Psalm 120 (119 w Wulgacie): Wołałem do Pana, gdym był utrapiony

Psalm 120 czy psalm 119?

Numer 120 myli się częściej niż prawie każdy inny. Biblia Tysiąclecia i przekłady z hebrajskiego nazywają psalmem 120 pieśń Ad Dominum cum tribularer, omawianą na tej stronie; Wulgata, Brewiarz, Mszał i Biblia ks. Wujka liczą ją jako psalm 119, bo łączą w jeden psalm hebrajskie psalmy 9 i 10. Numery wersetów są w obu numeracjach takie same: «psalm 120 1» to werset 1 także u ks. Wujka. Pełna tabela jest na stronie Księgi Psalmów.

Dlatego pod hasłem «psalm 120» kryją się dwa teksty:

• psalm 120 (hebrajski) = psalm 119 (Wulgata): Ad Dominum cum tribularer, na tej stronie – skarga człowieka, który mieszka wśród wrogów pokoju;
• psalm 120 Wulgaty = psalm 121 (hebrajski): Levavi oculos meos in montes, u ks. Wujka „Podniosłem oczy moje na góry, skąd przyjdzie mi pomoc” (psalm 121, w Wulgacie 120), psalm Stróża Izraela, który nie zasypia.

W starym modlitewniku, w brewiarzu albo w komentarzu Ojców «psalm 120» to prawie zawsze Levavi oculos; w Biblii Tysiąclecia – nasz psalm. Nie należy go też mylić z bardzo długim psalmem 119 Biblii Tysiąclecia, Beati immaculati, który w Wulgacie jest psalmem 118.

Psalm 120 – interpretacja

Tytuł jest prosty: „Pieśń stopni” (w. 1). Tym psalmem zaczyna się zbiór piętnastu pieśni stopni (psalmy 119-133 Wulgaty, 120-134 hebrajskie), które pielgrzymi śpiewali, wstępując do Jerozolimy na święta. Pierwszy krok tej drogi nie jest jeszcze radością świątyni: to wołanie człowieka, który jest daleko i chce wyruszyć.

Wołanie wysłuchane (w. 1-2)

„Pieśń stopni. Wołałem do Pana, gdym był utrapiony, i wysłuchał mię” (w. 1). Psalm zaczyna się od wspomnienia wysłuchania: ten, kto się modli, wie już, że Bóg słucha. Potem prośba na dziś: „Panie, wyzwól duszę moją od ust nieprawych i od języka zdradliwego!” (w. 2). Utrapieniem nie jest tu wojna ani choroba, lecz fałszywe słowo: oszczerstwo, kłamstwo, podstęp.

Los języka zdradliwego (w. 3-4)

Psalmista zwraca się do samego języka: „Co ci może być dane albo co dodane za język zdradliwy?” (w. 3). Odpowiedź jest twarda: „Strzały mocarza ostre z węglem pustoszącym” (w. 4). Kłamliwy język rani jak strzała i pali jak węgiel; ale sąd Boży dosięgnie go tą samą bronią. Tekst hebrajski mówi o węglach z janowca, które długo się żarzą; Wulgata ma carbonibus desolatoriis, węgle niszczące, a ks. Wujek – „z węglem pustoszącym”.

Wygnanie wśród wrogów pokoju (w. 5-7)

Wtedy przychodzi skarga najbardziej osobista: „Biada mi, że się pielgrzymowanie moje przedłużyło, mieszkałem z obywatelami Kedaru” (w. 5). Kedar to plemię pustyni, potomkowie Izmaela: Księga Rodzaju wymienia go wśród synów Izmaela, „pierworodny Ismaelów Nabajot, potem Kedar” (Rdz 25,13). Tam, gdzie tekst hebrajski wymienia jeszcze Meszek, lud daleki na północy, Septuaginta i Wulgata przeczytały «przedłużyło się» (prolongatus est): oba słowa zapisuje się w hebrajskim tymi samymi spółgłoskami. Psalmista żyje jak obcy wśród dzikich ludzi: „za długo przychodniem jest dusza moja” (w. 6). A ostatni werset mówi cały jego ból: „Z tymi, którzy nienawidzą pokoju, byłem spokojny; gdy mówiłem z nimi, powstawali na mnie bez przyczyny” (w. 7).

Najważniejsze wersety psalmu 120

• Werset 1 – „Wołałem do Pana, gdym był utrapiony, i wysłuchał mię” (w. 1): to werset najczęściej szukany jako «psalm 120 1». Każda modlitwa w utrapieniu może się od niego zaczynać.
• Werset 2 – modlitwa przeciw oszczerstwu i zarazem rachunek sumienia z własnego języka.
• Werset 5 – westchnienie Heu mihi, quia incolatus meus prolongatus est, które Kościół śpiewa w Oficjum za zmarłych.
• Werset 7 – „Z tymi, którzy nienawidzą pokoju, byłem spokojny” (w. 7): słowa, które liturgia wkłada w usta Chrystusa w Wielki Czwartek.

Czym są pieśni stopni?

Piętnaście psalmów od 119 do 133 Wulgaty nosi wspólny tytuł Canticum graduum, „pieśń stopni”. Najczęściej rozumie się go jako pieśni wstępowania: pielgrzymi śpiewali je w drodze do Jerozolimy, położonej na górach, na trzy wielkie święta. Dawna tradycja żydowska łączyła je też z piętnastoma stopniami świątyni, na których lewici mieli śpiewać w czasie Święta Namiotów; tego wyjaśnienia nie da się jednak pewnie udowodnić, a oba mogą być prawdziwe zarazem. Pewne jest jedno: to pieśni drogi, śpiewane przez lud, który idzie do domu Bożego. Zbiór prowadzi od tego pierwszego wołania z daleka, przez psalm 121 (120 w Wulgacie), w którym pielgrzym patrzy na góry, i psalm 122 (121 w Wulgacie), w którym raduje się słowami „Pójdziemy do domu Pańskiego”, aż do psalmu 134 (133 w Wulgacie), w którym słudzy Pańscy błogosławią Pana nocą w świątyni.

Święty Augustyn w Enarrationes in Psalmos czyta te pieśni jako stopnie wstępowania wewnętrznego: nie wstępuje się nogami, lecz sercem, od doliny płaczu ku niebieskiemu Jeruzalem. Zauważa, że droga zaczyna się na dole: pierwsza pieśń jest wołaniem z utrapienia, bo kto chce wstępować, musi najpierw spostrzec, że jest na wygnaniu.

Pielgrzymi na ziemi: lektura chrześcijańska

Wygnanie z wersetu 5 jest wygnaniem każdego chrześcijanina. List do Hebrajczyków mówi o patriarchach, że pomarli, wyznając, że są „gośćmi i przychodniami na ziemi” (Hbr 11,13), a święty Piotr prosi wiernych „jak przychodniów i gości” (1 P 2,11), by wstrzymywali się od pożądliwości cielesnych. Ks. Wujek używa w psalmie tego samego słowa: dusza jest „przychodniem”, kimś, kto mieszka w obcym kraju i nie jest u siebie.

Werset 7 Kościół usłyszał w ustach Chrystusa, Księcia Pokoju, zwalczanego bez przyczyny przez tych, do których mówił o pokoju. Łacińskie impugnabant me gratis („bez przyczyny”) przypomina słowa Pana z Wieczernika: „Że mię niesłusznie mieli w nienawiści” (J 15,25). Kto cierpi z powodu niesprawiedliwej wrogości, choć sam szukał zgody, modli się tym psalmem razem z Chrystusem i nie jest w tym sam.

Psalm 120 w liturgii 1962 roku

Nieszpory poniedziałku. W Brewiarzu Rzymskim 1962 roku psalm 119 jest trzecim psalmem Nieszporów poniedziałku, z antyfoną Clamavi, et Dominus exaudivit me. Poprzedzają go psalmy 114 i 115 Wulgaty, Dilexi i Credidi, a następują po nim Levavi oculos i Lætatus sum: pieśni stopni zaczynają się więc w poniedziałek wieczorem i biegną przez Nieszpory tygodnia aż do czwartku. Tę Godzinę możesz odmówić w brewiarzu na dziś, a o jej historii przeczytasz w artykule o Nieszporach.

Oficjum za zmarłych. W Nieszporach za zmarłych jest drugim psalmem, z antyfoną z wersetu 5: Heu mihi, Domine, quia incolatus meus prolongatus est. Wygnanie pielgrzyma staje się wygnaniem duszy, która czeka na ojczyznę. Te Nieszpory odmawia się zwłaszcza w wigilię Dnia Zadusznego; zob. modlitwa za zmarłych.

Wielki Czwartek. W Brewiarzu, w Nieszporach Wielkiego Czwartku, antyfoną tego psalmu jest werset 7: Cum his, qui oderunt pacem, eram pacificus: dum loquebar illis, impugnabant me gratis. To Chrystus w noc zdrady. Według rubryk od 1955 roku tych Nieszporów nie odmawiają ci, którzy uczestniczą w wieczornej Mszy Wieczerzy Pańskiej. Te same psalmy, z tą samą antyfoną, wracają w Nieszporach Wielkiej Soboty.

W Mszale. Dwa pierwsze wersety tworzą graduał drugiej niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego i piątku drugiego tygodnia Wielkiego Postu: Ad Dominum, cum tribularer, clamavi, et exaudivit me. Domine, libera animam meam a labiis iniquis, et a lingua dolosa.

Jak się modlić psalmem 120

• Przeciw oszczerstwu. Gdy padasz ofiarą kłamstwa albo obmowy, werset 2 powierza twoją sprawę Bogu, zamiast odpowiadać tą samą bronią.
• Dla strzeżenia własnego języka. Psalm jest też rachunkiem sumienia: język zdradliwy może być twój.
• W konfliktach. Werset 7 jest modlitwą tego, kto szuka pokoju, a spotyka wojnę – w rodzinie, w pracy, w świecie; połącz go z modlitwą o pokój.
• W drodze na pielgrzymkę. Pieśni stopni są modlitwą pielgrzymów; ta pierwsza dobrze otwiera drogę, gdy wyruszasz do sanktuarium, na przykład na Jasną Górę. Zob. artykuł o pielgrzymce.
• W tęsknocie za Bogiem. Gdy życie wydaje się wygnaniem, psalm uczy robić z niego pierwszy stopień wstępowania.
• Za zmarłych, jak w Oficjum za zmarłych, kończąc słowami Wieczny odpoczynek zamiast Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

Czy psalm 120 to «Podniosłem oczy moje na góry»?

Zależy od numeracji. „Podniosłem oczy moje na góry” (psalm 120 w Wulgacie) to psalm 121 Biblii Tysiąclecia, który w Wulgacie, w Brewiarzu i u ks. Wujka jest psalmem 120, Levavi oculos. Psalm 120 Biblii Tysiąclecia, omówiony tutaj, to Ad Dominum cum tribularer, 119 w Wulgacie.

Jak brzmi tekst psalmu 120?

U ks. Wujka zaczyna się słowami: „Pieśń stopni. Wołałem do Pana, gdym był utrapiony, i wysłuchał mię” (w. 1). Psalm ma siedem wersetów, wszystkie podane na tej stronie po polsku i po łacinie.

Kim byli mieszkańcy Kedaru?

Kedar było koczowniczym plemieniem pustyni arabskiej, wywodzącym się według Księgi Rodzaju od Izmaela. Dla psalmisty to imię wygnania wśród ludzi wrogich i dalekich od pokoju Bożego. Ojcowie rozumieli je szerzej: Kedar to każde miejsce, w którym chrześcijanin żyje wśród ludzi obcych Bogu i tęskni za niebieską ojczyzną.

Czym są pieśni stopni?

To piętnaście psalmów 119-133 Wulgaty (120-134 hebrajskich) z tytułem „Pieśń stopni”. Śpiewali je pielgrzymi wstępujący do Jerozolimy. Ten jest pierwszy; Brewiarz 1962 roku rozkłada je na Nieszpory od poniedziałku do czwartku, z wyjątkiem ostatniego, psalmu 133 Wulgaty, który należy do Komplety niedzielnej.

Kiedy psalm 120 odmawia się w liturgii?

W Brewiarzu 1962 roku w każdy poniedziałek w Nieszporach, w Nieszporach Oficjum za zmarłych i w Nieszporach Wielkiego Czwartku. W Mszale pochodzi z niego graduał drugiej niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego.

Kto napisał psalm 120?

Tytuł nie podaje autora, tylko nazwę zbioru: „Pieśń stopni”. Nie wiadomo, kto go ułożył; Kościół przyjmuje go, jak cały Psałterz, jako słowo natchnione przez Ducha Świętego.