2 Księga Machabejska, rozdział 12

1 His factis pactionibus, Lysias pergebat ad regem, Judæi autem agriculturæ operam dabant.

1 Gdy te umowy zostały zawarte, Lizjasz pojechał do króla, a Żydzi zajęli się uprawą roli.

2 Sed hi qui resederant, Timotheus, et Apollonius Gennæi filius, sed et Hieronymus, et Demophon super hos, et Nicanor Cypriarches, non sinebant eos in silentio agere et quiete.

2 Ale ci, którzy byli zostali, Tymoteusz i Apoloniusz syn Genneusza, a także Hieronim i Demofon, a oprócz nich Nikanor, książę Cypru, nie dopuszczali im żyć w milczeniu i w pokoju.

3 Joppitæ vero tale quoddam flagitium perpetrarunt : rogaverunt Judæos cum quibus habitabant, ascendere scaphas quas paraverant, cum uxoribus et filiis, quasi nullis inimicitiis inter eos subjacentibus.

3 A mieszkańcy Joppy taką złość popełnili: prosili Żydów, z którymi mieszkali, aby w łodzie, które byli przygotowali, wsiedli z żonami i z dziećmi, jakoby z nimi żadnej nieprzyjaźni nie mieli.

4 Secundum commune itaque decretum civitatis, et ipsis acquiescentibus, pacisque causa nihil suspectum habentibus : cum in altum processissent, submerserunt non minus ducentos.

4 A tak według pospolitego wyroku miejskiego, gdy i ci przyzwolili, a dla pokoju żadnego podejrzenia nie mieli, zajechawszy na głębię, potopili nie mniej jak dwustu.

5 Quam crudelitatem Judas in suæ gentis homines factam ut cognovit, præcepit viris qui erant cum ipso : et invocato justo judice Deo,

5 O tym okrucieństwie, nad narodem swym spełnionym, gdy się dowiedział Juda, rozkazał mężom, którzy z nim byli, a wezwawszy sędziego sprawiedliwego Boga,

6 venit adversus interfectores fratrum, et portum quidem noctu succendit, scaphas exussit, eos autem qui ab igne refugerant, gladio peremit.

6 przyciągnął przeciw mordercom braci i zapalił port w nocy, i łodzie popalił, a tych, którzy ognia uszli, mieczem pozabijał.

7 Et cum hæc ita egisset, discessit quasi iterum reversurus, et universos Joppitas eradicaturus.

7 A gdy to tak sprawił, odciągnął, jakoby się znowu wrócić miał i wszystkich mieszkańców Joppy wykorzenić.

8 Sed cum cognovisset et eos qui erant Jamniæ, velle pari modo facere habitantibus secum Judæis,

8 Lecz gdy się dowiedział, że i ci, którzy byli w Jamnii, chcieli podobnie Żydom u nich mieszkającym uczynić,

9 Jamnitis quoque nocte supervenit, et portum cum navibus succendit : ita ut lumen ignis appareret Jerosolymis a stadiis ducentis quadraginta.

9 Jamnitów też w nocy najechał i port z okrętami spalił, tak iż łunę od ognia było widać w Jeruzalem o dwieście czterdzieści staj.

10 Inde cum jam abiissent novem stadiis, et iter facerent ad Timotheum, commiserunt cum eo Arabes quinque millia viri, et equites quingenti.

10 Gdy już byli stamtąd odciągnęli na dziewięć staj i ciągnęli ku Tymoteuszowi, napadło go Arabów pięć tysięcy mężów i jezdnych pięciuset.

11 Cumque pugna valida fieret, et auxilio Dei prospere cessisset, residui Arabes victi petebant a Juda dextram sibi dari, promittentes se pascua daturos, et in ceteris profuturos.

11 A gdy tęga bitwa była i za pomocą Bożą szczęśliwie się powiodło, resztki Arabów zwyciężonych prosiły Judę, aby im dał prawicę, obiecując odstąpić pastwiska i w innych rzeczach być pożytecznymi.

12 Judas autem arbitratus vere in multis eos utiles, promisit pacem : dextrisque acceptis, discessere ad tabernacula sua.

12 Wtedy Juda rozumiejąc, że prawdziwie w wielu rzeczach mogą być pożyteczni, obiecał pokój; i dawszy sobie ręce, odeszli do namiotów swoich.

13 Aggressus est autem et civitatem quamdam firmam pontibus murisque circumseptam, quæ a turbis habitabatur gentium promiscuarum : cui nomen Casphin.

13 Najechał też pewne miasto mocne, mostami i murami otoczone, w którym mieszkało mnóstwo narodów rozmaitych, a zwano je Kasfin.

14 Hi vero qui intus erant, confidentes in stabilitate murorum et apparatu alimoniarum, remissius agebant, maledictis lacessentes Judam et blasphemantes, ac loquentes quæ fas non est.

14 A ci, którzy w mieście byli, polegając na mocy murów i na zaopatrzeniu w żywność, swawolniej sobie poczynali, złorzeczeństwami drażniąc Judę i bluźniąc i mówiąc, co się nie godzi.

15 Machabæus autem, invocato magno mundi Principe, qui sine arietibus et machinis temporibus Jesu præcipitavit Jericho, irruit ferociter muris :

15 A Machabeusz, wzywając wielkiego Pana świata, który bez taranów i bez machin za czasów Jezusa obalił Jerycho, okrutnie uderzył na miasto;

16 et capta civitate per Domini voluntatem, innumerabiles cædes fecit, ita ut adjacens stagnum stadiorum duorum latitudinis sanguine interfectorum fluere videretur.

16 a zdobywszy miasto za wolą Pańską, dokonał niezliczonych rzezi, tak iż zdawało się, że przyległe jezioro, szerokie na dwa staje, krwią pobitych spłynęło.

17 Inde discesserunt stadia septingenta quinquaginta, et venerunt in Characa ad eos, qui dicuntur Tubianæi, Judæos :

17 Stamtąd odeszli o siedemset pięćdziesiąt staj i przyszli do Charaki, do tych Żydów, których Tubianami zowią.

18 et Timotheum quidem in illis locis non comprehenderunt, nulloque negotio perfecto regressus est, relicto in quodam loco firmissimo præsidio.

18 A Tymoteusza w owych miejscach nie zastali, bo on, nic nie sprawiwszy, wrócił się był zostawiając w pewnym miejscu mocną załogę.

19 Dositheus autem et Sosipater, qui erant duces cum Machabæo, peremerunt a Timotheo relictos in præsidio, decem millia viros.

19 A Dozyteusz i Sozypater, którzy byli dowódcami z Machabeuszem, pobili zostawionych od Tymoteusza na zamku dziesięć tysięcy mężów.

20 At Machabæus, ordinatis circum se sex millibus, et constitutis per cohortes, adversus Timotheum processit, habentem secum centum viginti millia peditum, equitumque duo millia quingentos.

20 Lecz Machabeusz, uszykowawszy koło siebie sześć tysięcy i podzieliwszy ich na hufce wyruszył przeciw Tymoteuszowi, który miał ze sobą sto dwadzieścia tysięcy pieszych, a jezdnych dwa tysiące pięćset.

21 Cognito autem Judæ adventu, Timotheus præmisit mulieres et filios, et reliquum apparatum, in præsidium quod Carnion dicitur : erat enim inexpugnabile, et accessu difficile propter locorum angustias.

21 A Tymoteusz, dowiedziawszy się o przybyciu Judy, wprzód wysłał niewiasty i dzieci z innymi przyrządami na zamek, który zowią Karnion, bo był niezdobyty, a trudny do przystępu dla ciasności miejsc.

22 Cumque cohors Judæ prima apparuisset, timor hostibus incussus est ex præsentia Dei, qui universa conspicit : et in fugam versi sunt alius ab alio, ita ut magis a suis dejicerentur, et gladiorum suorum ictibus debilitarentur.

22 A gdy się pierwszy hufiec Judy ukazał, padł na nieprzyjaciół strach z obecności Boga, który wszystko widzi; i jęli uciekać jeden od drugiego, tak iż więcej ich poległo od swoich i od razów własnych mieczów rany odniosło.

23 Judas autem vehementer instabat puniens profanos, et prostravit ex eis triginta millia virorum.

23 A Juda bardzo nacierał karząc bezbożnych i poraził z nich trzydzieści tysięcy mężów.

24 Ipse vero Timotheus incidit in partes Dosithei et Sosipatris : et multis precibus postulabat ut vivus dimitteretur, eo quod multorum ex Judæis parentes haberet ac fratres, quos morte ejus decipi eveniret.

24 A sam Tymoteusz wpadł na skrzydło Dozyteusza i Sozypatra, i prosił ich bardzo usilnie, aby go żywo puścili, dlatego iż rodziców i braci wielu Żydów miał w swej mocy, a dla nich jego śmierć byłaby zgubą.

25 Et cum fidem dedisset restituturum se eos secundum constitutum, illæsum eum dimiserunt propter fratrum salutem.

25 A tak, gdy im przyrzekł, że ich odeśle według umowy, puścili go zdrowo dla wybawienia braci.

26 Judas autem egressus est ad Carnion, interfectis viginti quinque millibus.

26 A Juda wyciągnął do Karnionu i pobił dwadzieścia pięć tysięcy.

27 Post horum fugam et necem, movit exercitum ad Ephron civitatem munitam, in qua multitudo diversarum gentium habitabat : et robusti juvenes pro muris consistentes fortiter repugnabant : in hac autem machinæ multæ et telorum erat apparatus.

27 Po ich ucieczce i porażce ruszył się z wojskiem do Efron, miasta obronnego, w którym mnóstwo rozlicznych narodów mieszkało, i mocni młodzieńcy, stojąc na murach, dzielnie się bronili, a w nim było machin wiele i wielki zapas pocisków.

28 Sed cum Omnipotentem invocassent, qui potestate sua vires hostium confringit, ceperunt civitatem : et ex eis qui intus erant, viginti quinque millia prostraverunt.

28 Ale gdy wezwali Wszechmocnego, który mocą swą kruszy nieprzyjacielskie siły, wzięli miasto, a z tych, którzy w nim byli, porazili dwadzieścia pięć tysięcy.

29 Inde ad civitatem Scytharum abierunt, quæ ab Jerosolymis sexcentis stadiis aberat.

29 Stamtąd przyszli do miasta Scytów, odległego od Jeruzalem na sześćset staj.

30 Contestantibus autem his, qui apud Scythopolitas erant, Judæis, quod benigne ab eis haberentur, etiam temporibus infelicitatis quod modeste secum egerint :

30 Ale gdy Żydzi, którzy u Scytopolitan byli, dali świadectwo, że się z nimi łaskawie obchodzili i w czasach nieszczęścia skromnie się wobec nich zachowali,

31 gratias agentes eis, et exhortati etiam de cetero erga genus suum benignos esse, venerunt Jerosolymam die solemni septimanarum instante.

31 podziękowawszy im i napomniawszy, aby i na potem dla narodu ich łaskawi byli, przyjechali do Jeruzalem, gdy uroczysty dzień święta Tygodni nadchodził.

32 Et post Pentecosten abierunt contra Gorgiam præpositum Idumææ.

32 A po Pięćdziesiątnicy wyruszyli przeciw Gorgiaszowi, dowódcy Idumei.

33 Exivit autem cum peditibus tribus millibus, et equitibus quadringentis.

33 A wyciągnął z trzema tysiącami pieszych i z czterystu jezdnymi.

34 Quibus congressis, contigit paucos ruere Judæorum.

34 Gdy zaś stoczyli bitwę, przydarzyło się, iż trochę Żydów poległo.

35 Dositheus vero quidam de Bacenoris eques, vir fortis, Gorgiam tenebat : et, cum vellet illum capere vivum, eques quidam de Thracibus irruit in eum, humerumque ejus amputavit : atque ita Gorgias effugit in Maresa.

35 A Dozyteusz, jeden z jezdnych Bacenora, mąż mocny, pochwycił Gorgiasza; a gdy go chciał pojmać żywo, pewien jeździec Trak natarł nań i odciął mu ramię, i tak Gorgiasz uciekł do Maresy.

36 At illis qui cum Esdrim erant diutius pugnantibus et fatigatis, invocavit Judas Dominum adjutorem et ducem belli fieri :

36 A gdy ci, którzy z Ezdrynem byli, długo walczyli i zmordowali się, Juda wzywał Pana, aby im był pomocnikiem i wodzem bitwy;

37 incipiens voce patria, et cum hymnis clamorem extollens, fugam Gorgiæ militibus incussit.

37 i począwszy śpiewać głosem ojczystym i z pieśniami wołanie podnosząc, wojsko Gorgiasza do ucieczki zmusił.

38 Judas autem collecto exercitu venit in civitatem Odollam : et cum septima dies superveniret, secundum consuetudinem purificati, in eodem loco sabbatum egerunt.

38 Wtedy Juda zebrawszy wojsko przyszedł do miasta Odollam, a gdy dzień siódmy nadszedł według zwyczaju oczyściwszy się święcili sabat na tymże miejscu.

39 Et sequenti die venit cum suis Judas, ut corpora prostratorum tolleret, et cum parentibus poneret in sepulchris paternis.

39 A nazajutrz Juda przyjechał z swymi, aby zabrać ciała pobitych i pochować je z powinowatymi w grobach ojcowskich.

40 Invenerunt autem sub tunicis interfectorum de donariis idolorum quæ apud Jamniam fuerunt, a quibus lex prohibet Judæos : omnibus ergo manifestum factum est, ob hanc causam eos corruisse.

40 Wtedy znaleźli pod szatami zabitych dary bałwanów, które były w Jamnii, czego Żydom zakon zakazuje. Wszystkim tedy jawnym było, iż dlatego padli.

41 Omnes itaque benedixerunt justum judicium Domini, qui occulta fecerat manifesta :

41 A tak wszyscy błogosławili sprawiedliwy sąd Pański, który rzeczy skryte jawnymi uczynił.

42 atque ita ad preces conversi, rogaverunt ut id quod factum erat delictum oblivioni traderetur. At vero fortissimus Judas hortabatur populum conservare se sine peccato, sub oculis videntes quæ facta sunt pro peccatis eorum qui prostrati sunt.

42 Udawszy się tedy na modlitwę prosili, aby ten grzech, który się stał, w zapomnienie poszedł. Ale najmężniejszy Juda napominał lud, aby się bez grzechu zachowywali, widząc na oczy, co się stało dla grzechów tych, którzy polegli.

43 Et facta collatione, duodecim millia drachmas argenti misit Jerosolymam offerri pro peccatis mortuorum sacrificium, bene et religiose de resurrectione cogitans

43 A zebrawszy dwanaście tysięcy drachm srebra, posłał do Jeruzalem, aby złożono za grzechy umarłych ofiarę, dobrze i pobożnie o zmartwychwstaniu myśląc

44 (nisi enim eos qui ceciderant resurrecturos speraret, superfluum videretur et vanum orare pro mortuis),

44 (bo gdyby się był nie spodziewał, że owi pobici zmartwychwstaną, zdawałoby się rzeczą niepotrzebną i próżną modlić się za umarłych),

45 et quia considerabat quod hi qui cum pietate dormitionem acceperant, optimam haberent repositam gratiam.

45 i ponieważ uważał, że ci, którzy pobożnie zasnęli, bardzo dobrą łaskę mieli zachowaną.

46 Sancta ergo et salubris est cogitatio pro defunctis exorare, ut a peccatis solvantur.

46 A tak święta i zbawienna jest myśl modlić się za umarłych, aby byli od grzechów rozwiązani.