1 Księga Machabejska

Pierwsza Księga Machabejska podejmuje dzieje ludu Bożego tam, gdzie umilkli prorocy. Dwa i pół wieku po Nehemiaszu grecki król próbuje siłą znieść Zakon Mojżeszowy; stary kapłan i jego pięciu synów mówią „nie” i w ciągu trzydziestu lat wojny oczyszczają świątynię, przywracają ofiarę i oddają Judei niepodległość. W Wulgacie i u Wujka jest to, razem z Drugą Księgą Machabejską, ostatnia księga Starego Testamentu, a zarazem jedna z tych, które usunęły z Biblii wyznania protestanckie. Czyta się ją jak trzeźwą i dokładną kronikę, ale każda jej strona stawia to samo pytanie: słuchać Boga czy króla tego świata? W szkole i w parafii czyta się zwykle Biblię Tysiąclecia; rozdziały są w niej te same, ale rozdział 1 ma trzy wersety mniej (wyjaśniamy to niżej). Szesnaście rozdziałów otworzysz tu jeden po drugim, zaczynając od rozdziału 1.

Kim byli Machabeusze?

Machabeusze to rodzina kapłańska, która poprowadziła opór wiernych Żydów przeciw królom Syrii. Głową rodu jest Matatiasz, „syn Jana, syna Symeona, kapłan z synów Joaryba z Jeruzalem”, który „osiadł na górze Modin” (1 Mch 2,1), na wzgórzach między Jerozolimą a morzem. Miał pięciu synów, każdy z przydomkiem: Jana zwanego Gaddis, Szymona zwanego Tasi, „Judę, którego zwano Machabeusz”, Eleazara zwanego Abaron i Jonatę zwanego Apfus (1 Mch 2,2-5).

Co znaczy „Machabeusz”?

Na początku Machabeusz to przydomek samego Judy, trzeciego syna. Później przeszedł na całą rodzinę i na wszystkich, którzy z nią walczyli, i od niego obie księgi wzięły nazwę. Najczęściej wywodzi się go od aramejskiego maqqaba, „młot”: Juda byłby młotem na wrogów Izraela. Starsze objaśnienie widziało w nim pierwsze litery hebrajskich słów pieśni Mojżesza, „Któż podobny tobie między mocarzami, Panie?” (Wj 15,11), które Juda miałby nosić na sztandarach; to pobożny domysł, nie pewność. Żydowski historyk Józef Flawiusz nazywa dynastię wywodzącą się od Matatiasza Hasmoneuszami, od imienia jednego z przodków.

Dwie księgi, dwóch autorów

Biblia katolicka zawiera dwie Księgi Machabejskie, które nie są dwoma tomami jednego dzieła. Pierwsza jest ciągłą historią od 175 do 134 roku przed Chrystusem. Druga Księga Machabejska, napisana przez kogoś innego, streszcza dzieło Jazona z Cyreny o latach Judy i zawiera męczeństwo siedmiu braci oraz modlitwę za zmarłych.

Kto napisał Pierwszą Księgę Machabejską?

Kościół nigdy nie związał z tą księgą żadnego imienia, a proponowane przypisania pozostają hipotezami. Sama księga pozwala jednak dostrzec autora: Żyda z Palestyny, który znał kraj jak własną kieszeń, wiernego Zakonowi i gorącego wielbiciela rodu Matatiasza, rodu „tych mężów, przez których stało się zbawienie w Izraelu” (1 Mch 5,62).

Pisał po hebrajsku. Poświadcza to św. Hieronim w przedmowie do Ksiąg Królewskich, zwanej Prologus galeatus: Machabaeorum primum librum Hebraicum repperi, secundus Graecus est, pierwszą Księgę Machabejską znalazłem po hebrajsku, druga jest grecka. Także Orygenes, przytoczony przez Euzebiusza (Historia kościelna, VI, 25), podaje jej semicki tytuł. Oryginał zaginął: Kościół otrzymał księgę w greckim przekładzie Septuaginty, a św. Hieronim, który jej nie tłumaczył na nowo, zostawił w Wulgacie dawny przekład łaciński. Również współcześni uczeni zostawiają autora bezimiennym i niemal zgodnie przyznają dziełu wielką wartość historyczną.

Kiedy powstała Pierwsza Księga Machabejska?

Księga kończy się odesłaniem do dziejów Jana Hirkana, syna Szymona, o których mówi: „wszystko to jest zapisane w księdze dni kapłaństwa jego, od tego czasu, gdy został księciem kapłańskim po ojcu swoim” (1 Mch 16,24). Napisano ją więc po tym, jak Hirkan został arcykapłanem w 134 roku, a zapewne po jego śmierci około 104 roku. Jest natomiast wcześniejsza niż zdobycie Jerozolimy przez Pompejusza w 63 roku, bo o Rzymie mówi wyłącznie jako o wiernym przyjacielu Izraela. Zwykle datuje się ją na ostatnie lata II wieku przed Chrystusem, około 100 roku.

Autor liczy lata „królestwa greckiego”, czyli według ery Seleucydów, która zaczyna się w 312 roku przed Chrystusem. Antioch obejmuje władzę „roku setnego trzydziestego siódmego królestwa greckiego” (1 Mch 1,11), czyli w 175 roku; ołtarz zostaje zbezczeszczony w roku 145 (1 Mch 1,57), poświęcony na nowo w roku 148 (1 Mch 4,52), a Szymon umiera w roku 177 (1 Mch 16,14), czyli w 134 roku naszej rachuby. Ta dokładność i liczne dokumenty urzędowe, które księga przytacza, czynią z niej dla historyków wszystkich szkół źródło pierwszej wagi do dziejów II wieku przed Chrystusem.

O czym jest Pierwsza Księga Machabejska? Streszczenie

Księga idzie za czterema wodzami, jeden po drugim: najpierw Matatiaszem, potem jego synami Judą, Jonatą i Szymonem.

Królowie greccy i prześladowanie (rozdział 1)

Księga zaczyna się od podbojów Aleksandra Macedońskiego i podziału jego państwa między wodzów po jego śmierci: „i rozmnożyło się zło na ziemi” (1 Mch 1,10). Spośród ich następców wyrasta ten, o którym księga mówi: „I wyszedł z nich korzeń grzeszny, Antioch Oświecony” (1 Mch 1,11); tak Wujek oddaje przydomek Epifanes. Niektórzy odstępcy namawiają lud: „Pójdźmy, a uczyńmy przymierze z narodami, które wokoło nas są” (1 Mch 1,12), i budują w Jerozolimie gimnazjon, „szkołę według praw pogańskich” (1 Mch 1,15). Antioch wchodzi „w świątynię z pychą” i zabiera „ołtarz złoty i lichtarz świetlny” (1 Mch 1,23), a potem nakazuje całemu królestwu, „aby był wszystek lud jeden, a każdy zakon swój opuścił” (1 Mch 1,43).

„Dnia piętnastego miesiąca Kasleu, sto czterdziestego piątego roku, zbudował król Antioch obrzydłego bałwana spustoszenia na ołtarzu Bożym” (1 Mch 1,57). Księgi Zakonu się drze i pali, matki, które obrzezały synów, giną, a wielu „woleli raczej umrzeć, niż się plugawić pokarmami nieczystymi” (1 Mch 1,65).

Matatiasz podnosi sztandar (rozdział 2)

Matatiasz opłakuje ruinę świętego miasta: „Biada mi! Czemu się narodziłem, aby widzieć skruszenie ludu mego i skruszenie miasta świętego” (1 Mch 2,7). Kiedy wysłańcy króla przybywają do Modin i każą mu pierwszemu złożyć ofiarę, odpowiada: „ja i synowie moi i bracia moi będziemy posłuszni zakonowi ojców naszych” (1 Mch 2,20). Zabija na ołtarzu Żyda, który podchodzi, by ofiarować bałwanom, i woła: „Każdy, kto gorliwie miłuje zakon zachowując przymierze, niech wyjdzie ze mną!” (1 Mch 2,27). Wierni uciekają na pustynię; tysiąc z nich daje się wymordować w szabat bez obrony, a reszta postanawia walczyć także w ten dzień (1 Mch 2,41). Umierając, Matatiasz przypomina synom wierność Abrahama, Józefa, Fineesa, Dawida, Eliasza, trzech młodzieńców w piecu i Daniela (1 Mch 2,51-61) i wyznacza Judę na wodza wojska.

Juda Machabeusz i oczyszczenie świątyni (rozdziały 3-9)

Juda „stał się podobnym lwu w czynach swoich, i jak szczenię lwie, ryczące na połów” (1 Mch 3,4). Z małymi oddziałami bije syryjskich wodzów, Apoloniusza, Serona, Gorgiasza i Lizjasza, pewny, że „nie przez mnóstwo wojska odnosi się zwycięstwo w bitwie, ale z nieba jest siła” (1 Mch 3,19). Przed bitwą pod Emaus lud zbiera się w Masfa, gdzie „przedtem miejsce modlitwy Izraela było”, pości, wkłada włosiennice i rozkłada księgi Zakonu (1 Mch 3,46-48).

W rozdziale 4 Juda i jego bracia wchodzą na górę Syjon i widzą „świątynię spustoszoną i ołtarz zbezczeszczony, i bramy popalone” (1 Mch 4,38). Oczyszczają przybytek, a kamienie zbezczeszczonego ołtarza odkładają na stronę, „ażby przyszedł prorok i orzekł, co z nimi zrobić” (1 Mch 4,46); budują nowy ołtarz z kamieni nieciosanych i dwudziestego piątego Kasleu roku 148, trzy lata po zbezczeszczeniu, składają znów ofiarę. Święto trwa osiem dni, a Juda postanawia, by obchodzono je co roku (1 Mch 4,59).

W rozdziale 5 Juda i Szymon ratują Żydów rozproszonych w Galaadzie i Galilei. W rozdziale 6 Antioch umiera w Persji, przyznając się do winy: „A teraz przypominam sobie zło, którego dokonałem w Jeruzalem” (1 Mch 6,12); w bitwie pod Betzacharą Eleazar, brat Judy, wchodzi pod słonia, na którym jak sądzi siedzi król, i ginie przygnieciony, bo „poświęcił się, aby lud swój wyswobodzić, a sobie wieczną sławę zjednać” (1 Mch 6,44). Juda pokonuje Nikanora trzynastego Adar, a dzień ten staje się świętem (1 Mch 7,49), i zawiera przyjaźń z Rzymianami (rozdział 8). W końcu ginie pod Laisa w bitwie z Bachidesem, bo nie chce uciekać: „jeśli się przybliżył nasz czas, umrzyjmy mężnie za braci naszych, a nie czyńmy zelżywości sławie naszej!” (1 Mch 9,10).

Jonata, wódz i arcykapłan (rozdziały 9-12)

Przyjaciele Judy obierają na jego miejsce Jonatę (1 Mch 9,30). Zabiegają o niego pretendenci, którzy spierają się o tron Syrii; Aleksander Balas mianuje go arcykapłanem i Jonata „oblekł się […] w świętą szatę” w święto Kuczek roku 160 (1 Mch 10,21). Rozdział 11 śledzi intrygi tych królów. Jonata odnawia przyjaźń z Rzymem i ze Spartą, pisząc, że Żydzi jej właściwie nie potrzebują, „mając za pociechę księgi święte, które są w rękach naszych” (1 Mch 12,9). Zwabiony podstępem przez Tryfona do Ptolemaidy, zostaje tam pojmany (1 Mch 12,48), a potem zabity.

Szymon i wolność Izraela (rozdziały 13-16)

Szymon, ostatni z braci, zwołuje lud: „bracia moi wszyscy za Izraela zginęli i zostałem ja sam” (1 Mch 13,4). W Modin wznosi grób rodzinny z siedmioma piramidami, „ojcu i matce i czterem braciom” (1 Mch 13,28) i, jak się sądzi, sobie samemu. „Roku setnego siedemdziesiątego zdjęte zostało jarzmo pogańskie z Izraela” (1 Mch 13,41), a Żydzi wchodzą na zamek jerozolimski „z wychwalaniem i z gałązkami palmowymi” (1 Mch 13,51). Rozdział 14 jest hymnem na cześć pokoju jego rządów: „I każdy siedział pod winnym krzewem swym i pod swą figą, a nie było, kto by ich straszył” (1 Mch 14,12); przytacza też dekret, który czyni Szymona wodzem i arcykapłanem ludu. Po nowym konflikcie z Antiochem VII (rozdział 15) Szymon zostaje zamordowany podczas uczty koło Jerycha przez zięcia Ptolemeusza (1 Mch 16,16), a następcą zostaje jego syn Jan Hirkan.

Plan wydarzeń Pierwszej Księgi Machabejskiej

1. Aleksander Wielki, podział jego państwa i wstąpienie na tron Antiocha Epifanesa (1,1-11).
2. Helleniści w Jerozolimie, złupienie świątyni, dekret Antiocha i bałwan spustoszenia na ołtarzu (1,12-67).
3. Powstanie Matatiasza w Modin, ucieczka w góry, decyzja walki w szabat, testament i śmierć Matatiasza (2).
4. Pierwsze zwycięstwa Judy nad Apoloniuszem, Seronem, Gorgiaszem i Lizjaszem; modlitwa w Masfa (3-4,35).
5. Oczyszczenie świątyni i nowy ołtarz, ustanowienie ośmiodniowego święta Poświęcenia (4,36-61).
6. Wyprawy na pomoc Żydom w Idumei, Galaadzie i Galilei (5).
7. Śmierć Antiocha Epifanesa, bitwa pod Betzacharą i śmierć Eleazara pod słoniem (6).
8. Zwycięstwo nad Nikanorem, przymierze z Rzymem, śmierć Judy pod Laisa (7-9,22).
9. Jonata wodzem i arcykapłanem, przymierza z Rzymem i Spartą, pojmanie Jonaty (9,23-12).
10. Szymon wodzem, grób w Modin, niepodległość w roku 170, zdobycie zamku jerozolimskiego (13).
11. Pokój za rządów Szymona i dekret ludu (14).
12. Wojna z Antiochem VII, zabójstwo Szymona w Jerychu i początek rządów Jana Hirkana (15-16).

Interpretacja: tematy i lektura katolicka

Wierność Zakonowi aż do śmierci

Cała księga obraca się wokół wyboru Matatiasza: słuchać Boga, a nie odstępczego króla, nawet jeśli „wszystkie narody króla Antiocha słuchają” (1 Mch 2,19). Św. Augustyn pisze w Państwie Bożym (XVIII, 36), że Kościół uważa te księgi za kanoniczne z powodu przedziwnych cierpień męczenników, którzy przed przyjściem Chrystusa w ciele walczyli za Prawo Boże aż do śmierci. Lista sprawiedliwych z testamentu Matatiasza, „Ananiasz i Azariasz i Misael wierząc wybawieni zostali z płomienia. Daniel w swej prostocie wybawiony został z paszczęki lwów” (1 Mch 2,59-60), ma swoje echo w Liście do Hebrajczyków, który chwali tych, co przez wiarę „zawarli lwie paszczęki, zagasili napór ognia” (Hbr 11,33-34).

Męstwo jako cnota chrześcijańska

Św. Ambroży w pierwszej księdze O obowiązkach duchownych (De officiis, I, 40-41) stawia Machabeuszów za wzór męstwa: Judę, który woli chwalebną śmierć od haniebnej ucieczki, Eleazara pod słoniem, Jonatę, który z garstką ludzi odwraca losy bitwy. Brewiarz czyta te stronice w drugim nokturnie pierwszej i trzeciej niedzieli października. Księga uczy, że prawdziwe męstwo rodzi się z ufności w Bogu: „A jaka będzie wola w niebie, tak niechaj się stanie!” (1 Mch 3,60). O tej i innych cnotach zob. artykuł Cnoty kardynalne.

Wypełnienie proroctwa Daniela

Księga opowiada jako historię to, co Księga Daniela zapowiedziała: króla wyrosłego z podzielonego państwa Aleksandra, którego wojska „zgwałcą świątynię mocy, i odejmą ustawiczną ofiarę, a dadzą obrzydłość na spustoszenie” (Dn 11,31). Pan Jezus podejmuje te słowa, zapowiadając zburzenie świątyni i koniec czasów: „Gdy więc ujrzycie brzydotę spustoszenia, która jest opowiedziana przez Daniela proroka, zalegającą miejsce święte” (Mt 24,15). Św. Hieronim w komentarzu do Daniela widzi w Antiochu Epifanesie figurę Antychrysta.

Święto Poświęcenia i Chrystus

Ośmiodniowe święto ustanowione w rozdziale 4 obchodził w świątyni sam Pan Jezus: „Była zaś w Jerozolimie uroczystość Poświęcenia świątyni; i była zima” (J 10,22). W te dni, w krużganku Salomona, powiedział: „Ja i Ojciec jedno jesteśmy” (J 10,30). Żydzi obchodzą je do dziś pod nazwą Chanuka.

Oczekiwanie na proroka

Trzy razy księga zauważa, że w Izraelu nie ma już proroka: kamienie ołtarza odkłada się, aż przyjdzie prorok (1 Mch 4,46); ucisk jest największy „od dnia, którego przestano widzieć proroka w Izraelu” (1 Mch 9,27); Szymon zostaje arcykapłanem, „ażby nastał wierny prorok” (1 Mch 14,41). Tak księga zamyka Stary Testament oczekiwaniem na Proroka wiernego, którego wskaże Jan Chrzciciel.

Najważniejsze wersety Pierwszej Księgi Machabejskiej

• 1 Mch 1,57: „zbudował król Antioch obrzydłego bałwana spustoszenia na ołtarzu Bożym”. W Biblii Tysiąclecia to 1 Mch 1,54, bo jej rozdział 1 ma 64 wersety zamiast 67.
• 1 Mch 2,50: „bądźcie miłośnikami zakonu i dajcie dusze wasze za przymierze ojców waszych!” (1 Mch 2,50).
• 1 Mch 3,21: „ale my walczyć będziemy o dusze nasze i o prawa nasze” (1 Mch 3,21).
• 1 Mch 4,59: poświęcenie ołtarza ma być obchodzone „z roku na rok przez osiem dni, od dwudziestego piątego dnia miesiąca Kasleu, z weselem i radością”. To jedyne w Piśmie opowiadanie o początku Chanuki.
• 1 Mch 6,13: „Poznałem tedy, iż dlatego spotkały mię te nędze” (1 Mch 6,13), wyznanie umierającego Antiocha.
• 1 Mch 9,21: „Jak poległ mocarz, który wybawiał lud izraelski!” (1 Mch 9,21), lament nad Judą, który przypomina lament Dawida nad Saulem i Jonatanem w II Księdze Królewskiej (2 Księdze Samuela), w rozdziale 1.
• 1 Mch 9,27: ucisk „jakiego nie było od dnia, którego przestano widzieć proroka w Izraelu”.

Pierwsza Księga Machabejska w kanonie i w liturgii

Księga deuterokanoniczna

W Wulgacie i u Wujka obie Księgi Machabejskie zamykają Stary Testament, po dwunastu prorokach mniejszych. W Biblii Tysiąclecia stoją wśród ksiąg historycznych, po Księdze Estery. Należą do ksiąg zwanych deuterokanonicznymi, przyjętych razem z grecką Biblią Septuaginty, Biblią Apostołów i starożytnego Kościoła, a nieobecnych w kanonie hebrajskim, ustalonym później przez rabinów.

Kościół wpisał obie Księgi Machabejskie do spisów synodów w Hipponie (393) i w Kartaginie (397) oraz do listu papieża św. Innocentego I do Egzuperiusza z Tuluzy (405). Sobór Florencki powtórzył ten spis w 1442 roku, a Sobór Trydencki określił go na IV sesji 8 kwietnia 1546 roku, wymieniając Machabaeorum duo, primus et secundus, i obłożył klątwą tego, kto nie przyjmuje tych ksiąg jako świętych i kanonicznych, całych i ze wszystkimi częściami.

Dlaczego protestanci nie przyjmują Ksiąg Machabejskich?

Kanon Żydów palestyńskich nie obejmował Ksiąg Machabejskich, a reformatorzy przyjęli ten węższy kanon. Luter w swojej Biblii z 1534 roku przesunął je do dodatku jako „apokryfy”, pożyteczne do czytania, ale nierówne Pismu Świętemu. Druga księga, z modlitwą za zmarłych, dotykała wprost nauki o czyśćcu, którą reformacja odrzucała. Kościół katolicki nigdy ich z Biblii nie usunął. O polskich wydaniach Pisma przeczytasz w artykule Która Biblia katolicka?

W Brewiarzu i w Mszale z 1962 roku

• Październik w Jutrzni. W Brewiarzu Rzymskim Księgi Machabejskie są Pismem czytanym w Jutrzni (Matutinum) przez cały październik: Pierwszą czyta się w trzech pierwszych tygodniach miesiąca, Drugą w dwóch ostatnich. Pierwsza niedziela października otwiera się słowami Incipit liber primus Machabaeorum, a pierwsze responsorium, Adaperiat Dominus cor vestrum in lege sua et in praeceptis suis, et faciat pacem, pochodzi z listu na początku Drugiej Księgi. W drugim nokturnie niedziel czyta się Ojców: w pierwszą i trzecią niedzielę św. Ambrożego o męstwie Machabeuszów (De officiis, I, 40-41), w drugą św. Augustyna z Państwa Bożego (XVIII, 45), w czwartą św. Jana Chryzostoma, który odnosi do Machabeuszów psalm 44 (43 w Wulgacie), a w piątą św. Grzegorza z Nazjanzu z mowy o Machabeuszach. Możesz iść za tymi czytaniami w Brewiarzu Iter Fidei; o oficjum po łacinie zob. też artykuł Divinum Officium.
• Święci Machabeusze, 1 sierpnia. Kalendarz z 1962 roku wspomina tego dnia świętych Męczenników Machabejskich, siedmiu braci z Drugiej Księgi. Lekcją ich Mszy jest Hbr 11,33-39, a kolekta prosi, by Kościół radował braterski wieniec męczenników: Fraterna nos, Domine, Martyrum tuorum corona laetificet.
• Mszał czerpie przede wszystkim z Drugiej Księgi: we Mszy Dnia Zadusznego i w sobotę Suchych Dni Wielkiego Postu; zob. przewodnik po Drugiej Księdze Machabejskiej.

Jak czytać Pierwszą Księgę Machabejską?

Czytaj ją jak księgę historyczną, z mapą Judei pod ręką, pamiętając o kolejności czterech wodzów: Matatiasz, Juda, Jonata, Szymon. Rozdziały 1 i 2 przygotowują scenę; rozdziały 3-9, poświęcone Judzie, przeczytasz w jednym lub dwóch posiedzeniach; rozdziały 10-16, pełne syryjskich królów i listów dyplomatycznych, wymagają więcej cierpliwości. Październik, miesiąc, w którym Kościół czyta je w Jutrzni, jest naturalną porą na tę lekturę. Potem sięgnij po Drugą Księgę i miej obok Daniela 11, który daje do niej klucz proroczy.

Często zadawane pytania

Kim byli Machabeusze?

Rodziną kapłana Matatiasza z Modin i jego pięciu synów, Jana, Szymona, Judy, Eleazara i Jonaty, którzy około 167 roku przed Chrystusem poprowadzili powstanie wiernych Żydów przeciw Antiochowi IV Epifanesowi, królowi Syrii, chcącemu znieść Zakon Mojżeszowy. Przydomek Machabeusz należał do Judy i przeszedł potem na całą rodzinę.

Kto napisał Pierwszą Księgę Machabejską?

Autor jest nieznany: Żyd z Palestyny, mocno przywiązany do Zakonu i do rodu Matatiasza, który pisał po hebrajsku niedługo po opisywanych wydarzeniach, jak poświadcza św. Hieronim. Druga Księga Machabejska ma innego autora.

Kiedy powstała Pierwsza Księga Machabejska?

Po tym, jak Jan Hirkan został arcykapłanem w 134 roku, bo ostatnie wersety odsyłają do kroniki jego kapłaństwa, a przed zdobyciem Jerozolimy przez Rzymian w 63 roku. Zwykle datuje się ją na około 100 rok przed Chrystusem.

Jaki jest cel Pierwszej Księgi Machabejskiej?

Zachować pamięć o tym, jak Bóg ocalił swój lud i swoją świątynię przez ród Matatiasza, i pokazać, że wierność Zakonowi jest ważniejsza niż życie. Księga uczy ufności, że zwycięstwo przychodzi „z nieba”, a nie z liczby wojska (1 Mch 3,19), i tłumaczy początek święta Poświęcenia świątyni.

Dlaczego Księgi Machabejskiej nie ma w Biblii protestanckiej?

Reformatorzy przyjęli krótszy kanon rabinów, który nie zawierał ksiąg deuterokanonicznych, i zaliczyli Księgi Machabejskie do „apokryfów”. Kościół katolicki zawsze je przyjmował: są w spisach z Hippony (393), Kartaginy (397) i Florencji (1442), a Sobór Trydencki określił je jako kanoniczne w 1546 roku.

Ile jest Ksiąg Machabejskich i ile mają rozdziałów?

Biblia katolicka liczy dwie: Pierwsza ma szesnaście rozdziałów, Druga piętnaście. Niektóre Biblie prawosławne dodają Trzecią, a niektóre rękopisy greckie Czwartą, których Kościół katolicki nie przyjmuje jako Pisma.

Kim był Juda Machabeusz?

Trzecim z pięciu synów kapłana Matatiasza. Wyznaczony przez ojca na wodza, wielokrotnie pokonał wojska syryjskie, odzyskał Jerozolimę, oczyścił świątynię i przywrócił ofiarę w 164 roku przed Chrystusem. Zginął w bitwie pod Laisa około 160 roku, nie chcąc uciekać przed dużo liczniejszym wojskiem.