2 Księga Machabejska, rozdział 11

1 Sed parvo post tempore, Lysias procurator regis et propinquus, ac negotiorum præpositus, graviter ferens de his quæ acciderant,

1 Ale po krótkim czasie Lizjasz, rządca i powinowaty króla i nad sprawami przełożony, rozgniewany na to, co się stało;

2 congregatis octoginta millibus, et equitatu universo, veniebat adversus Judæos, existimans se civitatem quidem captam gentibus habitaculum facturum,

2 zebrawszy osiemdziesiąt tysięcy i wszystką jazdę, wyruszył przeciw Żydom rozumiejąc, iż po zdobyciu miasta uczyni je mieszkaniem pogan

3 templum vero in pecuniæ quæstum, sicut cetera delubra gentium, habiturum, et per singulos annos venale sacerdotium :

3 i że kościół pójdzie na zysk pieniężny, jak inne zbory pogańskie, a kapłaństwo będzie na każdy rok przedajne;

4 nusquam recogitans Dei potestatem, sed mente effrenatus in multitudine peditum, et in millibus equitum, et in octoginta elephantis confidebat.

4 w niczym się nie oglądając na moc Bożą, ale przez nieokiełznaną pychę w mnóstwie pieszych i w tysiącach konnych i w osiemdziesięciu słoniach ufność pokładał.

5 Ingressus autem Judæam, et appropians Bethsuræ, quæ erat in angusto loco, ab Jerosolyma intervallo quinque stadiorum, illud præsidium expugnabat.

5 A tak wtargnąwszy do ziemi Żydowskiej i zbliżywszy się do Betsury, która była w ciasnym miejscu na pięć staj od Jeruzalem, owego zamku dobywał.

6 Ut autem Machabæus et qui cum eo erant cognoverunt expugnari præsidia, cum fletu et lacrimis rogabant Dominum, et omnis turba simul, ut bonum angelum mitteret ad salutem Israël.

6 A gdy Machabeusz i ci, co z nim byli, dowiedzieli się, iż zamków dobywano, z płaczem i łzami prosili Pana, i wszystek lud pospolity z nimi, aby zesłał anioła dobrego ku wybawieniu Izraela.

7 Et ipse primus Machabæus, sumptis armis, ceteros adhortatus est simul secum periculum subire, et ferre auxilium fratribus suis.

7 A sam Machabeusz pierwszy porwawszy za broń, zachęcał drugich, aby się z nim wdali w niebezpieczeństwo i udzielili pomocy braciom swoim.

8 Cumque pariter prompto animo procederent, Jerosolymis apparuit præcedens eos eques in veste candida, armis aureis hastam vibrans.

8 A gdy razem ochotnym sercem jechali, w Jeruzalem ukazał się rycerz, jadący przed nimi w świetnej szacie, w złotej zbroi, wywijając włócznią.

9 Tunc omnes simul benedixerunt misericordem Dominum, et convaluerunt animis : non solum homines, sed et bestias ferocissimas, et muros ferreos parati penetrare.

9 Wtedy wszyscy błogosławili miłosiernego Pana, i byli na duchu utwierdzeni, gotowi nie tylko przez ludzi, ale i przez najokrutniejsze zwierzęta i przez mury żelazne się przebić.

10 Ibant igitur prompti, de cælo habentes adjutorem et miserantem super eos Dominum.

10 Szli zatem ochotnie mając z nieba pomocnika i litościwego nad sobą Pana.

11 Leonum autem more impetu irruentes in hostes, prostraverunt ex eis undecim millia peditum, et equitum mille sexcentos :

11 A jak lwy rzuciwszy się pędem na nieprzyjaciół, porazili z nich jedenaście tysięcy pieszych i tysiąc sześciuset jezdnych,

12 universos autem in fugam verterunt, plures autem ex eis vulnerati nudi evaserunt. Sed et ipse Lysias turpiter fugiens evasit.

12 a wszystkich zmusili do ucieczki; lecz większość ranionych nago uszła. Lecz i sam Lizjasz sromotnie uciekając uszedł.

13 Et quia non insensatus erat, secum ipse reputans factam erga se diminutionem, et intelligens invictos esse Hebræos, omnipotentis Dei auxilio innitentes, misit ad eos :

13 A ponieważ był niegłupi, zastanowiwszy się, jaką szkodę poniósł, i rozumiejąc, iż Hebrajczycy polegając na pomocy wszechmocnego Boga, są niezwyciężeni, posłał do nich

14 promisitque se consensurum omnibus quæ justa sunt, et regem compulsurum amicum fieri.

14 i obiecywał zezwolić na wszystko, co słuszne jest, i króla nakłonić, aby był ich przyjacielem.

15 Annuit autem Machabæus precibus Lysiæ, in omnibus utilitati consulens : et quæcumque Machabæus scripsit Lysiæ de Judæis, ea rex concessit.

15 I przyzwolił Machabeusz na prośby Lizjasza, pożytek we wszystkim mając na oku; i cokolwiek Machabeusz napisał Lizjaszowi o Żydach, na to król się zgodził.

16 Nam erant scriptæ Judæis epistolæ a Lysia quidem hunc modum continentes : Lysias populo Judæorum salutem.

16 Bo były listy napisane do Żydów od Lizjasza, zawierające co następuje: „Lizjasz ludowi Żydowskiemu pozdrowienie!

17 Joannes et Abesalom, qui missi fuerant a vobis, tradentes scripta, postulabant ut ea quæ per illos significabantur, implerem.

17 Jan i Abesalom, którzy byli przysłani od was, oddawszy pismo prosili, abym wypełnił to, co się przez nich dało znać.

18 Quæcumque igitur regi potuerunt perferri, exposui : et quæ res permittebat, concessit.

18 Cokolwiek więc można było odnieść do króla, przedłożyłem, a co było możliwe do zrobienia, na to się zgodził.

19 Si igitur in negotiis fidem conservaveritis, et deinceps bonorum vobis causa esset, tentabo.

19 Przeto jeśli w sprawach wiarę zachowacie, i w przyszłości starać się będę, abym wam był przyczyną dobrego.

20 De ceteris autem per singula verbo mandavi et istis, et his, qui a me missi sunt, colloqui vobiscum.

20 A o innych rzeczach, o każdej z osobna dałem słowne polecenia i tym, i owym, którzy ode mnie zostali posłani, aby się z wami rozmówili.

21 Bene valete. Anno centesimo, quadragesimo octavo mensis Dioscori, die vigesima et quarta.

21 Miejcie się dobrze! Roku setnego czterdziestego ósmego, miesiąca Dioskora, dnia dwudziestego czwartego.”

22 Regis autem epistola ista continebat : Rex Antiochus Lysiæ fratri salutem.

22 Królewski zaś list to w sobie zawierał: „Król Antioch Lizjaszowi bratu pozdrowienie!

23 Patre nostro inter deos translato, nos volentes eos qui sunt in regno nostro sine tumultu agere, et rebus suis adhibere diligentiam,

23 Gdy ojciec nasz między bogów został przeniesiony, my chcąc, aby ci, którzy są w królestwie naszym, bez trwogi żyli, a rzeczy swych pilnowali,

24 audivimus Judæos non consensisse patri meo ut transferrentur ad ritum Græcorum, sed tenere velle suum institutum, ac propterea postulare a nobis concedi sibi legitima sua.

24 słyszeliśmy, iż Żydzi nie zgodzili się na wolę ojca mego, żeby byli przeniesieni do obyczajów greckich, ale że chcą trzymać się swoich ustaw i dlatego żądają od nas, abyśmy im dopuścili ich praw.

25 Volentes igitur hanc quoque gentem quietam esse, statuentes judicavimus templum restitui illis, ut agerent secundum suorum majorum consuetudinem.

25 Chcąc tedy, aby ten naród był w pokoju, stanowiąc osądziliśmy, aby im kościół był przywrócony, aby się podług zwyczaju przodków swych rządzili.

26 Bene igitur feceris, si miseris ad eos et dexteram dederis : ut cognita nostra voluntate, bono animo sint, et utilitatibus propriis deserviant.

26 Dobrze tedy uczynisz, jeśli do nich poślesz i dasz im prawą rękę, aby poznawszy wolę naszą byli dobrego serca, a własnych pożytków przestrzegali.”

27 Ad Judæos vero regis epistola talis erat : Rex Antiochus senatui Judæorum, et ceteris Judæis salutem.

27 A list królewski do Żydów taki był: „Król Antioch radzie żydowskiej i innym Żydom pozdrowienie!

28 Si valetis, sic estis ut volumus : sed et ipsi bene valemus.

28 Jeśli się dobrze macie, tak jest, jak pragniemy; ale i my sami dobrze się mamy.

29 Adiit nos Menelaus, dicens velle vos descendere ad vestros, qui sunt apud nos.

29 Przyszedł do nas Menelaus, powiadając, że wy chcecie przyjść do waszych, którzy są u nas.

30 His igitur qui commeant usque ad diem trigesimum mensis Xanthici, damus dextras securitatis,

30 A przeto tym, którzy przyjdą aż do dnia trzydziestego miesiąca Ksantika, dajemy prawicę bezpieczeństwa,

31 ut Judæi utantur cibis et legibus suis, sicut et prius : et nemo eorum ullo modo molestiam patiatur de his quæ per ignorantiam gesta sunt.

31 aby Żydzi używali pokarmów i praw swoich, jak i przedtem; i żeby żaden z nich żadną miarą przykrości nie doznawał z powodu tego, co się z niewiadomości działo.

32 Misimus autem et Menelaum, qui vos alloquatur.

32 A posłaliśmy i Menelausa, aby z wami mówił.

33 Valete. Anno centesimo quadragesimo octavo, Xanthici mensis quintadecima die.

33 Dobrze się miejcie! Roku setnego czterdziestego ósmego, miesiąca Ksantika, dnia piętnastego.”

34 Miserunt autem etiam Romani epistolam, ita se habentem : Quintus Memmius et Titus Manilius legati Romanorum, populo Judæorum salutem.

34 Przysłali też i Rzymianie list taki: „Kwintus Memmius i Tytus Manilius, legaci rzymscy, ludowi Żydowskiemu pozdrowienie!

35 De his quæ Lysias cognatus regis concessit vobis, et nos concessimus.

35 Na co wam Lizjasz, królewski powinowaty pozwolił, i myśmy pozwolili.

36 De quibus autem ad regem judicavit referendum, confestim aliquem mittere, diligentius inter vos conferentes, ut decernamus, sicut congruit vobis : nos enim Antiochiam accedimus.

36 A o czym rozumiał, że miało być królowi przedłożone, pilnie się między sobą naradziwszy natychmiast do nas kogoś przyślijcie, abyśmy rozstrzygnęli tak, jak wam odpowiada; bo my jedziemy do Antiochii.

37 Ideoque festinate rescribere, ut nos quoque sciamus cujus estis voluntatis.

37 A przeto co najrychlej odpiszcie, abyśmy wiedzieli, jaka jest wola wasza.

38 Bene valete. Anno centesimo quadragesimo octavo, quintadecima die mensis Xanthici.

38 Miejcie się dobrze! Roku setnego czterdziestego ósmego, piętnastego dnia miesiąca Ksantika.”