2 Księga Machabejska, rozdział 15

1 Nicanor autem, ut comperit Judam esse in locis Samariæ, cogitavit cum omni impetu die sabbati committere bellum.

1 A Nikanor dowiedziawszy się, że Juda był w miejscowościach Samarii, postanowił ze wszystką mocą w dzień sobotni stoczyć bitwę.

2 Judæis vero qui illum per necessitatem sequebantur, dicentibus : Ne ita ferociter et barbare feceris, sed honorem tribue diei sanctificationis, et honora eum qui universa conspicit :

2 A gdy Żydzi, którzy z konieczności z nim iść musieli, mówili mu: „Nie czyń tak okrutnie i nieludzko, ale uczcij dzień święty i czcij tego, który wszystko widzi,”

3 ille infelix interrogavit si est potens in cælo, qui imperavit agi diem sabbatorum.

3 on nieszczęsny zapytał, czy jest możny na niebie, który rozkazał obchodzić dzień sobotni.

4 Et respondentibus illis : Est Dominus vivus ipse in cælo potens, qui jussit agi septimam diem :

4 A gdy oni odpowiedzieli: „Jest sam Pan żywy, możny w niebie, który rozkazał obchodzić dzień siódmy,”

5 at ille ait : Et ego potens sum super terram qui impero sumi arma, et negotia regis impleri. Tamen non obtinuit ut consilium perficeret.

5 on znowu odpowiedział: „A ja też jestem mocny na ziemi, który każę brać zbroję i sprawy królewskie wypełnić.” Wszakże nie udało mu się zamiaru wykonać.

6 Et Nicanor quidem cum summa superbia erectus, cogitaverat commune trophæum statuere de Juda.

6 A Nikanor wielką hardością wyniesiony, postanowił był publiczny znak zwycięstwa nad Judą wystawić.

7 Machabæus autem semper confidebat cum omni spe auxilium sibi a Deo affuturum :

7 Machabeusz zaś ustawicznie ufał wszystką nadzieją, że mu przyjdzie ratunek od Boga,

8 et hortabatur suos ne formidarent ad adventum nationum, sed in mente haberent adjutoria sibi facta de cælo, et nunc sperarent ab Omnipotente sibi affuturam victoriam.

8 i upominał swoich, aby się nie bali przyjścia pogan, ale aby mieli w pamięci wspomożenia, dawane im z nieba, i aby teraz się spodziewali, że im przyjdzie od Wszechmocnego zwycięstwo.

9 Et allocutus eos de lege et prophetis, admonens etiam certamina quæ fecerant prius, promptiores constituit eos :

9 I mówiąc do nich z zakonu i z proroków przypominając też bitwy, które przedtem miewali, uczynił ich ochotniejszymi;

10 et ita animis eorum erectis simul ostendebat gentium fallaciam, et juramentorum prævaricationem.

10 a tak serca im dodawszy ukazywał przy tym zdrady pogan i zgwałcenie przysiąg.

11 Singulos autem illorum armavit, non clypei et hastæ munitione, sed sermonibus optimis et exhortationibus, exposito digno fide somnio, per quod universos lætificavit.

11 I każdego z nich uzbroił, nie bronią tarczy i drzewa, ale dobrymi mowami i napominaniem, opowiedziawszy sen wiarygodny, którym wszystkich ucieszył.

12 Erat autem hujuscemodi visus : Oniam, qui fuerat summus sacerdos, virum bonum et benignum, verecundum visu, modestum moribus, et eloquio decorum, et qui a puero in virtutibus exercitatus sit, manus protendentem orare pro omni populo Judæorum.

12 A było widzenie takie: Oniasz, który był najwyższym kapłanem, mąż dobry i łaskawy, wstydliwego wejrzenia i skromnych obyczajów, i wymowy ozdobnej, i który od dzieciństwa w cnotach był ćwiczony, ręce wyciągnąwszy modlił się za wszystek lud żydowski.

13 Post hoc apparuisse et alium virum ætate et gloria mirabilem, et magni decoris habitudine circa illum.

13 Potem się ukazał i drugi mąż przy nim, niezwykły wiekiem i chwałą, i wielkiego majestatu.

14 Respondentem vero Oniam dixisse : Hic est fratrum amator, et populi Israël : hic est qui multum orat pro populo et universa sancta civitate, Jeremias propheta Dei.

14 A odpowiadając Oniasz rzekł: „Ten to jest miłośnik braci i ludu izraelskiego, ten jest, który się wiele modli za lud i za wszystko miasto święte, Jeremiasz, prorok Boży.”

15 Extendisse autem Jeremiam dextram, et dedisse Judæ gladium aureum, dicentem :

15 A Jeremiasz wyciągnął prawą rękę i podał Judzie miecz złoty mówiąc:

16 Accipe sanctum gladium munus a Deo, in quo dejicies adversarios populi mei Israël.

16 „Weź miecz święty, dar od Boga, którym porazisz przeciwników ludu mego izraelskiego.”

17 Exhortati itaque Judæ sermonibus bonis valde, de quibus extolli posset impetus, et animi juvenum confortari, statuerunt dimicare et confligere fortiter : ut virtus de negotiis judicaret, eo quod civitas sancta et templum periclitarentur.

17 A tak, zachęceni słowami Judy bardzo dobrymi, które mogły wzbudzić ochotę i serca młodych ludzi umocnić, postanowili bić się i potykać mężnie, aby męstwo sprawę rozstrzygnęło; albowiem miasto święte i kościół były w niebezpieczeństwie.

18 Erat enim pro uxoribus et filiis, itemque pro fratribus et cognatis, minor sollicitudo : maximus vero et primus pro sanctitate timor erat templi.

18 Bo mniejsza była troska o żony i o synów, i o braci i o krewnych, ale największa i najpierwsza była obawa o świętość kościoła.

19 Sed et eos qui in civitate erant, non minima sollicitudo habebat pro his qui congressuri erant.

19 Ale i ci, którzy w mieście byli, niemało byli zatroskani o tych, którzy się potykać mieli.

20 Et cum jam omnes sperarent judicium futurum, hostesque adessent atque exercitus esset ordinatus, bestiæ equitesque opportuno in loco compositi,

20 A gdy już wszyscy oczekiwali nadchodzącego rozstrzygnięcia i nieprzyjaciele już blisko byli, wojsko uszykowane było, a zwierzęta i jezdni na sposobnym miejscu postawieni,

21 considerans Machabæus adventum multitudinis, et apparatum varium armorum, et ferocitatem bestiarum, extendens manus in cælum, prodigia facientem Dominum invocavit, qui non secundum armorum potentiam, sed prout ipsi placet, dat dignis victoriam.

21 Machabeusz, widząc nadchodzące wojsko i rozmaite rodzaje broni i srogość zwierząt, wyciągnąwszy ręce ku niebu, wzywał Pana, który nie według mocy zbrój, ale, jak mu się podoba, godnym zwycięstwo daje.

22 Dixit autem invocans hoc modo : Tu Domine, qui misisti angelum tuum sub Ezechia rege Juda, et interfecisti de castris Sennacherib centum octoginta quinque millia :

22 I mówił, wzywając tym sposobem: „Ty, Panie, który posłałeś anioła twego za Ezechiasza, króla judzkiego, i pobiłeś z wojska Sennacheryba sto osiemdziesiąt pięć tysięcy,

23 et nunc, dominator cælorum, mitte angelum tuum bonum ante nos in timore et tremore magnitudinis brachii tui,

23 i teraz, Panujący nad niebiosami, spuść anioła twego dobrego przed nami, w bojaźni i w strachu wielkości ramienia twego,

24 ut metuant qui cum blasphemia veniunt adversus sanctum populum tuum. Et hic quidem ita peroravit.

24 aby się przelękli ci, którzy z bluźnieniem idą przeciw świętemu ludowi twemu.” A ten tak modlitwę skończył.

25 Nicanor autem et qui cum ipso erant, cum tubis et canticis admovebant.

25 Nikanor zaś i ci, którzy z nim byli, z trąbami i pieśniami następowali.

26 Judas vero et qui cum eo erant, invocato Deo, per orationes congressi sunt :

26 Lecz Juda i ci, którzy z nim byli, wzywając Boga, z modlitwą stoczyli bitwę;

27 manu quidem pugnantes, sed Dominum cordibus orantes, prostraverunt non minus triginta quinque millia, præsentia Dei magnifice delectati.

27 rękoma wprawdzie wojując, ale sercem do Pana się modląc, porazili nie mniej jak trzydzieści pięć tysięcy ludzi, radując się wielce z obecności Bożej.

28 Cumque cessassent, et cum gaudio redirent, cognoverunt Nicanorem ruisse cum armis suis.

28 A gdy skończyli i z weselem się wracali, dowiedzieli się, iż Nikanor padł w swej zbroi.

29 Facto itaque clamore, et perturbatione excitata, patria voce omnipotentem Dominum benedicebant.

29 Wtedy uczynili okrzyk i wzniecili poruszenie, i błogosławili głosem ojczystym Pana Wszechmocnego.

30 Præcepit autem Judas, qui per omnia corpore et animo mori pro civibus paratus erat, caput Nicanoris, et manum cum humero abscissam, Jerosolymam perferri.

30 A Juda, który zawsze ciałem i sercem gotów był dla ziomków umrzeć, głowę Nikanora i rękę z ramieniem kazał uciąć i do Jeruzalem zanieść.

31 Quo cum pervenisset, convocatis contribulibus et sacerdotibus ad altare, accersiit et eos qui in arce erant.

31 Gdy tam przyjechał, zwoławszy ziomków i kapłanów do ołtarza, wezwał i tych, którzy na zamku byli.

32 Et ostenso capite Nicanoris, et manu nefaria quam extendens contra domum sanctam omnipotentis Dei magnifice gloriatus est.

32 A ukazawszy głowę Nikanora i rękę przeklętą, którą on wyciągnął na dom święty wszechmocnego Boga hardo się chlubiąc,

33 Linguam etiam impii Nicanoris præcisam jussit particulatim avibus dari : manum autem dementis contra templum suspendi.

33 i wyrżnięty język bezbożnego Nikanora kazał po kąsku ptakom dawać, a rękę szaleńca zawiesić naprzeciw kościoła.

34 Omnes igitur cæli benedixerunt Dominum, dicentes : Benedictus qui locum suum incontaminatum servavit.

34 Wtedy wszyscy błogosławili Pana niebieskiego mówiąc: „Błogosławiony, który miejsce swe zachował niesplugawionym!”

35 Suspendit autem Nicanoris caput in summa arce, ut evidens esset, et manifestum signum auxilii Dei.

35 Zawiesił też głowę Nikanora na szczycie zamku, aby była jasnym i jawnym znakiem pomocy Bożej.

36 Itaque omnes communi consilio decreverunt nullo modo diem istum absque celebritate præterire :

36 A tak wszyscy za wspólną zgodą postanowili, aby dnia tego żadną miarą bez święcenia nie zostawiać,

37 habere autem celebritatem tertiadecima die mensis Adar, quod dicitur voce syriaca, pridie Mardochæi diei.

37 ale żeby obchodzić święto trzynastego dnia miesiąca Adar, jak syryjskim językiem zowią, w przeddzień dnia Mardocheuszowego.

38 Igitur his erga Nicanorem gestis, et ex illis temporibus ab Hebræis civitate possessa, ego quoque in his faciam finem sermonis.

38 A gdy się to z Nikanorem stało, i od tego czasu Hebrajczycy miasto posiedli, ja też na tym miejscu koniec uczynię pisaniu memu.

39 Et si quidem bene, et ut historiæ competit, hoc et ipse velim : sin autem minus digne, concedendum est mihi.

39 Jeśli tedy dobrze i jak historii przystoi, to tego właśnie sam pragnąłem; a jeśli nie tak godnie, niech mi będzie odpuszczone.

40 Sicut enim vinum semper bibere, aut semper aquam, contrarium est ; alternis autem uti, delectabile : ita legentibus si semper exactus sit sermo, non erit gratus. Hic ergo erit consummatus.

40 Bo jak zawsze pić wino albo zawsze wodę, jest rzeczą nieprzyjemną, ale naprzemian używać, jest rzeczą wdzięczną, tak czytającym, jeśliby zawsze było pisanie doskonałe, nie będzie wdzięczne tym, co czytają. Tu tedy będzie koniec.