2 Księga Machabejska, rozdział 13

1 Anno centesimo quadragesimo nono, cognovit Judas Antiochum Eupatorem venire cum multitudine adversus Judæam,

1 Roku setnego czterdziestego dziewiątego dowiedział się Juda, iż Antioch Eupator ciągnie z mnóstwem przeciw Żydowskiej ziemi,

2 et cum eo Lysiam procuratorem et præpositum negotiorum, secum habentem peditum centum decem millia, et equitum quinque millia, et elephantos viginti duos, currus cum falcibus trecentos.

2 a z nim Lizjasz, rządca i przełożony nad sprawami, mając z sobą pieszych sto dziesięć tysięcy, jezdnych pięć tysięcy, słoni dwadzieścia dwa i wozów kosistych trzysta.

3 Commiscuit autem se illis et Menelaus : et cum multa fallacia deprecabatur Antiochum, non pro patriæ salute, sed sperans se constitui in principatum.

3 A przyłączył się do nich i Menelaus, i z wielką chytrością prosił Antiocha nie o zachowanie ojczyzny, ale w nadziei, że będzie wyniesiony na panowanie.

4 Sed Rex regum suscitavit animos Antiochi in peccatorem : et suggerente Lysia hunc esse causam omnium malorum, jussit (ut eis est consuetudo) apprehensum in eodem loco necari.

4 Lecz Król nad królami wzruszył serce Antiocha przeciw grzesznikowi; i gdy Lizjasz przypomniał, że on był przyczyną wszystkiego złego, rozkazał (jak u nich jest zwyczaj) pojmać go i na tym samym miejscu zabić.

5 Erat autem in eodem loco turris quinquaginta cubitorum, aggestum undique habens cineris : hæc prospectum habebat in præceps.

5 A była w owym miejscu wieża na pięćdziesiąt łokci, która miała zewsząd dokoła siebie kupy popiołu; z tej było spojrzenie na dół przykre.

6 Inde in cinerem dejici jussit sacrilegum, omnibus eum propellentibus ad interitum.

6 Stamtąd kazał owego świętokradcę w popiół zrzucić, podczas gdy go wszyscy popychali na stracenie.

7 Et tali lege prævaricatorem legis contigit mori, nec terræ dari Menelaum.

7 Takim to prawem przestępcy zakonu Menelausowi przyszło umrzeć i nie być pochowanym w ziemi.

8 Et quidem satis juste : nam quia multa erga aram Dei delicta commisit, cujus ignis et cinis erat sanctus : ipse in cineris morte damnatus est.

8 A zaiste dosyć sprawiedliwie; bo ponieważ wiele zbrodni popełnił przeciw ołtarzowi Bożemu, którego ogień i popiół był święty, sam na śmierć w popiele został skazany.

9 Sed rex mente effrenatus veniebat, nequiorem se patre suo Judæis ostensurus.

9 Ale król ciągnął z sercem rozjątrzonym, chcąc się okazać gorszym wobec Żydów niżli ojciec jego.

10 Quibus Judas cognitis, præcepit populo ut die ac nocte Dominum invocarent, quo, sicut semper, et nunc adjuvaret eos,

10 Dowiedziawszy się o tym Juda, przykazał ludowi, aby we dnie i w nocy Pana wzywali, aby jak zawsze, tak i teraz przyszedł im z pomocą

11 quippe qui lege, et patria, sanctoque templo privari vererentur : ac populum, qui nuper paululum respirasset, ne sineret blasphemis rursus nationibus subdi.

11 jako tym, którzy się bali, aby zakonu, ojczyzny i kościoła świętego nie utracić; i żeby ludowi, który niedawno trochę sobie wytchnął, nie dopuszczał znowu dostać się pod panowanie narodów bluźnierczych.

12 Omnibus itaque simul id facientibus, et petentibus a Domino misericordiam cum fletu et jejuniis, per triduum continuum prostratis, hortatus est eos Judas ut se præpararent.

12 Gdy to wszyscy razem uczynili i prosili Pana o miłosierdzie z płaczem i z postami, przez trzy dni ustawicznie leżąc na ziemi, napomniał ich Juda, aby się gotowali.

13 Ipse vero cum senioribus cogitavit priusquam rex admoveret exercitum ad Judæam et obtineret civitatem, exire, et Domini judicio committere exitum rei.

13 Sam zaś ze starszymi postanowił wyciągnąć pierwej, nimby król z wojskiem przyciągnął do Żydowskiej ziemi i nimby wziął miasto, a sądowi Pańskiemu wynik rzeczy poruczyć.

14 Dans itaque potestatem omnium Deo mundi creatori, et exhortatus suos ut fortiter dimicarent, et usque ad mortem pro legibus, templo, civitate, patria, et civibus starent, circa Modin exercitum constituit.

14 A tak wszystko oddawszy w moc Bogu, stworzycielowi świata, i swoich napomniawszy, aby się mężnie potykali i aż do śmierci za zakon, kościół, miasto, ojczyznę i ziomków się zastawiali, położył się z wojskiem koło Modin.

15 Et dato signo suis Dei victoriæ, juvenibus fortissimis electis nocte aggressus aulam regiam, in castris interfecit viros quatuor millia, et maximum elephantorum cum his qui superpositi fuerant :

15 I dawszy swoim hasło „Zwycięstwo Boże,” wybrał co mężniejszych młodzieńców, i uderzywszy w nocy na dwór królewski zabił w obozie mężów cztery tysiące i największego słonia z tymi, którzy na nim byli;

16 summoque metu ac perturbatione hostium castra replentes, rebus prospere gestis, abierunt.

16 a napełniwszy wielką trwogą i zamieszaniem obóz nieprzyjacielski, i rzeczy szczęśliwie odprawiwszy, odeszli.

17 Hoc autem factum est die illucescente, adjuvante eum Domini protectione.

17 A to się stało, gdy już dzień nastawał, za pomocą obrony Pańskiej.

18 Sed rex, accepto gustu audaciæ Judæorum, arte difficultatem locorum tentabat :

18 Ale król, doświadczywszy śmiałości Żydów, podstępem starał się zająć trudne miejsca;

19 et Bethsuræ, quæ erat Judæorum præsidium munitum, castra admovebat : sed fugabatur, impingebat, minorabatur.

19 i położył się obozem koło Betsury, która była obronnym zamkiem żydowskim, ale go odpędzono, nękano i zarywano.

20 His autem qui intus erant, Judas necessaria mittebat.

20 A tym, którzy w zamku byli, Juda potrzeb dostarczał.

21 Enuntiavit autem mysteria hostibus Rhodocus quidam de judaico exercitu, qui requisitus comprehensus est, et conclusus.

21 A niejaki Rodokus, który był z wojska judzkiego, tajemnice nieprzyjaciołom oznajmił; szukano go, pojmano i zamknięto.

22 Iterum rex sermonem habuit ad eos qui erant in Bethsuris : dextram dedit, accepit, abiit :

22 Król po raz drugi układał się z tymi, którzy byli w Betsurze, wyciągnął prawicę, otrzymał, odjechał.

23 commisit cum Juda, superatus est. Ut autem cognovit rebellasse Philippum Antiochiæ, qui relictus erat super negotia, mente consternatus, Judæos deprecans, subditusque eis, jurat de omnibus quibus justum visum est : et reconciliatus obtulit sacrificium, honoravit templum, et munera posuit.

23 Stoczył bitwę z Judą, został pobity. A dowiedziawszy się, iż Filip, którego był zostawił nad sprawami, wybijał się z pod jego mocy w Antiochii, upadł na sercu; przepraszając Żydów i poddając się im przysiągł na wszystko, co się słusznym wydawało; a pojednawszy się złożył ofiarę, kościół uczcił i dary zostawił;

24 Machabæum amplexatus est, et fecit eum a Ptolemaide usque ad Gerrenos ducem et principem.

24 Machabeusza uściskał i uczynił go książęciem i wodzem od Ptolemaidy aż do Gerenów.

25 Ut autem venit Ptolemaidam, graviter ferebant Ptolemenses amicitiæ conventionem, indignantes ne forte fœdus irrumperent.

25 A gdy przyjechał do Ptolemaidy, za złe mieli Ptolemejczycy zawarcie przyjaźni, gniewając się, żeby snadź przymierza nie zgwałcili.

26 Tunc ascendit Lysias tribunal, et exposuit rationem, et populum sedavit, regressusque est Antiochiam : et hoc modo regis profectio et reditus processit.

26 Wtedy Lizjasz wstąpił na mównicę i zdał sprawę, i lud uspokoił, i wrócił się do Antiochii. W taki to sposób dokonała się wyprawa króla i powrót.