Psalm 130 (129 w Wulgacie): De profundis, Z głębokości wołałem ku tobie, Panie

Psalm 130 czy psalm 129?

Numer 130 pochodzi z numeracji hebrajskiej, którą przyjmują współczesne przekłady, w Polsce przede wszystkim Biblia Tysiąclecia. Grecka Septuaginta i łacińska Wulgata łączą psalmy 9 i 10 tekstu hebrajskiego w jeden, dlatego od tego miejsca aż do psalmu 147 ich numery są zwykle o jeden niższe. Ks. Wujek tłumaczył z Wulgaty, a księgi liturgiczne Kościoła łacińskiego, brewiarz i mszał, liczą psalmy tak samo. De profundis jest więc w tej czytelni psalmem 129: to ten sam tekst, tylko inny numer. Pełna tabela odpowiedniości jest na stronie Księgi Psalmów.

Stąd dwie łatwe pomyłki:

• psalm 129 w Biblii Tysiąclecia to psalm 128 Wulgaty, Saepe expugnaverunt me, „Często uderzali na mnie od młodości mojej” (Ps 128);
• psalm 130 Wulgaty to psalm 131 Biblii Tysiąclecia, Domine, non est exaltatum: „Panie, nie wyniosło się serce moje” (Ps 130), dusza spokojna jak dziecko przy matce. W brewiarzu następuje on zaraz po De profundis.

Psalm 130 — interpretacja

De profundis należy do piętnastu pieśni stopni (psalmy 119-133 Wulgaty), śpiewanych przez pielgrzymów wstępujących do Jerozolimy; tytuł psalmu mówi to wprost: „Pieśń stopni” (w. 1). Jest też szóstym z siedmiu psalmów pokutnych (6, 31, 37, 50, 101, 129 i 142 Wulgaty). W ośmiu wersetach mieści całą drogę nawrócenia: wołanie, wyznanie, ufność, oczekiwanie i obietnicę.

Wołanie z głębokości (w. 1-2)

„Z głębokości wołałem ku tobie, Panie” (w. 1). Wujek oddaje łacińskie clamavi czasem przeszłym, jak w Wulgacie: wołanie już się zaczęło i trwa. „Panie, wysłuchaj głosu mego! Niech się nakłonią uszy twoje na głos modlitwy mojej!” (w. 2). Owa „głębokość” nie jest przede wszystkim miejscem, ale stanem: dnem, na które spycha człowieka nieszczęście, a zwłaszcza grzech. Modlący się nie godzi się na to dno; woła. A już samo wołanie do Boga jest pierwszym krokiem ku górze.

Wyznanie (w. 3)

„Jeśli będziesz baczył na nieprawości, Panie: Panie, któż się ostoi?” (w. 3). To pokora pokutnika. Nikt nie może stanąć przed Bogiem, licząc na własną sprawiedliwość; ostatni z psalmów pokutnych powie to samo: „nie usprawiedliwi się przed tobą żaden żyjący!” (Ps 142, 2; psalm 143 w Biblii Tysiąclecia).

Ufność (w. 4-5)

Zwrot przychodzi natychmiast: „Albowiem u ciebie jest przebaczenie, i dla zakonu twego czekałem cię, Panie!” (w. 4). Łacina mówi propitiatio, czyli przebaczenie, które jedna i przywraca pokój. Wulgata mówi tu o Bożym „zakonie”, czyli prawie, tam gdzie tekst hebrajski ma abyś był czczony; w obu wypadkach nadzieja opiera się na tym, co Bóg sam o sobie objawił. Dalej: „Czekała dusza moja na słowo jego, nadzieję miała dusza moja w Panu” (w. 4-5). Podział wersetów w tym miejscu różni się nieco między Wulgatą a współczesnymi Bibliami, ale tekst jest ten sam.

Oczekiwanie i obietnica (w. 6-8)

„Od straży porannej aż do nocy niechaj nadzieję ma Izrael w Panu” (w. 6). Wujek idzie za Wulgatą, a custodia matutina usque ad noctem; przekłady z hebrajskiego mówią o strażnikach wyglądających świtu. Psalm kończy się obietnicą dla całego ludu: „bo u Pana miłosierdzie i obfite u niego odkupienie!” (w. 7), „A on odkupi Izraela ze wszystkich nieprawości jego” (w. 8). Zaczęło się od wołania jednego człowieka, kończy się odkupieniem wszystkich.

Obfite odkupienie: lektura Ojców Kościoła

Św. Augustyn w Objaśnieniach psalmów (Enarrationes in Psalmos) rozumie „głębokość” jako położenie człowieka w tym śmiertelnym życiu i jako przepaść grzechu. Zauważa jednak, że kto woła z dna, nie jest już do końca pochłonięty, skoro woła do Boga. Zestawia psalm z prorokiem Jonaszem, który modlił się we wnętrzu ryby: „z brzucha otchłani wołałem i wysłuchałeś głos mój” (Jon 2, 3).

«Obfite odkupienie» z wersetu 7 to odkupienie przez Chrystusa. Św. Paweł pisze do Tytusa, że Chrystus „dał samego siebie za nas, aby nas wykupić od wszelkiej nieprawości” (Tt 2, 14): to niemal słowo w słowo werset 8. Anioł zapowiedział to Józefowi: „albowiem on zbawi lud swój od grzechów ich” (Mt 1, 21). A Apostoł podaje miarę tej obfitości: „Gdzie zaś obfitowało przestępstwo obfitowała więcej łaska” (Rz 5, 20).

Nieprzypadkowo Kościół śpiewa De profundis także w Boże Narodzenie. W drugich Nieszporach Narodzenia Pańskiego psalm ma antyfonę Apud Dominum misericordia, et copiosa apud eum redemptio: Dziecię w żłobie jest tym obfitym odkupieniem obiecanym Izraelowi.

Psalm 130 w liturgii 1962

Nieszpory środy. W Brewiarzu rzymskim 1962 psalm 129 jest trzecim psalmem Nieszporów w środę, z antyfoną z jego pierwszych słów: De profundis clamavi ad te, Domine. Poprzedzają go psalmy 127 i 128, a po nim następuje Domine, non est exaltatum. Oficjum dnia znajdziesz w brewiarzu, a o samej godzinie piszemy w przewodniku po Nieszporach.

Oficjum za zmarłych. De profundis jest przede wszystkim psalmem zmarłych. W Nieszporach Oficjum za zmarłych jest czwartym psalmem, z antyfoną Si iniquitates observaveris, Domine: Domine, quis sustinebit?. W tym Oficjum, i zawsze, gdy odmawia się psalm za zmarłych, zamiast Gloria Patri mówi się Requiem aeternam dona eis, Domine, et lux perpetua luceat eis. To modlitwa właściwa dla Dnia Zadusznego, 2 listopada.

Pogrzeb. Rytuał rzymski każe go odmawiać na samym początku obrzędu pogrzebu. Kapłan, przybywszy do domu zmarłego, kropi ciało wodą święconą i intonuje antyfonę Si iniquitates; potem odmawia się De profundis, zakończone Requiem aeternam. Ten sam psalm z tą samą antyfoną powtarza się po powrocie z cmentarza. Kościół odprowadza więc chrześcijanina aż do grobu słowami pokutnika, który ufa.

Boże Narodzenie i Najświętsze Serce. Psalm śpiewa się w drugich Nieszporach Bożego Narodzenia, jak wyżej, oraz w pierwszych Nieszporach święta Najświętszego Serca Pana Jezusa, z antyfoną Apud Dominum propitiatio est, et copiosa apud eum redemptio.

W mszale. Psalm tworzy traktus Niedzieli Siedemdziesiątnicy, która otwiera czas przygotowania do Wielkiego Postu. Introit XXII niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego zaczyna się od słów Si iniquitates observaveris, Domine, z wersetem De profundis; alleluja i ofertorium XXIII niedzieli powtarzają De profundis clamavi ad te, Domine. To ostatnie niedziele roku liturgicznego, gdy Kościół rozważa sąd.

De profundis — modlitwa za zmarłych

Kościół modli się za swoich zmarłych, bo uczy go tego Pismo: „A tak święta i zbawienna jest myśl modlić się za umarłych, aby byli od grzechów rozwiązani” (2 Mch 12, 46). Dusze w czyśćcu są w najprawdziwszym sensie «w głębokości»: same już nie mogą zasługiwać, ale czekają wyzwolenia. Odmawiając za nie De profundis, użyczasz im swojego głosu; to także wyznanie wiary w obcowanie świętych, w którym żywi i umarli pozostają złączeni w jednym Ciele Chrystusa.

Najprostszy zwyczaj to odmówić cały psalm i dodać Wieczny odpoczynek: „Wieczny odpoczynek racz im dać, Panie, a światłość wiekuista niechaj im świeci. Niech odpoczywają w pokoju. Amen”. To modlitwa Kościoła, nie werset psalmu. Inne modlitwy za zmarłych zebraliśmy w artykule modlitwa za zmarłych.

Jak się modlić psalmem 130?

• Za zmarłego. W dniu śmierci, w czasie pogrzebu, w rocznice i przez cały listopad, kończąc Wiecznym odpoczynkiem.
• Przed spowiedzią. Werset 3 stawia duszę w prawdzie, werset 4 w ufności: to dobre przygotowanie do spowiedzi i do rachunku sumienia.
• W udręce. Gdy czujesz się na samym dnie, psalm daje słowa twojemu lękowi i obraca go ku miłosierdziu.
• W Wielkim Poście i w piątki, razem z innymi psalmami pokutnymi, zwłaszcza z psalmem 51 (50 w Wulgacie), Miserere.
• Wieczorem. Jak w środowych Nieszporach: aby przed snem polecić Bogu swoich zmarłych.

Jan Kochanowski przełożył ten psalm wierszem, jak cały Psałterz, w Psałterzu Dawidowym (1579). To piękna polska parafraza, którą wielu zna ze szkoły, ale nie tekst Pisma: tutaj czytasz przekład ks. Wujka.

Często zadawane pytania

Jak zaczyna się psalm 130, De profundis?

W przekładzie ks. Wujka: „Z głębokości wołałem ku tobie, Panie; Panie, wysłuchaj głosu mego!”. Po łacinie: De profundis clamavi ad te, Domine; Domine, exaudi vocem meam. Pełny tekst polski i łaciński, werset po wersecie, jest na tej stronie. Współczesne przekłady z hebrajskiego mają czas teraźniejszy (z głębokości wołam); Wujek, idąc za Wulgatą, ma czas przeszły.

Dlaczego psalm 130 nazywa się też psalmem 129?

Bo Septuaginta i Wulgata, a za nimi liturgia katolicka, łączą psalmy 9 i 10 tekstu hebrajskiego w jeden. De profundis jest psalmem 130 we współczesnych Bibliach, takich jak Biblia Tysiąclecia, a psalmem 129 w Wulgacie, u ks. Wujka i w księgach liturgicznych. Psalm 130 Wulgaty to z kolei Domine, non est exaltatum.

Co znaczy De profundis?

To pierwsze słowa psalmu po łacinie: „z głębokości”. Tymi słowami nazywa się cały psalm. Chodzi o głębokość nieszczęścia i grzechu, z której człowiek woła do Boga, ufając, że „u ciebie jest przebaczenie”.

Dlaczego modlimy się psalmem 130 za zmarłych?

Bo Kościół uczynił go psalmem Oficjum za zmarłych i obrzędu pogrzebu, gdzie kończy się go słowami Requiem aeternam. Dusze w czyśćcu oczekują «obfitego odkupienia», o którym mówi werset 7, a modlitwa żyjących przychodzi im z pomocą.

Czy psalm 130 jest psalmem pokutnym? Jaki to rodzaj psalmu?

Tak, jest szóstym z siedmiu psalmów pokutnych, którymi w Wulgacie są psalmy 6, 31, 37, 50, 101, 129 i 142. Jest też jedną z piętnastu «pieśni stopni», pieśni pielgrzymich (psalmy 119-133 Wulgaty). Rodzajem jest to błaganie jednostki, które przechodzi w ufność i kończy się obietnicą dla całego ludu.

Czym różni się De profundis u Wujka od przekładów współczesnych?

To ten sam psalm. Współczesne Biblie tłumaczą z hebrajskiego i liczą go jako 130; Wujek tłumaczy Wulgatę, stąd numer 129 i kilka odcieni znaczenia, jak „zakon” w wersecie 4 czy „Od straży porannej aż do nocy” w wersecie 6.