Psalm 137 (136 w Wulgacie): Nad rzekami babilońskiej ziemi

Psalm 137 czy psalm 136?

Biblia Tysiąclecia i większość współczesnych przekładów liczą psalmy według Biblii hebrajskiej i nazywają ten psalm 137. Septuaginta, łacińska Wulgata, a za nią ks. Jakub Wujek i cała tradycyjna liturgia Kościoła, łączą psalmy 9 i 10 hebrajskie w jeden, dlatego od tego miejsca aż do psalmu 147 liczą o jeden mniej: ten sam tekst jest u nich psalmem 136. Rozpoznasz go po pierwszych słowach łacińskich, Super flumina Babylonis. Pełna tabela odpowiedniości jest na stronie Księgi Psalmów.

Uwaga na odwrotne nieporozumienie. Psalm 137 Wulgaty to psalm następny, dziękczynienie „Sławić cię będę, Panie, ze wszystkiego serca mego” (psalm 138 (137 w Wulgacie)). Z kolei psalm 136 Biblii Tysiąclecia, wielka litania „bo na wieki miłosierdzie jego”, to w Wulgacie psalm 135. Numery wersetów są natomiast te same: werset „Jeślibym cię zapomniał, Jeruzalem” to werset 5 i u Wujka, i w Biblii Tysiąclecia.

Psalm 137 — interpretacja

Psalm sam wskazuje swój czas. W 587 roku przed Chrystusem Nabuchodonozor zdobył Jerozolimę, spalił świątynię i uprowadził lud do niewoli. IV Księga Królewska (w nowszych wydaniach 2 Księga Królewska) mówi, że jego wódz „spalił dom Pański i dom królewski, i domy jerozolimskie” (2 Krl 25,9). Rzeki Babilonu to Eufrat, Tygrys i sieć kanałów między nimi.

Wulgata daje psalmowi tytuł „Psalm Dawidowy Jeremiasza” (w. 1), którego nie ma w tekście hebrajskim. Tradycja widziała w nim słowo Dawida przyjęte w duchu proroczym i podjęte przez proroka niewoli. Kto naprawdę ułożył psalm, nie wiadomo; jego treść zdradza świadka deportacji, który wspomina ją może już po powrocie do kraju.

Instrumenty zawieszone na wierzbach (w. 1-4)

Psalm otwiera obraz: „Nad rzekami babilońskiej ziemi, tameśmy siedzieli i płakali, gdyśmy wspominali na Syjon” (w. 1). Wygnańcy nie rozbili swoich instrumentów: „Na wierzbach wpośród niej zawiesiliśmy muzyczne instrumenty nasze” (w. 2), jak się odkłada to, co na razie nie ma użytku. Zwycięzcy żądają dla zabawy: „«Zaśpiewajcie nam pieśń z pieśni Syjońskich!»” (w. 3), czyli pieśni świątyni, sprowadzonych do rozrywki przy stole. Odpowiedzią jest odmowa: „Jakże mamy śpiewać pieśń Pańską w ziemi cudzej?” (w. 4). Pieśń Syjonu nie jest występem. Jest modlitwą i nie wystawia się jej na pośmiewisko przed tymi, którzy zburzyli dom Boży.

Przysięga wierności (w. 5-6)

Potem pada najbardziej znane zdanie psalmu: „Jeślibym cię zapomniał, Jeruzalem, niech zapomniana będzie prawica moja!” (w. 5). Prawica to ręka, która gra na harfie, język to ten, który śpiewa. Wygnaniec woli stracić jedno i drugie, niż zapomnieć Miasto święte: „Niechaj przyschnie język mój do podniebienia mego, jeślibym na cię nie pomniał, jeślibym nie położył Jerozolimy na początku wesela mego!” (w. 6). Ponad każdą ziemską radością stoi wierność domowi Bożemu.

Skarga na Edom i Babilon (w. 7-9)

Psalm kończy się słowami twardymi. Edom, naród bratni, potomkowie Ezawa, przyklaskiwał zburzeniu miasta. Psalmista prosi: „Pomnij, Panie, w dzień Jerozolimy na synów Edomu, którzy mówią: «Zburzcie, zburzcie ją aż do gruntu!»” (w. 7). Ten sam dzień wyrzuca Edomowi prorok Abdiasz: „a o Jeruzalem rzucali los, ty też byłeś jako jeden z nich” (Abd 1,11). Babilon zostaje nazwany „Córko Babilońska nieszczęsna” (w. 8), a ostatni werset mówi: „Błogosławiony, który pochwyci i roztrąci dzieci twe o opokę!” (w. 9).

Psalm 137 9 — jak Kościół czyta ten werset?

To najtrudniejszy werset Psałterza i dlatego najczęściej się o niego pyta. Nie trzeba go łagodzić ani przeskakiwać. Trzeba go zrozumieć.

Sens dosłowny. Psalmista niczego wierzącemu nie nakazuje. Powtarza prawo odpłaty, „błogosławiony, kto ci odpłaci za to, coś nam wyrządziła” (w. 8), i oddaje sprawiedliwości Bożej imperium, które tak samo obeszło się z dziećmi Judy. To krzyk ludu, który widział mordowanie swoich dzieci. Pismo nie ukrywa tego krzyku, ale niesie go przed Boga, który jeden jest sędzią. Ten sam sąd nad Babilonem zapowiadają prorocy, od Izajasza do Jeremiasza.

Sens duchowy. Ojcowie, a przede wszystkim św. Augustyn w Enarrationes in Psalmos, odczytali tu prawo walki wewnętrznej. „Dzieci” Babilonu to złe pragnienia w chwili narodzin: trzeba je zdusić, póki są małe, zanim przyzwyczajenie da im siłę olbrzyma, i roztrącić o opokę, którą jest Chrystus, według słów Apostoła: „a skałą był Chrystus” (1 Kor 10,4). Łacina ma tu to samo słowo, petra, w psalmie i u św. Pawła.

Św. Benedykt uczynił z tej lektury regułę życia. W Prologu swojej Reguły chwali tego, kto złe myśli, gdy tylko się zrodzą, chwyta i roztrąca o Chrystusa, a w rozdziale 4 powtarza, że złe myśli przychodzące do serca trzeba natychmiast roztrącać o Chrystusa. Najgwałtowniejszy werset Psałterza staje się w ten sposób szkołą czujności: nie pozwolić, by urosło w nas cokolwiek z Babilonu, tylko od razu nieść to do Pana.

Babilon i Jeruzalem: dwa miasta

Św. Augustyn uczynił z tego psalmu zarys nauki o dwóch miastach, którą rozwinie w Państwie Bożym. Babilon, którego imię tłumaczy jako «zamieszanie», to miłość siebie posunięta aż do pogardy Boga; Jeruzalem, «widzenie pokoju», to miłość Boga posunięta aż do zapomnienia o sobie. Rzeki Babilonu oznaczają dobra tego świata, które płyną i przemijają. Chrześcijanin siedzi na ich brzegu, nie dając się porwać nurtowi, i płacze, bo pamięta o ojczyźnie.

Św. Paweł daje tej lekturze podstawę: „To zaś co w górze jest Jeruzalem, wolne jest i ono jest matką naszą” (Ga 4,26). List do Żydów czyni z niej stan każdego ochrzczonego: „Nie mamy bowiem tutaj miasta trwałego, ale przyszłego szukamy” (Hbr 13,14). Samo Pismo przenosi imię Babilonu na potęgę świata zbuntowaną przeciw Bogu. Św. Piotr kończy swój list słowami: „Pozdrawia was współwybrany kościół, który jest w Babilonie” (1 P 5,13), a tradycja rozpoznaje w tym Babilonie pogański Rzym. W Apokalipsie anioł wrzuca w morze wielki kamień młyński i zapowiada, że tym rozpędem zostanie wrzucony „Babilon, owo miasto wielkie” (Ap 18,21). Miasto niewoli upada, aby mogło zstąpić nowe Jeruzalem.

Od Super flumina do Rivers of Babylon

Niewiele psalmów zostawiło tak wyraźny ślad w muzyce. Palestrina napisał motet Super flumina Babylonis. Wielu ludzi zna jednak psalm 137 z piosenki Rivers of Babylon: napisali ją jamajscy muzycy zespołu The Melodians (1970), a światową sławę przyniosło jej nagranie Boney M. z 1978 roku. Słowa piosenki biorą pierwsze wersety tego psalmu i dodają do nich prośbę z końca psalmu 19 (18 w Wulgacie), „I będą się podobać mowy ust moich i rozmyślanie serca mego przed obliczem twoim zawsze” (Ps 18,15). To piosenka, nie przekład Pisma; tekst psalmu masz powyżej. Psalm sięga też dalej niż tęsknota za ziemską ojczyzną: mówi o wierności Bogu w ziemi cudzej.

Psalm 136 w liturgii 1962 roku

Nieszpory czwartku. W brewiarzu rzymskim zreformowanym przez św. Piusa X w 1911 roku, obowiązującym w 1962 roku, psalm 136 Wulgaty śpiewa się w nieszporach czwartku, z antyfoną Adhaereat lingua mea faucibus meis, si non meminero tui Jerusalem, wziętą z wersetu 6. Zaraz po nim następuje psalm 137 Wulgaty, Confitebor tibi: po płaczu wygnania dziękczynienie tego, kogo Bóg wysłuchał. Te nieszpory możesz odmówić w brewiarzu, a o samej godzinie przeczytasz w artykule o nieszporach.

We Mszy. Pierwszy werset psalmu jest offertorium XX niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego i czwartku w Tygodniu Męki Pańskiej: Super flumina Babylonis illic sedimus et flevimus, dum recordaremur tui, Sion. Jesienią, gdy rok liturgiczny dobiega końca, i u progu Wielkiego Tygodnia Kościół rozpoznaje się w ten sposób jako wygnaniec, który płacze, wspominając ojczyznę.

Jak się modlić psalmem 137?

W strapieniu. Gdy radość milknie i instrumenty wiszą na wierzbach, ten psalm daje słowa łzom i nie pozwala im przejść w rozpacz: płacze się, ale „gdyśmy wspominali na Syjon”.

Jako akt wierności. Powtórzyć rano werset 5 to postawić Boga i Jego Kościół na pierwszym miejscu, zanim zaczną się zajęcia dnia.

W rodzącej się pokusie. Według lektury św. Augustyna i św. Benedykta werset ostatni odmawia się w chwili, gdy pojawia się zła myśl: roztrąca się ją o Chrystusa, zanim zapuści korzenie.

W tęsknocie za niebem. Psalm wychowuje pragnienie prawdziwej ojczyzny, podobnie jak psalm 122 (121 w Wulgacie), radość pielgrzyma idącego do domu Pańskiego, i psalm 126 (125 w Wulgacie), powrót z niewoli. Zakończ go, jak w Oficjum, doksologią Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

O czym jest psalm 137?

To lament Żydów uprowadzonych do Babilonu po zburzeniu Jerozolimy w 587 roku przed Chrystusem. Siedząc nad rzekami, odmawiają śpiewania pieśni świątynnych dla zwycięzców i przysięgają, że nigdy nie zapomną Miasta świętego. Ojcowie Kościoła czytają w nim wygnanie każdej duszy na tym świecie, z dala od niebieskiego Jeruzalem.

Co znaczy werset 9 psalmu 137?

Dosłownie psalmista oddaje sprawiedliwości Bożej imperium, które wymordowało dzieci Judy; nie nakazuje wierzącemu żadnej przemocy. W sensie duchowym św. Augustyn widzi w „dzieciach” Babilonu złe pragnienia w chwili narodzin, które trzeba roztrącić o opokę, czyli o Chrystusa, zanim urosną. Ta lektura, przyjęta też w Regule św. Benedykta, pozwala chrześcijaninowi modlić się tym wersetem.

Kto napisał psalm 137?

Tekst hebrajski nie ma tytułu. Wulgata i Septuaginta mają „Psalm Dawidowy Jeremiasza”: tradycja przypisuje Psałterz Dawidowi i wiąże tę pieśń z prorokiem Jeremiaszem, świadkiem upadku Jerozolimy. Rzeczywisty autor nie jest znany; tekst wyszedł spod ręki świadka niewoli babilońskiej.

Czy piosenka Rivers of Babylon pochodzi z psalmu 137?

Tak. Piosenkę napisali The Melodians w 1970 roku, a spopularyzował ją zespół Boney M. w 1978 roku. Jej słowa biorą początek psalmu 137 i dodają prośbę z końca psalmu 19. Nie jest to jednak przekład Pisma, tylko piosenka; tekst biblijny, w przekładzie ks. Wujka i po łacinie, znajdziesz na tej stronie.

Czym różni się psalm 137 od psalmu 137 w Wulgacie?

Psalm 137 Wulgaty to Confitebor tibi, dziękczynienie „Przed obliczem aniołów będę ci śpiewał”, w nowszych Bibliach psalm 138. Super flumina Babylonis to psalm 136 Wulgaty i 137 Biblii Tysiąclecia. W brewiarzu oba śpiewa się jeden po drugim w nieszporach czwartku.

Kiedy Kościół śpiewa psalm 137?

W brewiarzu 1962 roku co czwartek w nieszporach. Jego pierwszy werset jest też offertorium XX niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego i czwartku w Tygodniu Męki Pańskiej.