Odpust zupełny: Czym jest i jak go uzyskać

Odpust zupełny to odpuszczenie całej kary doczesnej należnej za grzechy, które zostały już przebaczone co do winy — odpuszczenie, którego Kościół udziela nam poza sakramentem Pokuty. Mówiąc prościej: spowiedź gładzi winę grzechu i karę wieczną, ale pozostaje jeszcze dług kary doczesnej, którą trzeba odpokutować już to na tym świecie, już to w czyśćcu. Odpust zupełny ten dług umarza w całości.

Skutek jest tak wielki, że Katechizm św. Piusa X nie waha się powiedzieć: „Gdyby zatem ktoś umarł po uzyskaniu tego odpustu, poszedłby prosto do raju, unikając całkowicie kar czyśćca". W tym wpisie wyjaśniamy najpierw, czym odpust jest i jak go uzyskać, a następnie rozwijamy poszczególne warunki oraz najpiękniejsze zastosowanie tego daru — pomoc zmarłym.

Jak uzyskać odpust zupełny: warunki

Aby uzyskać każdy odpust, Katechizm św. Piusa X wymienia trzy podstawowe warunki:

1. stan łaski (przynajmniej przy ostatnim z uczynków, które się spełnia) oraz wolność nawet od grzechów powszednich, których karę chce się zgładzić;
2. wypełnienie uczynku, który Kościół przepisuje dla uzyskania danego odpustu;
3. intencja jego uzyskania.

Do odpustu zupełnego — w odróżnieniu od cząstkowego — Kościół dołącza ponadto cztery klasyczne warunki, które trzeba spełnić w pobliżu dnia, w którym wykonuje się dzieło odpustowe:

• spowiedź sakramentalna (jedna spowiedź wystarcza dla kilku odpustów zupełnych);
• Komunia święta (jedna Komunia na każdy odpust zupełny);
• modlitwa w intencji Ojca Świętego (zwykle Ojcze nasz i Zdrowaś Maryjo);
• całkowity brak przywiązania do jakiegokolwiek grzechu, nawet powszedniego.

Ten ostatni warunek jest najtrudniejszy i często decydujący. Jeśli serce zachowuje upodobanie choćby do drobnego grzechu, odpust zupełny staje się jedynie cząstkowy. Nie jest to powód do zniechęcenia, lecz wezwanie, by oczyszczać wnętrze — bo właśnie ta wewnętrzna wolność jest owocem, do którego Kościół nas prowadzi.

Dlaczego Kościół może to czynić: skarbiec i klucze

Skąd Kościół czerpie władzę darowania kary? Z dwóch źródeł, które Pismo i Tradycja stawiają obok siebie.

Po pierwsze, z władzy kluczy powierzonej Apostołom. Pan Jezus powiedział Piotrowi: „I tobie dam klucze królestwa niebieskiego; a cokolwiek zwiążesz na ziemi, będzie związane i w niebiosach; a cokolwiek rozwiążesz na ziemi, będzie rozwiązane i w niebiosach" (Mt 16, 19). Tę samą władzę rozciągnął na cały Kościół: „Cokolwiek rozwiążecie na ziemi, będzie rozwiązane i w niebie" (Mt 18, 18). Katechizm św. Piusa X stwierdza wprost: „Kościół otrzymał od Jezusa Chrystusa władzę udzielania odpustów".

Po drugie, z skarbca Kościoła. Kościół — uczy Katechizm — „odpuszcza nam karę doczesną przez odpusty, stosując do nas zadośćuczynienia obfite Jezusa Chrystusa, Najświętszej Panny i Świętych, które tworzą to, co nazywa się skarbcem Kościoła". Ten skarbiec to nieskończona wartość Krzyża, pomnożona zasługami Matki Bożej i wszystkich świętych. Święty Paweł odsłania jego logikę: „dopełniam to, czego nie dostaje utrapieniom Chrystusowym, w ciele moim za ciało jego, którym jest kościół" (Kol 1, 24). Cierpienia świętych nie są stracone — gromadzą się w jednym wspólnym skarbie, z którego Kościół czerpie dla nas.

Tym skarbcem zarządza władza Kościoła: „Władza udzielania odpustów należy do samego tylko Papieża dla całego Kościoła, a do Biskupa w jego diecezji, w mierze, w jakiej Papież mu jej udzielił".

Odpust zupełny a cząstkowy

Kościół rozróżnia dwa rodzaje odpustów. Odpust zupełny odpuszcza całą karę doczesną należną za nasze grzechy. Odpust cząstkowy odpuszcza tylko część tej kary.

Dawne wyrażenia — „odpust czterdziestu dni", „stu dni", „siedmiu lat" — bywają mylące. Nie oznaczają one skrócenia czyśćca o tyle dni. Jak wyjaśnia Katechizm św. Piusa X, oznaczają „odpuszczenie kary doczesnej, którą uzyskałoby się przez czterdzieści dni, sto dni, siedem lat pokuty publicznej ustanowionej dawniej w Kościele". To miara odniesiona do surowych kanonów pokutnych pierwszych wieków, nie do zegara wieczności.

Dlaczego Kościół w ogóle to czyni? „Udzielając odpustów, Kościół zamierza przyjść z pomocą naszej niezdolności do odpokutowania na tym świecie całej kary doczesnej" — sprawiając, że przez uczynki pobożności i miłości uzyskujemy to, co dawniej uzyskiwano przez twardą pokutę publiczną. Jest to akt macierzyńskiej łagodności, nie pobłażliwości.

Odpust za zmarłych: największe dzieło miłosierdzia

Najpiękniejszym zastosowaniem odpustu jest ofiarowanie go za dusze w czyśćcu. Tu dotykamy tajemnicy, którą wyznajemy w Składzie Apostolskim: świętych obcowanie.

Katechizm św. Piusa X uczy, że obcowanie świętych „rozciąga się również na niebo i czyściec, ponieważ miłość jednoczy trzy Kościoły: triumfujący, cierpiący i wojujący". My, Kościół wojujący na ziemi, „możemy ulżyć duszom czyśćcowym, ofiarując za nie Msze, jałmużny, odpusty i inne dobre uczynki". A na pytanie wprost — czy odpusty mogą być stosowane do dusz w czyśćcu? — Katechizm odpowiada: „Tak, odpusty mogą być stosowane do dusz w czyśćcu, gdy ten, kto ich udziela, oświadcza, że można je do nich stosować".

To nie jest pobożny domysł. Sięga on aż do Starego Testamentu, gdzie Juda Machabeusz posłał ofiarę za poległych żołnierzy: „A tak święta i zbawienna jest myśl modlić się za umarłych, aby byli od grzechów rozwiązani" (2 Mch 12, 46). Modlitwa za zmarłych ma sens tylko dlatego, że istnieje miejsce oczyszczenia, z którego można im pomóc.

Warto zauważyć subtelność: odpustu zupełnego za siebie nie zawsze jesteśmy pewni, bo zależy on od naszej własnej wolności od grzechu. Ale ofiarując go za zmarłego, składamy go w ręce Boże z ufnością, że Jego sprawiedliwość i miłosierdzie rozdzielą owoc tam, gdzie jest najbardziej potrzebny. Nie ma większej jałmużny niż ta, którą daje się duszy, która sama już sobie pomóc nie może.

Jak żyć tym darem na co dzień

Odpustów „powinniśmy bardzo wysoko cenić, ponieważ przez nie zadośćuczyni się sprawiedliwości Bożej i uzyskuje się prędzej i łatwiej posiadanie nieba". Praktyczna droga jest prosta i mieści się w zasięgu każdego: częsta spowiedź, godna Komunia, modlitwa w intencji papieża i nieustanna praca nad oderwaniem serca od grzechu. Do tego dochodzą dzieła obdarzone odpustem — adoracja Najświętszego Sakramentu, pobożne odmówienie Różańca we wspólnocie, Droga Krzyżowa, nawiedzenie cmentarza w pierwszych dniach listopada za zmarłych.

Nie chodzi o księgowość duchową, lecz o miłość. Odpust jest narzędziem, którym Matka-Kościół wkłada w nasze ręce skarby Chrystusa, byśmy mogli oczyszczać siebie i ratować braci. Przyjmijmy ten dar z wdzięcznością i hojnością.

Odpust ofiarowuje się najczęściej za jedną duszę; o innych sposobach pomocy zmarłym piszemy przy wypominkach i przy Mszy gregoriańskiej.

Często zadawane pytania

Co to jest odpust zupełny?

Odpust zupełny to odpuszczenie całej kary doczesnej należnej za grzechy już przebaczone co do winy. Spowiedź gładzi winę i karę wieczną; odpust zupełny umarza pozostały dług kary doczesnej, który inaczej trzeba by spłacić w czyśćcu.

Jakie są warunki odpustu zupełnego?

Trzeba być w stanie łaski, wypełnić przepisane dzieło odpustowe i mieć intencję uzyskania odpustu. Do tego dochodzą cztery warunki: spowiedź, Komunia święta, modlitwa w intencji Ojca Świętego oraz całkowity brak przywiązania do jakiegokolwiek grzechu, nawet powszedniego.

Czy odpust można ofiarować za zmarłych?

Tak. Katechizm uczy, że odpusty można stosować do dusz w czyśćcu. Wynika to z obcowania świętych, które jednoczy Kościół triumfujący, cierpiący i wojujący. Już Pismo uczy, że „święta i zbawienna jest myśl modlić się za umarłych" (2 Mch 12, 46).

Czym różni się odpust zupełny od cząstkowego?

Odpust zupełny odpuszcza całą karę doczesną, odpust cząstkowy tylko jej część. Dawne wyrażenia jak „odpust stu dni" odnoszą się do miary dawnej pokuty publicznej, a nie do dni skrócenia czyśćca.

Co to jest skarbiec Kościoła?

To zadośćuczynienia Jezusa Chrystusa, Najświętszej Maryi Panny i świętych, z których Kościół czerpie, udzielając odpustów. Święty Paweł nazywa to dopełnianiem „tego, czego nie dostaje utrapieniom Chrystusowym" za Jego Ciało, którym jest Kościół (Kol 1, 24).

Aby zgłębić te prawdy, zobacz nasze wpisy o czyśćcu, o modlitwie za zmarłych, o sakramencie spowiedzi, o rzeczach ostatecznych oraz o zaduszkach. Z tym samym skarbcem zasług świętych łączy się cześć oddawana ich relikwiom, przy których Kościół niegdyś przywiązywał odpusty.

Aplikacja Iter Fidei zawiera katechizm, modlitwy i psalmy, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Katechizm św. Piusa X (część IV, rozdz. VI, § 10 Odpusty; część I, art. IX Świętych obcowanie); Katechizm Rzymski (Trydencki); Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Mt 16, 19; Mt 18, 18; Kol 1, 24; 2 Mch 12, 43-46).