2 Księga Machabejska

W Wulgacie i u Wujka Druga Księga Machabejska jest ostatnią księgą Starego Testamentu. Nie jest dalszym ciągiem Pierwszej Księgi Machabejskiej: obejmuje część tych samych lat, mniej więcej od 176 do 161 roku przed Chrystusem, z dużo większą liczbą szczegółów i z oczami stale zwróconymi na działanie Boga w historii. Spotykamy w niej pobożnego arcykapłana Oniasza, starego uczonego w Zakonie Eleazara, matkę siedmiu synów i Judę Machabeusza, który posyła do Jerozolimy pieniądze, „aby złożono za grzechy umarłych ofiarę”. Na tym właśnie fragmencie, bardziej niż na jakimkolwiek innym, opiera się modlitwa Kościoła za zmarłych. W szkole i w parafii czyta się zwykle Biblię Tysiąclecia; rozdziały są w niej te same, a różnice w numeracji wersetów są drobne (wyjaśniamy to przy rozdziale 12). Każdy rozdział przeczytasz tutaj, zaczynając od rozdziału 1.

Kto napisał Drugą Księgę Machabejską?

Księga sama wskazuje swoje źródło. W przedmowie autor natchniony pisze: „to, co Jazon Cyrenejczyk w pięciu księgach zamknął, myśmy się starali w jedną księgę skrócić” (2 Mch 2,24). Jest więc natchnionym skrócicielem, którego imienia nie znamy, a pracuje na pięcioksięgowej historii Żyda z Cyreny w północnej Afryce. O samym Jazonie nie wiemy nic więcej.

Skróciciel mówi o swojej pracy z rzadką szczerością. Mówi, że podjął „nie lekką pracę, ale owszem zajęcie pełne niedospania i potu” (2 Mch 2,27), a na końcu prosi o wybaczenie, jeśli opowiadanie nie wyszło dość godnie: „a jeśli nie tak godnie, niech mi będzie odpuszczone” (2 Mch 15,39). Natchnienie Boże nie zwolniło pisarza świętego z trudu szukania i pisania, podobnie jak św. Łukasz mówi, że wszystko dokładnie zbadał (Łk 1,3); jego przeprosiny dotyczą stylu, a nie prawdy tego, co opowiada.

Dwa listy umieszczone na początku księgi (rozdział 1 i początek rozdziału 2) wysłali Żydzi z Jerozolimy do braci w Egipcie. Drugi z nich podpisują lud, senat i Juda (2 Mch 1,10), ale księga nie przedstawia się jako jego dzieło.

Kiedy powstała Druga Księga Machabejska?

Listy na początku noszą datę „roku setnego osiemdziesiątego ósmego” (2 Mch 1,10) ery Seleucydów, czyli 124 rok przed Chrystusem. Skrót nie może więc być wcześniejszy i zapewne nie jest od tej daty dużo późniejszy; historia Jazona, która kończy się na roku 161, była jeszcze starsza. Wielu współczesnych uczonych umieszcza skrót nieco później, w I wieku przed Chrystusem; Kościół niczego w tej sprawie nie rozstrzygnął.

Księgę napisano po grecku, co zauważa św. Hieronim, odróżniając ją od pierwszej, którą znalazł po hebrajsku. Powstała dla Żydów w Egipcie, aby utrzymać ich w jedności z jedyną świątynią jerozolimską i z Zakonem.

O czym jest Druga Księga Machabejska? Streszczenie

Dwa listy i przedmowa (rozdziały 1-2)

Listy zapraszają Żydów egipskich, by razem z Żydami w Judei obchodzili dwudziestego piątego Kasleu oczyszczenie świątyni (2 Mch 1,18). Przypominają, jak święty ogień, ukryty przez kapłanów w czasie uprowadzenia do Persji, odnaleziono za Nehemiasza jako „wodę gęstą”, która zapaliła się od słońca nad ofiarą (2 Mch 1,20-22). Opowiadają też, jak prorok Jeremiasz ukrył przybytek, skrzynię i ołtarz kadzenia w jaskini na górze, z której Mojżesz oglądał Ziemię Obiecaną: „Miejsce to nie będzie wiadome, aż zbierze Bóg zgromadzenie ludu i zmiłuje się” (2 Mch 2,7). Następuje przedmowa skróciciela (2 Mch 2,20-33).

Heliodor i arcykapłan Oniasz (rozdział 3)

Za pobożnego arcykapłana Oniasza w mieście świętym „z wszelkim pokojem mieszkano” (2 Mch 3,1). Król Seleukos posyła swego ministra Heliodora, by zagarnął skarbiec świątyni. Ukazuje mu się „jakiś koń, mający na sobie jeźdźca strasznego”, a dwaj świetliści młodzieńcy biczują go bez przestanku (2 Mch 3,25-26). Ocala go tylko modlitwa Oniasza: „Dziękuj Oniaszowi kapłanowi, bo Pan dla niego tobie żywot darował” (2 Mch 3,33). Tę scenę namalował Rafael w Wypędzeniu Heliodora ze świątyni w Stancjach watykańskich.

Helleniści i złupienie Jerozolimy (rozdziały 4-5)

Gdy na tron wstępuje Antioch, „którego Zacnym zwano” (tak Wujek oddaje przydomek Epifanes), brat Oniasza Jazon kupuje arcykapłaństwo i zaczyna „naród swój na obyczaje pogańskie przenosić” (2 Mch 4,7-10); śmie postawić gimnazjon „pod samym zamkiem” (2 Mch 4,12). Menelaus przelicytowuje go, zdobywa urząd i każe zabić Oniasza (2 Mch 4,34). W rozdziale 5 Antioch zdobywa miasto i łupi przybytek, a autor daje klucz do całej księgi: „Lecz nie dla miejsca naród, lecz dla narodu miejsce Bóg obrał” (2 Mch 5,19). Juda Machabeusz uchodzi w góry, gdzie żyje z towarzyszami o ziołach, „żeby nie być uczestnikami splugawienia” (2 Mch 5,27).

Prześladowanie i męczennicy (rozdziały 6-7)

Rozdział 6 opisuje prześladowanie: świątynię nazwaną imieniem „Jowisza Olimpijskiego” (2 Mch 6,2), zakazany szabat, matki zrzucane z muru z niemowlętami. Autor prosi czytelników, by się nie gorszyli, lecz pamiętali, że to, co się stało, „nie na zgubę było, ale na ukaranie rodu naszego” (2 Mch 6,12), bo Bóg „nigdy od nas nie oddala miłosierdzia swego” (2 Mch 6,16). Następują dwa wielkie męczeństwa: dziewięćdziesięcioletniego Eleazara (2 Mch 6,18-31) oraz siedmiu braci z matką (rozdział 7), często szukany jako 2 Księga Machabejska rozdział 7.

Zwycięstwa Judy i oczyszczenie świątyni (rozdziały 8-10)

Juda zbiera sześć tysięcy ludzi i pokonuje Nikanora, mówiąc o wrogach: „oni […] w zbrojach swych i zarazem w śmiałości ufność pokładają, ale my ufamy Panu wszechmogącemu” (2 Mch 8,18); po zwycięstwie dzieli łupy z chorymi, sierotami i wdowami (2 Mch 8,28). Rozdział 9 opowiada straszną śmierć Antiocha, porażonego „plagą nieuleczalną i niewidzialną” (2 Mch 9,5), który zbyt późno wyznaje: „Sprawiedliwa to rzecz być poddanym Bogu” (2 Mch 9,12). W rozdziale 10 Juda odzyskuje świątynię, buduje nowy ołtarz i przez osiem dni świętuje z gałązkami i palmami (2 Mch 10,6-7).

Wojny za Antiocha Eupatora i modlitwa za zmarłych (rozdziały 11-13)

Regent Lizjasz wyrusza na Judeę; przed wojskiem żydowskim ukazuje się „rycerz, jadący przed nimi w świetnej szacie, w złotej zbroi” (2 Mch 11,8), a pokonany Lizjasz zawiera pokój. W rozdziale 12 Juda walczy z Tymoteuszem i Gorgiaszem; po bitwie znajduje pod szatami poległych przedmioty poświęcone bożkom z Jamnii, czego Zakon zakazywał, i każe złożyć w Jerozolimie ofiarę za ich grzechy. Rozdział 13 opowiada wyprawę młodego króla Eupatora i koniec Menelausa, który „sam na śmierć w popiele został skazany” (2 Mch 13,8).

Nikanor, Razjasz i ostatnie zwycięstwo (rozdziały 14-15)

Za Demetriusza odstępca Alcimus podburza Nikanora przeciw Judzie. Starzec Razjasz, który „dla życzliwości nazywany był ojcem Żydów” (2 Mch 14,37), odbiera sobie życie, byle nie wpaść w ręce bezbożnych. Przed bitwą Juda widzi we śnie Oniasza i proroka Jeremiasza modlących się za lud i otrzymuje złoty miecz (2 Mch 15,12-16). Nikanor ginie, a trzynasty Adar staje się świętem (2 Mch 15,37).

Plan wydarzeń Drugiej Księgi Machabejskiej

1. Dwa listy do Żydów w Egipcie: święto oczyszczenia świątyni, święty ogień, Jeremiasz i ukryta Arka (1-2,19).
2. Przedmowa skróciciela dzieła Jazona z Cyreny (2,20-33).
3. Heliodor ukarany w świątyni dzięki modlitwie Oniasza (3).
4. Jazon i Menelaus kupują arcykapłaństwo, zabójstwo Oniasza (4).
5. Antioch łupi Jerozolimę, Juda uchodzi w góry (5).
6. Prześladowanie i rozważanie autora o karze, która wychowuje (6,1-17).
7. Męczeństwo Eleazara (6,18-31) oraz siedmiu braci i matki (7).
8. Zwycięstwo nad Nikanorem i śmierć Antiocha Epifanesa (8-9).
9. Oczyszczenie świątyni (10,1-8) i dalsze wojny (10,9-11).
10. Kampanie przeciw Tymoteuszowi i Gorgiaszowi, ofiara za poległych (12).
11. Wyprawa Antiocha Eupatora i śmierć Menelausa (13).
12. Alcimus, Nikanor i śmierć Razjasza (14).
13. Sen Judy, ostateczne zwycięstwo nad Nikanorem, epilog skróciciela (15).

2 Mch 12: modlitwa za zmarłych i czyściec

Najsłynniejszy fragment księgi, a zarazem jeden z najważniejszych w całym Starym Testamencie dla nauki katolickiej, znajduje się pod koniec rozdziału 12. Oto fakty. Nazajutrz po bitwie Juda idzie ze swoimi zabrać ciała poległych, by je pochować. „Wtedy znaleźli pod szatami zabitych dary bałwanów, które były w Jamnii, czego Żydom zakon zakazuje. Wszystkim tedy jawnym było, iż dlatego padli” (2 Mch 12,40). Ocaleni błogosławią sprawiedliwy sąd Boży i zaczynają się modlić, prosząc, „aby ten grzech, który się stał, w zapomnienie poszedł” (2 Mch 12,42).

Juda idzie jednak dalej: „A zebrawszy dwanaście tysięcy drachm srebra, posłał do Jeruzalem, aby złożono za grzechy umarłych ofiarę, dobrze i pobożnie o zmartwychwstaniu myśląc” (2 Mch 12,43). Autor święty tłumaczy ten gest: „bo gdyby się był nie spodziewał, że owi pobici zmartwychwstaną, zdawałoby się rzeczą niepotrzebną i próżną modlić się za umarłych” (2 Mch 12,44), „i ponieważ uważał, że ci, którzy pobożnie zasnęli, bardzo dobrą łaskę mieli zachowaną” (2 Mch 12,45). I kończy zdaniem, które Kościół powtarza od wieków: „A tak święta i zbawienna jest myśl modlić się za umarłych, aby byli od grzechów rozwiązani” (2 Mch 12,46). Wulgata mówi: Sancta ergo et salubris est cogitatio pro defunctis exorare, ut a peccatis solvantur.

Uwaga o numeracji: u Wujka, jak w Wulgacie, rozdział 12 ma czterdzieści sześć wersetów. Nowsze przekłady z greki, jak Biblia Tysiąclecia, oddają ostatnie zdanie inaczej, jako czyn Judy, który składa ofiarę przebłagalną za zmarłych, by zostali uwolnieni od grzechu, i kończą rozdział na wersecie 45. Dlatego ten sam fragment bywa cytowany jako 2 Mch 12,38-45 albo 12,43-46. Treść jest ta sama.

Co zakłada ten tekst

Ci żołnierze polegli, walcząc za Zakon, „pobożnie zasnęli”, a mimo to mieli na sumieniu winę. Nie byli potępieni tak, by modlitwa nic im nie mogła pomóc, bo Juda modli się i każe się modlić; nie byli też tak czyści, by jej nie potrzebować, bo prosi, by ich grzech został zgładzony. Tekst zakłada więc, że po śmierci niektóre grzechy mogą jeszcze zostać odpuszczone i że żywi mogą w tym pomóc modlitwą i ofiarą. Potępionym modlitwa nie pomaga, a zbawieni jej nie potrzebują: potrzebny jest trzeci stan, stan dusz zbawionych, lecz jeszcze nieoczyszczonych. Kościół nazywa go czyśćcem.

Praktyka już przyjęta

Juda nie wymyśla tej modlitwy: postępuje jak pobożny człowiek wierny wierze swego ludu, a nikt wokół niego się temu nie dziwi. Księga poświadcza więc, że w II wieku przed Chrystusem wierni Żydzi modlili się i składali ofiary za swoich zmarłych. Kościół przyjął ten zwyczaj: Tertulian mówi już o ofiarach za zmarłych w rocznicę ich śmierci, a umierająca św. Monika prosiła synów tylko o jedno, by pamiętali o niej przy ołtarzu Pańskim, jak opowiada św. Augustyn w Wyznaniach (IX, 11).

Ojcowie i sobory

Św. Augustyn w traktacie O trosce o zmarłych (De cura pro mortuis gerenda) przypomina, że w Księgach Machabejskich czytamy o ofierze złożonej za zmarłych, i dodaje, że nawet gdyby Stary Testament nic o tym nie mówił, wystarczyłby autorytet całego Kościoła, który ten zwyczaj wyraźnie zachowuje.

Nowy Testament oświetla tę samą prawdę, gdy św. Paweł mówi o tym, kto „będzie zbawiony, tak jednak jakby przez ogień” (1 Kor 3,15), i gdy Pan Jezus mówi o grzechu, który nie będzie odpuszczony „ani w tym wieku, ani w przyszłym” (Mt 12,32), co daje do zrozumienia, że inne grzechy mogą być odpuszczone w wieku przyszłym. Sobór Florencki (1439), a potem Sobór Trydencki w dekrecie o czyśćcu (sesja XXV, 1563) nauczały, zgodnie z Pismem i dawną tradycją Ojców, że czyściec istnieje, a dusze, które się w nim znajdują, wspomagają modlitwy wiernych, a nade wszystko ofiara ołtarza.

Modlitwa za naszych zmarłych dzisiaj

Gest Judy powtarza każdy katolik, który zamawia Mszę świętą za zmarłego, odmawia De profundis (psalm 130, w Wulgacie 129), ofiarowuje odpust za dusze czyśćcowe, zapisuje bliskich na wypominki albo odwiedza w listopadzie cmentarz. Teksty do odmawiania znajdziesz w artykułach Modlitwa za zmarłych i Modlitwa za dusze w czyśćcu, a warunki uzyskania odpustu za zmarłego w artykule Odpust zupełny.

Interpretacja: tematy i lektura katolicka

Zmartwychwstanie ciała

Żadna księga Starego Testamentu nie mówi wyraźniej o zmartwychwstaniu. Drugi z braci mówi do króla: „Ty wprawdzie, zbrodniarzu, w niniejszym żywocie nas tracisz, ale król świata nas, którzy za prawa jego umieramy, wzbudzi na zmartwychwstanie żywota wiecznego” (2 Mch 7,9). Trzeci wyciąga ręce i mówi: „Z nieba to mam, ale dla zakonu Bożego teraz i tym gardzę, bo się od niego znowu to otrzymać spodziewam” (2 Mch 7,11). Czwarty mówi królowi: „bo dla ciebie nie będzie zmartwychwstania ku żywotowi” (2 Mch 7,14). List do Hebrajczyków zdaje się myśleć o nich, chwaląc tych, którzy „byli rozciągani, nie przyjmując wyzwolenia, aby lepszego dostąpić zmartwychwstania” (Hbr 11,35).

Matka siedmiu braci i stworzenie z niczego

Matka, „nad miarę […] dziwna i pamięci u dobrych godna” (2 Mch 7,20), patrzy jednego dnia na śmierć siedmiu synów i każdego z nich napomina „ojczystym językiem”, „myśli niewieściej męskiego serca dodając” (2 Mch 7,21). Jej słowa do najmłodszego są najwyraźniejszym w całym Starym Testamencie wyznaniem stworzenia z niczego: „Proszę, synu, abyś spojrzał w niebo i na ziemię, i na wszystko, co na nich jest, i zrozumiał, iż to Bóg z niczego uczynił i rodzaj ludzki” (2 Mch 7,28). Kaznodzieje często zestawiali ją z Matką Bożą Bolesną pod krzyżem.

Wstawiennictwo świętych

W widzeniu Judy dawno zmarły Oniasz „ręce wyciągnąwszy modlił się za wszystek lud żydowski” (2 Mch 15,12), a o Jeremiaszu mówi się: „Ten to jest miłośnik braci i ludu izraelskiego, ten jest, który się wiele modli za lud i za wszystko miasto święte” (2 Mch 15,14). Teologowie katoliccy widzą tu modlitwę zmarłych sprawiedliwych za tych, którzy są jeszcze na ziemi: w rozdziale 12 żywi modlą się za zmarłych, w rozdziale 15 święci modlą się za żywych.

Męczeństwo

Ojcowie czcili siedmiu braci jako męczenników sprzed Chrystusa. Św. Cyprian stawia ich za przykład w Zachęcie do męczeństwa (Ad Fortunatum), a św. Grzegorz z Nazjanzu i św. Jan Chryzostom wygłosili na ich cześć mowy pochwalne; kazanie Grzegorza czyta Brewiarz. Stary Eleazar nie zgadza się nawet udawać, że je zakazane mięso, aby młodzi nie myśleli, „iż Eleazar, mając dziewięćdziesiąt lat, przeniósł się do życia cudzoziemców” (2 Mch 6,24).

Sprawa Razjasza

Księga opowiada o śmierci Razjasza, nie czyniąc z niej reguły. Św. Augustyn zauważa, że Pismo opisuje ten czyn, ale nie podaje go za przykład do naśladowania, bo prawo Boże zabrania człowiekowi odbierać sobie życie.

Najważniejsze wersety Drugiej Księgi Machabejskiej

• 2 Mch 12,46: „święta i zbawienna jest myśl modlić się za umarłych”, do czytania w kontekście, od wersetu 38.
• 2 Mch 6,26: słowa Eleazara: „Bo choćbym teraz uszedł mąk ludzkich, wszakże ręki Wszechmocnego ani żywy ani umarły nie ujdę” (2 Mch 6,26).
• 2 Mch 7,9: „król świata nas, którzy za prawa jego umieramy, wzbudzi na zmartwychwstanie żywota wiecznego”.
• 2 Mch 7,23: matka do synów: „Stworzyciel świata […] wam w miłosierdziu znowu ducha i życie przywróci” (2 Mch 7,23).
• 2 Mch 7,28: „to Bóg z niczego uczynił i rodzaj ludzki”.
• 2 Mch 15,16: „Weź miecz święty, dar od Boga, którym porazisz przeciwników ludu mego izraelskiego” (2 Mch 15,16).

Druga Księga Machabejska w kanonie i w liturgii

Księga należy do deuterokanonicznych, przyjętych przez Kościół razem z grecką Biblią Septuaginty, a nieobecnych w kanonie hebrajskim ustalonym później przez Synagogę. Synody w Hipponie (393) i w Kartaginie (397), Sobór Florencki (1442) i Sobór Trydencki (sesja IV, 1546) wymieniają obie Księgi Machabejskie wśród ksiąg świętych. W Biblii Tysiąclecia stoją one wśród ksiąg historycznych, po Księdze Estery.

Dlaczego protestanci nie przyjmują Drugiej Księgi Machabejskiej?

Reformatorzy wrócili do krótszego kanonu hebrajskiego, a Luter umieścił te księgi w dodatku, jako pożyteczne do czytania, lecz nierówne Pismu. W przypadku Drugiej Księgi chodziło także o naukę: rozdział 12 świadczy o modlitwie i ofierze za zmarłych, czyli o tym, co reformacja odrzucała razem z nauką o czyśćcu i o Mszach za zmarłych. Kościół nigdy tej księgi nie usunął; Sobór Trydencki obłożył klątwą tego, kto nie przyjmuje jej jako świętej i kanonicznej. O polskich przekładach przeczytasz w artykule Która Biblia katolicka?

W Mszale i w Brewiarzu z 1962 roku

• Dzień Zaduszny, 2 listopada. Lekcją drugiej z trzech Mszy jest 2 Mch 12,43-46. O tym dniu przeczytasz w artykule Zaduszki, a o Mszach ofiarowanych za jedną duszę w artykule Msza gregoriańska.
• Sobota Suchych Dni Wielkiego Postu. Jedną z lekcji Mszy jest modlitwa kapłanów za czasów Nehemiasza, 2 Mch 1,23-27.
• Święci Machabeusze, 1 sierpnia. Kalendarz z 1962 roku wspomina tego dnia siedmiu braci męczenników; lekcją Mszy jest Hbr 11,33-39, a kolekta zaczyna się od słów Fraterna nos, Domine, Martyrum tuorum corona laetificet.
• Październik. W Jutrzni (Matutinum) Brewiarza Rzymskiego Drugą Księgę Machabejską czyta się w dwóch ostatnich tygodniach października, a responsoria tego miesiąca podejmują jej słowa: Adaperiat Dominus cor vestrum in lege sua et in praeceptis suis, et faciat pacem, z 2 Mch 1,4: „Niech otworzy serca wasze w zakonie swym i przykazaniach swych, i niech uczyni pokój”. W drugim nokturnie czyta się wtedy św. Jana Chryzostoma, który wykłada psalm 44 (w Wulgacie 43), Deus, auribus nostris audivimus, jako mówiony przez proroka w imieniu Machabeuszów, oraz kazanie św. Grzegorza z Nazjanzu o Machabeuszach. Możesz iść za tymi czytaniami w Brewiarzu Iter Fidei.

Jak czytać Drugą Księgę Machabejską?

Przeczytaj najpierw Pierwszą Księgę, by poznać trzeźwą kronikę wydarzeń, a potem tę, by zrozumieć ich wewnętrzny sens: rozdziały 4-7 Drugiej Księgi odpowiadają rozdziałowi 1 Pierwszej. Nie pomijaj rozważań skróciciela o sensie prób (rozdział 6): są kluczem do księgi. Wracaj do rozdziałów 7 i 12 w listopadzie, miesiącu zmarłych, i trzymaj łacinę obok polskiego tekstu przy wersecie 12,46, który Kościół od wieków przytacza w swoim języku. Rozdział 7 możesz czytać 1 sierpnia, we wspomnienie świętych Machabeuszów.

Często zadawane pytania

Kto napisał Drugą Księgę Machabejską?

Księga przedstawia się jako skrót, w jednym tomie, historii w pięciu księgach napisanej przez Jazona z Cyreny (2 Mch 2,24). Natchniony skróciciel nie podaje swego imienia i pozostaje nieznany. Księga nie jest dziełem Judy Machabeusza, choć jego imię stoi w drugim liście na jej początku.

Kiedy powstała Druga Księga Machabejska?

Listy na początku są datowane na rok 188 ery Seleucydów, czyli 124 rok przed Chrystusem, i skrót nie może być wcześniejszy. Historia Jazona z Cyreny, kończąca się na roku 161, jest starsza. Wielu współczesnych uczonych umieszcza skrót w I wieku przed Chrystusem; Kościół niczego nie rozstrzygnął.

Co mówi 2 Mch 12 o czyśćcu?

W 2 Mch 12,43-46 Juda posyła pieniądze do Jerozolimy, „aby złożono za grzechy umarłych ofiarę”, a autor kończy: „święta i zbawienna jest myśl modlić się za umarłych, aby byli od grzechów rozwiązani” (2 Mch 12,46). Potępionym modlitwa nie pomaga, a zbawieni jej nie potrzebują: fragment zakłada więc stan, w którym zmarli mogą jeszcze zostać oczyszczeni. Kościół, ze św. Augustynem i Soborem Trydenckim, widzi w nim świadectwo o czyśćcu.

Dlaczego modlimy się za zmarłych?

Bo dusze, które umierają w łasce Bożej, ale nie są w pełni oczyszczone, muszą się oczyścić, zanim wejdą do nieba, a żywi mogą im pomóc modlitwą, jałmużną, odpustami, a nade wszystko ofiarą Mszy świętej. Tak uczynił Juda Machabeusz, a Pismo wnioskuje stąd, że modlitwa za zmarłych jest święta i zbawienna (2 Mch 12,46).

Kim byli siedmiu braci machabejskich i ich matka?

Siedmiu młodych Żydów, którzy razem z matką zostali umęczeni i zabici za Antiocha Epifanesa, bo nie chcieli jeść wieprzowego mięsa, zakazanego przez Zakon (2 Mch 7). Ich słowa należą do najmocniejszych w Starym Testamencie świadectw o zmartwychwstaniu. Kościół czci ich jako męczenników 1 sierpnia. Pismo nie podaje ich imion.

Ile rozdziałów ma Druga Księga Machabejska?

Piętnaście, zarówno w Wulgacie, jak i u Wujka, razem 558 wersetów. Właściwe opowiadanie zaczyna się od Heliodora w rozdziale 3, po listach i przedmowie. Pierwsza Księga Machabejska ma ich szesnaście.