie godziny i wszystkie zagrożenia.

Opieka nad całym życiem (w. 7-8)

Ostatnie dwa wersety, najczęściej szukane, rozszerzają wszystko: „Pan strzeże cię od wszelkiego zła, Pan niechaj strzeże duszy twojej!” (w. 7). Nie jest to obietnica życia bez prób, lecz życia, które nigdy nie wypada z ręki Boga; a tym, czego On strzeże najpierw, jest dusza.

Psalm 121, 8: wejście i wyjście

„Pan niech strzeże wejścia twego i wyjścia twego, odtąd i aż na wieki” (w. 8). W języku Biblii wychodzić i wchodzić znaczy całą działalność człowieka: wyjść rano do pracy i wrócić wieczorem, zacząć i skończyć, wyruszyć w drogę i stanąć u celu. Mojżesz u kresu życia mówi o sobie: „nie mogę dalej wychodzić i wchodzić” (Pwt 31,2), czyli nie mogę już prowadzić ludu. Werset obejmuje więc każdy próg, który przekraczasz.

Ostatnie słowa, „odtąd i aż na wieki”, przenoszą tę opiekę poza śmierć. Ostatnim «wyjściem» człowieka jest wyjście z tego świata; dlatego Kościół śpiewa ten psalm także przy zmarłych (zob. niżej). To samo przyrzekł Bóg Jakubowi uciekającemu do Haranu, w noc drabiny: „I będę stróżem twoim, gdziekolwiek pójdziesz” (Rdz 28,15).

Ufność, nie zaklęcie

Psalm 121 nie jest amuletem ani formułą, która «działa» sama z siebie, jeśli odmówi się ją określoną liczbę razy. Jest wyznaniem, że cokolwiek spotka cię w drodze, czuwa nad tobą Ten, który stworzył niebo i ziemię, i że twoja dusza jest w Jego ręku bezpieczna. Pielgrzym nadal zna trud i niebezpieczeństwo; zmienia się to, komu je powierza. Psalm nie obiecuje, że nic złego się nie wydarzy, tylko że nic nie wyrwie cię z opieki Stróża, który nie śpi.

Ojcowie Kościoła o psalmie 121

Św. Augustyn w Objaśnieniach Psalmów (Enarrationes in Psalmos) zatrzymuje się nad pierwszym wersetem. Góry, ku którym podnosimy oczy, mogą oznaczać wielkich sług Bożych, proroków i apostołów, przez których dochodzi do nas światło Pisma; ale te góry świecą światłem, które same otrzymały. Nie wolno więc w nich składać nadziei: pomoc przychodzi od Pana, który stworzył niebo i ziemię. To jest właściwe miejsce świętych w modlitwie: opieramy się na nich, ale po to, by wznieść się do Boga.

Psalm wypełnia się w Chrystusie, Dobrym Pasterzu, który w modlitwie arcykapłańskiej mówi do Ojca: „Gdy z nimi byłem, ja ich zachowywałem w imię twoje. Których mi dałeś, strzegłem” (J 17,12). Opieka Boża przychodzi też przez aniołów, o czym śpiewa psalm 91 (90 w Wulgacie): „Albowiem aniołom swoim rozkazał o tobie, aby cię strzegli na wszystkich drogach twoich”. Dlatego psalm tak naturalnie łączy się z modlitwą Aniele Boży.

Psalm należy do wielkiej rodziny psalmów ufności, obok psalmu 23 (22 w Wulgacie), znanego dziś jako Pan jest moim pasterzem, a u Wujka: „Pan mną rządzi, i na niczym mi schodzić nie będzie”. Psalm 91 strzeże nocy, psalm 23 pastwiska, psalm 121 drogi.

«Pomoc moja od Pana»: werset, który znasz z Mszy

Werset 2 jest bliski każdemu, kto bywa na Mszy trydenckiej, choć mało kto wie, skąd pochodzi. Formuła, którą kapłan mówi u stopni ołtarza po spowiedzi powszechnej i przed wieloma błogosławieństwami, Adjutorium nostrum in nomine Domini. — Qui fecit caelum et terram, pochodzi dosłownie z sąsiedniej pieśni stopni, psalmu 124 (123 w Wulgacie): „Wspomożenie nasze w imieniu Pana, który stworzył niebo i ziemię!”. Powtarza jednak to samo wyznanie wiary co nasz werset: Bóg, którego wzywamy na pomoc, jest Stwórcą, a ten, kto stworzył niebo i ziemię, nie jest bezradny wobec żadnego niebezpieczeństwa.

Psalm 121 w liturgii z 1962 roku

W poniedziałkowych Nieszporach. W Brewiarzu Rzymskim z 1962 roku, który zachowuje tygodniowy rozkład psałterza ustalony przez św. Piusa X w 1911 roku, psalm 120 Wulgaty jest czwartym psalmem Nieszporów poniedziałku, po psalmach 114, 115 i 119, a przed Laetatus sum. Śpiewa się go z antyfoną Auxilium meum a Domino, qui fecit caelum et terram. Co tydzień, wieczorem pierwszego dnia pracy, Kościół podnosi oczy na góry. Godziny dnia znajdziesz w brewiarzu, a o samej Godzinie przeczytasz w przewodniku po Nieszporach.

W Nieszporach za zmarłych. Psalm jest także trzecim psalmem Nieszporów Oficjum za zmarłych, z antyfoną wziętą z wersetu 7: Dominus custodit te ab omni malo: custodiat animam tuam Dominus. Kościół śpiewa zmarłemu o Bożej opiece nad jego duszą w chwili ostatniego przejścia, ostatniego «wyjścia». Psalm dobrze łączy się z modlitwą za zmarłych.

Mszał z 1962 roku nie czyni z niego śpiewu własnego Mszy: psalm żyje w Oficjum.

Jak się modlić psalmem 121?

Psalm pasuje do każdej pory, ale tradycja chrześcijańska zna dla niego kilka szczególnych chwil.

Przed podróżą i pielgrzymką. To jego najbardziej naturalne zastosowanie: odmawia się go, wychodząc z domu, i powierza Bogu drogę słowami wersetu 8, choćby przed pieszą pielgrzymką na Jasną Górę.

Wieczorem i w bezsenności. Werset 4 oddaje niepokój w ręce Tego, który czuwa, gdy ty śpisz.

Za bliskich, którzy są daleko. Dzieci, chorzy, podróżni, żołnierze: prosisz dla nich o opiekę z wersetów 7 i 8, wstawiając ich imię zamiast słowa «ciebie».

Za umierających i zmarłych. Za przykładem Oficjum za zmarłych modlisz się nim za tego, kto odbywa ostatnią drogę.

Odmawiaj go powoli, werset po wersecie, i zakończ Chwała Ojcu. Jest krótki: łatwo nauczyć się go na pamięć, po polsku albo po łacinie, i powtarzać w drodze.

Często zadawane pytania

Co oznacza psalm 121, 7-8?

„Pan strzeże cię od wszelkiego zła, Pan niechaj strzeże duszy twojej!” i „Pan niech strzeże wejścia twego i wyjścia twego, odtąd i aż na wieki”. Bóg strzeże całego życia wiernego, a przede wszystkim jego duszy. Wejście i wyjście oznaczają wszystkie jego sprawy, od wyjścia z domu do powrotu, a słowa «aż na wieki» przenoszą tę opiekę aż w wieczność.

Dlaczego psalm 121 to także psalm 120?

Bo istnieją dwie numeracje psalmów. Biblia Tysiąclecia liczy według tekstu hebrajskiego, a Wulgata, ks. Wujek i księgi liturgiczne według greckiego i łacińskiego, w którym psalmy 9 i 10 tworzą jeden psalm. Od tego miejsca numery różnią się o jeden. To ten sam psalm i te same numery wersetów.

Czy psalm 121 napisał Dawid?

Tytuł tego psalmu nie podaje imienia Dawida, tylko «Pieśń stopni». Niektóre pieśni stopni noszą imię Dawida, jedna Salomona, ale nie ta. Część tradycji, jak św. Augustyn, odnosi cały Psałterz do Dawida jako jego pierwszego śpiewaka, stąd mówi się czasem o «psalmie Dawidowym». Głównym autorem, jak całego Pisma, jest Duch Święty.

Czy psalm 121 chroni przed nieszczęściem?

Psalm 121 nie jest zaklęciem ani amuletem. Jest wyznaniem ufności, że Bóg czuwa nad nami i strzeże naszej duszy, także wtedy, gdy przychodzi próba. Modlimy się nim, by powierzyć Panu swoją drogę, a nie po to, by «wymusić» ochronę określoną liczbą powtórzeń.

Kiedy odmawiać psalm 121?

Przed podróżą lub pielgrzymką, wieczorem, w niepokoju, za kogoś bliskiego, kto jest daleko, oraz za umierających i zmarłych. Kościół śpiewa go co tydzień w poniedziałkowych Nieszporach Brewiarza z 1962 roku i w Nieszporach Oficjum za zmarłych.

Czy pieśń «Uweseliłem się» to psalm 121?

Tylko w numeracji Wulgaty. Laetatus sum, „Uweseliłem się z tego, co mi powiedziano” (Ps 121 Wulgaty), to psalm 121 Wulgaty, ale psalm 122 współczesnych Biblii. Psalm 121 współczesnych Biblii, o Stróżu, który nie drzemie, to psalm 120 Wulgaty, przedstawiony na tej stronie.