2 Księga Machabejska, rozdział 9

1 Eodem tempore, Antiochus inhoneste revertebatur de Perside.

1 W tym samym czasie Antioch sromotnie się wracał z Persji.

2 Intraverat enim in eam quæ dicitur Persepolis, et tentavit expoliare templum, et civitatem opprimere : sed multitudine ad arma concurrente, in fugam versi sunt : et ita contigit ut Antiochus post fugam turpiter rediret.

2 Bo wjechał był do miasta, które zowią Persepolis, i pokusił się zbór łupić, a miasto podbić. Ale gdy się pospólstwo do broni zbiegło, zwrócili się do ucieczki i tak się stało, że Antioch uciekłszy, ze sromotą się wracał.

3 Et cum venisset circa Ecbatanam, recognovit quæ erga Nicanorem et Timotheum gesta sunt.

3 A gdy przyjechał do Ekbatany, dowiedział się, co się stało z Nikanorem i z Tymoteuszem.

4 Elatus autem in ira, arbitrabatur se injuriam illorum qui se fugaverant posse in Judæos retorquere : ideoque jussit agitari currum suum sine intermissione agens iter, cælesti eum judicio perurgente, eo quod ita superbe locutus est se venturum Jerosolymam, et congeriem sepulchri Judæorum eam facturum.

4 A uniesiony gniewem spodziewał się, że krzywdę doznaną od tych, przed którymi uciekał, będzie mógł na Żydów obrócić; i dlatego rozkazał co prędzej wóz swój poganiać, jadąc bez przestanku, gdyż go sąd niebieski przyciskał za to, że tak hardo mówił, iż przyjedzie do Jeruzalem i uczyni je mogiłą grobu Żydów.

5 Sed qui universa conspicit Dominus Deus Israël, percussit eum insanabili et invisibili plaga. Ut enim finivit hunc ipsum sermonem, apprehendit eum dolor dirus viscerum, et amara internorum tormenta :

5 Ale który wszystko widzi, Pan, Bóg izraelski, dotknął go plagą nieuleczalną i niewidzialną. Bo skoro tej to mowy dokończył, zdjęła go boleść sroga wnętrzności i gorzkie dręczenie wnętrza,

6 et quidem satis juste, quippe qui multis et novis cruciatibus aliorum torserat viscera, licet ille nullo modo a sua malitia cessaret.

6 i to bardzo sprawiedliwie, jako tego, który mnogimi i nowymi mękami dręczył wnętrzności innych, chociaż on wcale od swej złości nie odstępował.

7 Super hoc autem superbia repletus, ignem spirans animo in Judæos, et præcipiens accelerari negotium, contigit illum impetu euntem de curru cadere, et gravi corporis collisione membra vexari.

7 A nadto będąc pełen pychy i ogniem pałając w sercu przeciw Żydom, rozkazał pospieszać, i przydarzyło się, że bieżąc w skok, wypadł z wozu i od ciężkiego stłuczenia ciała członki jego uszkodzone zostały.

8 Isque qui sibi videbatur etiam fluctibus maris imperare, supra humanum modum superbia repletus, et montium altitudines in statera appendere, nunc humiliatus ad terram in gestatorio portabatur, manifestam Dei virtutem in semetipso contestans :

8 I ten, który, nad ludzkiej hardości pełen, wyobrażał sobie, że i nawałnościom morskim może rozkazywać i gór wysokość na szali zważyć, teraz, do ziemi poniżony, niesiony był na noszach, jawnej mocy Bożej na samym sobie doświadczając,

9 ita ut de corpore impii vermes scaturirent, ac viventis in doloribus carnes ejus effluerent, odore etiam illius et fœtore exercitus gravaretur :

9 tak iż robaki z ciała bezbożnika wychodziły i żywe ciało w boleściach odpadało, cuchnienie też i smród jego wojsku ciężkie były;

10 et qui paulo ante sidera cæli contingere se arbitrabatur, eum nemo poterat propter intolerantiam fœtoris portare.

10 i któremu krótko przedtem zdawało się, że gwiazd niebieskich dosięga, tego już nikt nie mógł dla nieznośnego smrodu znosić.

11 Hinc igitur cœpit ex gravi superbia deductus ad agnitionem sui venire, divina admonitus plaga, per momenta singula doloribus suis augmenta capientibus.

11 Stąd tedy począł, od wielkiej pychy odwiedziony, do poznania samego siebie przychodzić, upomniany przez Boską plagę, gdy w każdym okamgnieniu boleści jego przybierały na sile.

12 Et cum nec ipse jam fœtorem suum ferre posset, ita ait : Justum est subditum esse Deo, et mortalem non paria Deo sentire.

12 A gdy już sam nawet nie mógł swego smrodu znosić, tak mówił: „Sprawiedliwa to rzecz być poddanym Bogu, a śmiertelnemu nie równać się myślą z Bogiem.”

13 Orabat autem hic scelestus Dominum, a quo non esset misericordiam consecuturus.

13 I modlił się ten nikczemnik do Pana, od którego nie miał otrzymać miłosierdzia.

14 Et civitatem, ad quam festinans veniebat ut eam ad solum deduceret ac sepulchrum congestorum faceret, nunc optat liberam reddere :

14 A miasto, do którego prędko zdążał, aby je z ziemią zrównać i grobem nagromadzonych trupów uczynić, teraz chce wolnym uczynić.

15 et Judæos, quos nec sepultura quidem se dignos habiturum, sed avibus ac feris diripiendos traditurum, et cum parvulis exterminaturum dixerat, æquales nunc Atheniensibus facturum pollicetur :

15 A Żydów, o których był rzekł, że ich nawet za godnych grobu nie uważa, ale ptakom i zwierzętom da ich na rozdrapanie i z dziatkami rozniesie, teraz ich równymi Ateńczykom uczynić obiecuje;

16 templum etiam sanctum, quod prius expoliaverat, optimis donis ornaturum, et sancta vasa multiplicaturum, et pertinentes ad sacrificia sumptus de redditibus suis præstaturum :

16 że i kościół święty, który był pierwej złupił, co najlepszymi darami ozdobi i naczynia święte pomnoży, i nakłady odnoszące się do ofiar z dochodów swych dawać będzie;

17 super hæc, et Judæum se futurum, et omnem locum terræ perambulaturum, et prædicaturum Dei potestatem.

17 a nadto i Żydem zostanie, i po wszystkich miejscach ziemi przechodzić i moc Bożą opowiadać będzie.

18 Sed non cessantibus doloribus (supervenerat enim in eum justum Dei judicium), desperans scripsit ad Judæos in modum deprecationis epistolam hæc continentem :

18 Ale gdy boleści nie ustawały (bo nań przyszedł sprawiedliwy sąd Boży), rozpaczając napisał do Żydów w formie przebłagania list, to zawierający:

19 Optimis civibus Judæis plurimam salutem, et bene valere, et esse felices, rex et principes Antiochus.

19 „Przenajlepszym obywatelom Żydom dobrego zdrowia i dobrego mienia, i wszelakiego szczęścia król i książę Antioch!

20 Si bene valetis, et filii vestri, et ex sententia vobis cuncta sunt, maximas agimus gratias.

20 Jeśli jesteście zdrowi wy i dziatki wasze, i wszystko się wam po myśli powodzi, wielce dziękujemy.

21 Et ego in infirmitate constitutus, vestri autem memor benigne reversus de Persidis locis, et infirmitate gravi apprehensus, necessarium duxi pro communi utilitate curam habere :

21 A ja niemocą złożony jestem, ale na was łaskawie wspominam; gdy się wracałem z Persji, a wpadłem w wielką chorobę, zdało mi się rzeczą potrzebną, abym o wspólnym pożytku staranie miał,

22 non desperans memetipsum, sed spem multam habens effugiendi infirmitatem.

22 nie wątpiąc sam o sobie, ale nadzieję wielką mając, że z niemocy wyjdę.

23 Respiciens autem quod et pater meus, quibus temporibus in locis superioribus ducebat exercitum, ostendit qui post se susciperet principatum :

23 A rozmyślając sobie, że i ojciec mój w czasach, w których do wyższych miejsc wojska wiódł, wskazał, kto po nim miał objąć panowanie,

24 ut si quid contrarium accideret, aut difficile nuntiaretur, scientes hi qui in regionibus erant, cui esset rerum summa derelicta, non turbarentur.

24 aby, jeśliby się co niepomyślnego przydarzyło albo o czymś przykrym dano znać, ci, którzy po krainach są wiedząc, komu jest poruczona zwierzchność wszystkich rzeczy, nie trwożyli się;

25 Ad hæc, considerans de proximo potentes quosque et vicinos temporibus insidiantes, et eventum exspectantes, designavi filium meum Antiochum regem, quem sæpe recurrens in superiora regna multis vestrum commendabam : et scripsi ad eum quæ subjecta sunt.

25 ponadto uważając, że wszyscy bliscy książęta i sąsiedzi czasu patrzą i wyniku czekają, syna mego Antiocha wyznaczyłem na króla; którego częstokroć, dojeżdżając do wyższych królestw, wielu z waszych zalecałem, i napisałem do niego, co niżej położono.

26 Ora itaque vos, et peto memores beneficiorum publice et privatim, ut unusquisque conservet fidem ad me et ad filium meum.

26 A przeto was proszę i żądam, aby pomnąc na dobrodziejstwa publiczne i osobiste, każdy wiarę dla mnie i dla syna mego zachował.

27 Confido enim eum modeste et humane acturum, et sequentem propositum meum, et communem vobis fore.

27 Bo mam nadzieję, że się będzie skromnie i po ludzku sprawował i naśladował zamiary moje, i będzie wam oddany.”

28 Igitur homicida et blasphemus pessime percussus, et ut ipse alios tractaverat, peregre in montibus miserabili obitu vita functus est.

28 A tak mężobójca i bluźnierca, okrutnie porażony, jak się sam z drugimi obchodził, w drodze na górach nędzną śmiercią życie zakończył.

29 Transferebat autem corpus Philippus collactaneus ejus : qui, metuens filium Antiochi, ad Ptolemæum Philometorem in Ægyptum abiit.

29 A Filip, który z nim był razem wychowany, prowadził ciało; bojąc się zaś syna Antiocha, do Ptolemeusza Filometora do Egiptu odjechał.