2 Księga Machabejska, rozdział 10

1 Machabæus autem, et qui cum eo erant, Domino se protegente, templum quidem et civitatem recepit :

1 A Machabeusz ze swoimi za obroną Pańską kościół i miasto odzyskał,

2 aras autem quas alienigenæ per plateas exstruxerant, itemque delubra demolitus est :

2 a ołtarze, które byli cudzoziemcy po ulicach nabudowali, tudzież zbory rozwalił.

3 et purgato templo, aliud altare fecerunt, et de ignitis lapidibus igne concepto sacrificia obtulerunt post biennium, et incensum, et lucernas, et panes propositionis posuerunt.

3 I oczyściwszy kościół, inny ołtarz sprawił, a z kamieni ogniowych ogień skrzesawszy, po dwu latach złożyli ofiary i kadzenie, i lampy, i chleby pokładne położyli.

4 Quibus gestis, rogabant Dominum prostrati in terram, ne amplius talibus malis inciderent : sed et, siquando peccassent, ut ab ipso mitius corriperentur, et non barbaris ac blasphemis hominibus traderentur.

4 Uczyniwszy to, leżąc na ziemi prosili Pana, aby już więcej w takie nędze nie wpadli, ale jeśliby kiedy zgrzeszyli, aby łaskawiej od niego byli karani, a nie dzikim i bluźnierczym ludziom wydawani.

5 Qua die autem templum ab alienigenis pollutum fuerat, contigit eadem die purificationem fieri, vigesima quinta mensis qui fuit Casleu.

5 A tego samego dnia, którego kościół od cudzoziemców był splugawiony, zdarzyło się, że się oczyszczenie stało, to jest dwudziestego piątego dnia miesiąca, który był Kasleu.

6 Et cum lætitia diebus octo egerunt in modum tabernaculorum, recordantes quod ante modicum temporis diem solemnem tabernaculorum in montibus et in speluncis more bestiarum egerant.

6 I z weselem przez osiem dni obchodzili jako święto Kuczek, wspominając, iż przed niedługim czasem dzień uroczysty Kuczek po górach i po jaskiniach jako zwierzęta obchodzili.

7 Propter quod thyrsos, et ramos virides, et palmas præferebant ei qui prosperavit mundari locum suum.

7 A przeto gałązki i rózgi zielone i palmy nosili przed tym, który sprawił, że oczyszczone było miejsce jego.

8 Et decreverunt communi præcepto et decreto universæ genti Judæorum omnibus annis agere dies istos.

8 I ogólnym rozkazem i wyrokiem ustanowili, aby owe dni wszystek naród żydowski na każdy rok obchodził.

9 Et Antiochi quidem, qui appellatus est Nobilis, vitæ excessus ita se habuit.

9 A Antioch, którego zwano Zacnym, taki miał koniec żywota.

10 Nunc autem de Eupatore Antiochi impii filio quæ gesta sunt narrabimus, breviantes mala quæ in bellis gesta sunt.

10 A teraz opowiemy, co się działo z Eupatorem, synem Antiocha bezbożnego, skracając złe przygody, które się w walkach przydarzyły.

11 Hic enim suscepto regno, constituit super negotia regni Lysiam quemdam, Phœnicis et Syriæ militiæ principem.

11 Bo ten objąwszy panowanie, przełożył nad sprawami królestwa niejakiego Lizjasza, wodza rycerstwa Fenicji i Syrii.

12 Nam Ptolemæus, qui dicebatur Macer, justi tenax erga Judæos esse constituit, et præcipue propter iniquitatem quæ facta erat in eos, et pacifice agere cum eis.

12 Albowiem Ptolemeusz, którego zwano Macer, postanowił prawa Żydom zachować, a zwłaszcza dla niesprawiedliwości, która się im była stała, i spokojnie się z nimi obchodzić.

13 Sed ob hoc accusatus ab amicis apud Eupatorem, cum frequenter proditor audiret, eo quod Cyprum creditam sibi a Philometore deseruisset, et ad Antiochum Nobilem translatus etiam ab eo recessisset, veneno vitam finivit.

13 Ale oskarżony za to u Eupatora, i gdy go częstokroć zdrajcą nazywano, przeto iż Cypr od Filometora jemu poruczony opuścił, a przeszedłszy do Antiocha Zacnego i od niego odstąpił, trucizną żywot zakończył.

14 Gorgias autem cum esset dux locorum, assumptis advenis, frequenter Judæos debellabat.

14 A Gorgiasz będąc wodzem na tych miejscach, naszedłszy obcych przychodniów często z Żydami wojował.

15 Judæi vero qui tenebant opportunas munitiones, fugatos ab Jerosolymis suscipiebant, et bellare tentabant.

15 Żydzi zaś, którzy mieli zamki na różnych miejscach, wygnanych z Jeruzalem przyjmowali i próbowali walczyć.

16 Hi vero qui erant cum Machabæo, per orationes Dominum rogantes ut esset sibi adjutor, impetum fecerunt in munitiones Idumæorum :

16 A ci, którzy z Machabeuszem byli, przez modlitwy Pana prosząc, aby im był pomocny, uderzyli na obronne miejsca Idumejczyków,

17 multaque vi insistentes, loca obtinuerunt, occurrentes interemerunt, et omnes simul non minus viginti millibus trucidaverunt.

17 i nacierając z wielką mocą miejsca te opanowali, a kto się im nawinął zabijali tak, że wszystkich razem zamordowali nie mniej jak dwadzieścia tysięcy.

18 Quidam autem cum confugissent in duas turres valde munitas, omnem apparatum ad repugnandum habentes,

18 A gdy niektórzy uciekli na dwie wieże bardzo obronne, opatrzone we wszystko, co potrzebne do obrony,

19 Machabæus ad eorum expugnationem relicto Simone, et Josepho, itemque Zachæo, eisque qui cum ipsis erant satis multis, ipse ad eas quæ amplius perurgebant pugnas conversus est.

19 Machabeusz zostawiwszy na ich zdobywanie Szymona, Józefa i Zacheusza, i dosyć wielu tych, którzy z nimi byli, sam się zwrócił do tych bitew, które więcej przynaglały.

20 Hi vero qui cum Simone erant, cupiditate ducti, a quibusdam qui in turribus erant, suasi sunt pecunia : et septuaginta millibus didrachmis acceptis, dimiserunt quosdam effugere.

20 Ale ci, którzy z Szymonem byli, chciwością uniesieni, od niektórych, którzy na wieżach byli, dali się uwieść pieniędzmi, a wziąwszy siedemdziesiąt tysięcy dydrachm, niektórym uciec dopuścili.

21 Cum autem Machabæo nuntiatum esset quod factum est, principibus populi congregatis accusavit quod pecunia fratres vendidissent, adversariis eorum dimissis.

21 A gdy Machabeuszowi oznajmiono, co się stało, zgromadziwszy przedniejszych ludu oskarżył ich, że braci za pieniądze sprzedali wypuściwszy ich nieprzyjaciół.

22 Hos igitur proditores factos interfecit, et confestim duas turres occupavit.

22 Tych tedy, którzy się stali zdrajcami, zabił, i natychmiast dwie wieże zdobył.

23 Armis autem ac manibus omnia prospere agendo in duabus munitionibus plus quam viginti millia peremit.

23 A sprawując wszystko szczęśliwie bronią i rękoma, więcej niż dwadzieścia tysięcy zabił na dwu zamkach.

24 At Timotheus, qui prius a Judæis fuerat superatus, convocato exercitu peregrinæ multitudinis, et congregato equitatu Asiano, advenit quasi armis Judæam capturus.

24 A Tymoteusz, który pierwej od Żydów był zwyciężony, zebrawszy liczne wojsko z cudzoziemców i zgromadziwszy jezdnych z Azji, przyciągnął z zamiarem wzięcia ziemi Żydowskiej zbrojną ręką.

25 Machabæus autem et qui cum ipso erant, appropinquante illo, deprecabantur Dominum, caput terra aspergentes, lumbosque ciliciis præcincti,

25 Lecz gdy się on przybliżał, Machabeusz i ci, co z nim byli, z głowami ziemią posypanymi i biodra włosiennicami opasawszy, modlili się do Pana

26 ad altaris crepidinem provoluti, ut sibi propitius, inimicis autem eorum esset inimicus, et adversariis adversaretur, sicut lex dicit.

26 padłszy u stóp ołtarza, aby im miłościw, a nieprzyjaciołom ich był nieprzyjacielem i przeciwnikom sprzeciwił się, jak zakon mówi.

27 Et ita post orationem, sumptis armis, longius de civitate procedentes, et proximi hostibus effecti, resederunt.

27 A tak po modlitwie, wziąwszy zbroję, odeszli dalej od miasta, i zbliżywszy się do nieprzyjaciół położyli się.

28 Primo autem solis ortu utrique commiserunt : isti quidem victoriæ et prosperitatis sponsorem cum virtute Dominum habentes : illi autem ducem belli animum habebant.

28 A skoro słońce wzeszło, stoczyli bitwę z obydwu stron: ci mając za rękojmię zwycięstwa i powodzenia Pana obok dzielności, a tamci za wodza w bitwie mając namiętności.

29 Sed cum vehemens pugna esset, apparuerunt adversariis de cælo viri quinque in equis, frenis aureis decori, ducatum Judæis præstantes :

29 Lecz gdy sroga bitwa była, ukazało się nieprzyjaciołom z nieba pięciu mężów na koniach, uzdami złotymi ozdobionych, którzy byli przewodnikami Żydów;

30 ex quibus duo Machabæum medium habentes, armis suis circumseptum incolumem conservabant : in adversarios autem tela et fulmina jaciebant, ex quo et cæcitate confusi et repleti perturbatione, cadebant.

30 dwaj z nich, Machabeusza między sobą mając, bronią swoją zasłaniając, zdrowym zachowywali, a na nieprzyjaciół strzały i pioruny miotali, przez co i ślepotą zamieszani, i napełnieni trwogą, padali.

31 Interfecti sunt autem viginti millia quingenti, et equites sexcenti.

31 I zabito ich dwadzieścia tysięcy pięciuset, a jezdnych sześciuset.

32 Timotheus vero confugit in Gazaram præsidium munitum, cui præerat Chæreas.

32 A Tymoteusz uciekł do Gazary, zamku obronnego, w którym dowódcą był Chereasz.

33 Machabæus autem et qui cum eo erant, lætantes obsederunt præsidium diebus quatuor.

33 Ale Machabeusz i ci, którzy z nim byli, z ochotą oblegali zamek przez cztery dni.

34 At hi qui intus erant, loci firmitate confisi, supra modum maledicebant, et sermones nefandos jactabant.

34 A ci, którzy na nim byli, ufając obronności miejsca, nad miarę złorzeczyli i mowy niegodziwe miotali.

35 Sed cum dies quinta illucesceret, viginti juvenes ex his qui cum Machabæo erant, accensi animis propter blasphemiam, viriliter accesserunt ad murum, et feroci animo incedentes ascendebant :

35 Ale gdy piąty dzień nastawał, dwudziestu młodzieńców z tych, którzy z Machabeuszem byli, uniesieni gniewem o owe bluźnierstwa, mężnie do muru przystąpili i srogim sercem idąc wspinali się.

36 sed et alii similiter ascendentes, turres portasque succendere aggressi sunt, atque ipsos maledicos vivos concremare.

36 Lecz i inni podobnie wspinając się wieże i bramy palić poczęli i samych bluźnierców żywcem spalili.

37 Per continuum autem biduum præsidio vastato, Timotheum occultantem se in quodam repertum loco peremerunt : et fratrem illius Chæream et Apollophanem occiderunt.

37 A przez dwa dni następne zamek zburzywszy, Tymoteusza, który się był ukrył w jakimś miejscu, znaleźli i zabili; i brata jego Chereasza, i Apollofana zabili.

38 Quibus gestis, in hymnis et confessionibus benedicebant Dominum, qui magna fecit in Israël, et victoriam dedit illis.

38 Sprawiwszy to, z pieśniami i wysławianiem błogosławili Pana, który wielkie rzeczy uczynił w Izraelu i dał im zwycięstwo.