1 Księga Machabejska, rozdział 1

1 Et factum est, postquam percussit Alexander Philippi Macedo, qui primus regnavit in Græcia, egressus de terra Cethim, Darium regem Persarum et Medorum :

1 I stało się, że gdy Aleksander, syn Filipa, Macedończyk, który pierwszy królował w Grecji, wyszedłszy z ziemi Cetim poraził Dariusza, króla Persów i Medów

2 constituit prælia multa, et obtinuit omnium munitiones, et interfecit reges terræ,

2 stoczył on wiele bitew i odzierżył wszystkie zamki, i pozabijał królów ziemi,

3 et pertransiit usque ad fines terræ : et accepit spolia multitudinis gentium, et siluit terra in conspectu ejus.

3 i przeszedł aż do granic ziemi i zabrał łupy mnóstwa narodów, i umilkła ziemia przed oczyma jego.

4 Et congregavit virtutem, et exercitum fortem nimis : et exaltatum est, et elevatum cor ejus :

4 I zebrał siłę i wojska bardzo mocne, i wywyższyło się i podniosło się serce jego.

5 et obtinuit regiones gentium, et tyrannos : et facti sunt illi in tributum.

5 I odzierżył krainy narodów, i królów, i stali mu się hołdownikami.

6 Et post hæc decidit in lectum, et cognovit quia moreretur.

6 A potem upadł na łoże i zrozumiał, że ma umrzeć.

7 Et vocavit pueros suos nobiles, qui secum erant nutriti a juventute : et divisit illis regnum suum, cum adhuc viveret.

7 I wezwał najznaczniejszych służebników swych, którzy od młodości z nim wychowani byli, i rozdzielił im królestwo swe jeszcze za życia.

8 Et regnavit Alexander annis duodecim, et mortuus est.

8 A królował Aleksander przez dwanaście lat, i umarł.

9 Et obtinuerunt pueri ejus regnum, unusquisque in loco suo :

9 I odzierżyli słudzy jego królestwo, każdy na swym miejscu;

10 et imposuerunt omnes sibi diademata post mortem ejus, et filii eorum post eos annis multis, et multiplicata sunt mala in terra.

10 i włożyli sobie wszyscy po śmierci jego korony i synowie ich po nich przez wiele lat, i rozmnożyło się zło na ziemi.

11 Et exiit ex eis radix peccatrix, Antiochus illustris, filius Antiochi regis, qui fuerat Romæ obses : et regnavit in anno centesimo trigesimo septimo regni Græcorum.

11 I wyszedł z nich korzeń grzeszny, Antioch Oświecony, syn Antiocha króla, który był zakładnikiem w Rzymie, i królował roku setnego trzydziestego siódmego królestwa greckiego.

12 In diebus illis, exierunt ex Israël filii iniqui, et suaserunt multis, dicentes : Eamus, et disponamus testamentum cum gentibus, quæ circa nos sunt : quia ex quo recessimus ab eis, invenerunt nos multa mala.

12 W owe dni wyszli z Izraela synowie bezbożni i namówili wielu mówiąc: „Pójdźmy, a uczyńmy przymierze z narodami, które wokoło nas są, bo od tego czasu, gdyśmy od nich odstąpili, wiele złego nas spotkało.”

13 Et bonus visus est sermo in oculis eorum.

13 I zdała się dobra ta mowa w oczach ich.

14 Et destinaverunt aliqui de populo, et abierunt ad regem : et dedit illis potestatem ut facerent justitiam gentium.

14 I postanowili niektórzy z ludu, i pojechali do króla; i dał im moc, aby czynili sprawiedliwość pogan.

15 Et ædificaverunt gymnasium in Jerosolymis secundum leges nationum :

15 I zbudowali w Jeruzalem szkołę według praw pogańskich,

16 et fecerunt sibi præputia, et recesserunt a testamento sancto, et juncti sunt nationibus, et venundati sunt ut facerent malum.

16 i uczynili sobie odrzezki, i odstąpili od przymierza świętego, i sprzęgli się z poganami, i zaprzedali się, aby czynić zło.

17 Et paratum est regnum in conspectu Antiochi, et cœpit regnare in terra Ægypti ut regnaret super duo regna.

17 I zgotowane zostało królestwo przed oczyma Antiocha, i począł królować w ziemi Egipskiej, aby królować nad dwoma królestwami.

18 Et intravit in Ægyptum in multitudine gravi, in curribus, et elephantis, et equitibus, et copiosa navium multitudine :

18 I wyciągnął do Egiptu z wielkim mnóstwem, z wozami, ze słoniami, z jezdnymi, i z wielkim mnóstwem okrętów,

19 et constituit bellum adversus Ptolemæum regem Ægypti, et veritus est Ptolemæus a facie ejus, et fugit, et ceciderunt vulnerati multi.

19 i podniósł wojnę przeciw Ptolemeuszowi, królowi egipskiemu; i zląkł się Ptolemeusz przed obliczem jego, i uciekł, i poległo zranionych wielu.

20 Et comprehendit civitates munitas in terra Ægypti, et accepit spolia terræ Ægypti.

20 I wziął miasta obronne w ziemi Egipskiej, i pobrał łupy ziemi Egipskiej.

21 Et convertit Antiochus, postquam percussit Ægyptum in centesimo et quadragesimo tertio anno : et ascendit ad Israël,

21 I wrócił się Antioch, gdy poraził Egipt, roku setnego czterdziestego trzeciego, i wyruszył do Izraela,

22 et ascendit Jerosolymam in multitudine gravi.

22 i przyciągnął do Jeruzalem z mnóstwem wielkim.

23 Et intravit in sanctificationem cum superbia, et accepit altare aureum, et candelabrum luminis, et universa vasa ejus, et mensam propositionis, et libatoria, et phialas, et mortariola aurea, et velum, et coronas, et ornamentum aureum, quod in facie templi erat : et comminuit omnia.

23 I wszedł w świątynię z pychą, i wziął ołtarz złoty i lichtarz świetlny i wszystkie naczynia jego, i stół pokładny, i naczynia ofiar płynnych, i czasze, i moździerzyki złote, i zasłonę, i korony, i ozdobę złotą, która była na czele kościoła, i połamał wszystko.

24 Et accepit argentum, et aurum, et vasa concupiscibilia : et accepit thesauros occultos, quos invenit : et sublatis omnibus, abiit in terram suam.

24 I pobrał srebro i złoto, i naczynia kosztowne, i zabrał skarby ukryte, które znalazł; a wszystko zabrawszy odszedł do ziemi swojej.

25 Et fecit cædem hominum, et locutus est in superbia magna.

25 I uczynił mord wielki w ludziach, i mówił z pychą wielką.

26 Et factus est planctus magnus in Israël, et in omni loco eorum :

26 I stało się narzekanie wielkie w Izraelu i po wszystkich miejscach ich.

27 et ingemuerunt principes et seniores ; virgines et juvenes infirmati sunt : et speciositas mulierum immutata est.

27 I wzdychali książęta i starsi, panny i młodzieńcy zaniemogli, a piękność niewiast odmieniła się.

28 Omnis maritus sumpsit lamentum, et quæ sedebant in thoro maritali, lugebant :

28 Każdy małżonek wzniósł lament, a które siedziały w małżeńskiej łożnicy, płakały.

29 et commota est terra super habitantes in ea, et universa domus Jacob induit confusionem.

29 I wzruszyła się ziemia nad swoimi mieszkańcami, a wszystek dom Jakuba okrył się wstydem.

30 Et post duos annos dierum, misit rex principem tributorum in civitates Juda, et venit Jerusalem cum turba magna.

30 A po dwu latach posłał król do miast judzkich przełożonego nad poborami, a ten przyciągnął do Jeruzalem z orszakiem wielkim.

31 Et locutus est ad eos verba pacifica in dolo : et crediderunt ei.

31 I mówił do nich słowa spokojne a zdradliwie, i uwierzyli mu.

32 Et irruit super civitatem repente, et percussit eam plaga magna, et perdidit populum multum ex Israël.

32 I uderzył z nagła na miasto, i poraził je porażką wielką, i wytracił wielu z Izraela.

33 Et accepit spolia civitatis : et succendit eam igni, et destruxit domos ejus, et muros ejus in circuitu :

33 I pobrał łupy miasta, i spalił je ogniem, i zburzył domy jego i mury jego wokoło;

34 et captivas duxerunt mulieres, et natos et pecora possederunt.

34 i zawiedli w pojmanie niewiasty i dzieci, a bydło zajęli.

35 Et ædificaverunt civitatem David muro magno et firmo, et turribus firmis, et facta est illis in arcem :

35 I obudowali miasto Dawidowe murem wielkim i mocnym, i wieżami mocnymi, i było im zamiast zamku;

36 et posuerunt illic gentem peccatricem viros iniquos, et convaluerunt in ea : et posuerunt arma, et escas, et congregaverunt spolia Jerusalem :

36 i osadzili tam naród grzeszny, mężów niepobożnych, i wzmocnili się w nim. I zaopatrzyli się w zbroje i żywność, i zgromadzili łupy Jeruzalem,

37 et reposuerunt illic : et facti sunt in laqueum magnum.

37 i schowali tam, i stali się sidłem wielkim.

38 Et factum est hoc ad insidias sanctificationi, et in diabolum malum in Israël :

38 I stało się to na zasadzkę dla świątyni i na przeciwnika złego w Izraelu;

39 et effuderunt sanguinem innocentem per circuitum sanctificationis, et contaminaverunt sanctificationem.

39 i wylali krew niewinną wokoło świątyni, i splugawili świątynię.

40 Et fugerunt habitatores Jerusalem propter eos, et facta est habitatio exterorum, et facta est extera semini suo, et nati ejus reliquerunt eam.

40 I uciekli mieszkańcy Jeruzalem z powodu nich, i zostało mieszkaniem cudzoziemców, a obcym się stało plemieniu swemu i synowie jego opuścili je.

41 Sanctificatio ejus desolata est sicut solitudo ; dies festi ejus conversi sunt in luctum, sabbata ejus in opprobrium, honores ejus in nihilum.

41 Świątynia jego opustoszała jak pustynia, święta jego obróciły się w płacz, sabaty jego w hańbę, cześć jego wniwecz.

42 Secundum gloriam ejus multiplicata est ignominia ejus, et sublimitas ejus conversa est in luctum.

42 Wielką jak jego sława stała się zelżywość jego, a wywyższenie jego obróciło się w płacz.

43 Et scripsit rex Antiochus omni regno suo ut esset omnis populus unus : et relinqueret unusquisque legem suam.

43 I rozpisał król Antioch do wszystkiego królestwa swego, aby był wszystek lud jeden, a każdy zakon swój opuścił.

44 Et consenserunt omnes gentes secundum verbum regis Antiochi :

44 I wszystkie narody dostosowały się do słów króla Antiocha;

45 et multi ex Israël consenserunt servituti ejus, et sacrificaverunt idolis, et coinquinaverunt sabbatum.

45 i wielu z Izraela przystało do jego religii, i ofiarowali bałwanom, i splugawili sabat.

46 Et misit rex libros per manus nuntiorum in Jerusalem, et in omnes civitates Juda, ut sequerentur leges gentium terræ,

46 I posłał król listy przez ręce posłów do Jeruzalem i do wszystkich miast judzkich, aby szli za prawami pogańskimi

47 et prohiberent holocausta et sacrificia, et placationes fieri in templo Dei,

47 i żeby zakazali całopalenia i ofiary i ubłagania czynić w kościele Bożym,

48 et prohiberent celebrari sabbatum, et dies solemnes :

48 i żeby zabraniali święcić sabat i dni uroczyste.

49 et jussit coinquinari sancta, et sanctum populum Israël.

49 I rozkazał splugawić świątynię i lud święty izraelski.

50 Et jussit ædificari aras, et templa, et idola, et immolari carnes suillas, et pecora communia,

50 I kazał nabudować ołtarzów i zborów, i bałwanów, i składać w ofierze wieprzowe mięso i bydło pospolite,

51 et relinquere filios suos incircumcisos, et coinquinari animas eorum in omnibus immundis, et abominationibus, ita ut obliviscerentur legem, et immutarent omnes justificationes Dei :

51 i zostawiać synów swych nieobrzezanych, a dusze swe plugawić wszelakimi plugastwami i obrzydłościami, tak iżby zapomnieli zakonu i odmienili wszystkie usprawiedliwienia Boże.

52 et quicumque non fecissent secundum verbum regis Antiochi, morerentur.

52 A którzykolwiek nie czyniliby według słowa króla Antiocha, żeby na śmierć byli skazywani.

53 Secundum omnia verba hæc scripsit omni regno suo : et præposuit principes populo, qui hæc fieri cogerent.

53 Według tych wszystkich słów napisał do wszystkiego królestwa swego, i ustanowił przełożonych nad ludem, którzy by to czynić przymuszali.

54 Et jusserunt civitatibus Juda sacrificare.

54 I rozkazali miastom judzkim ofiary sprawować.

55 Et congregati sunt multi de populo ad eos qui dereliquerant legem Domini, et fecerunt mala super terram :

55 I zebrało się wielu z ludu do tych, którzy opuścili zakon Pański, i czynili zło na ziemi;

56 et effugaverunt populum Israël in abditis, et in absconditis fugitivorum locis.

56 i wypędzili lud izraelski do jaskiń i do kryjówek zbiegów.

57 Die quintadecima mensis Casleu, quinto et quadragesimo et centesimo anno, ædificavit rex Antiochus abominandum idolum desolationis super altare Dei, et per universas civitates Juda in circuitu ædificaverunt aras :

57 Dnia piętnastego miesiąca Kasleu, sto czterdziestego piątego roku, zbudował król Antioch obrzydłego bałwana spustoszenia na ołtarzu Bożym, i po wszystkich miastach judzkich wokoło nabudowali ołtarzów,

58 et ante januas domorum et in plateis incendebant thura, et sacrificabant :

58 a przed drzwiami domów i po ulicach palili kadzidło i ofiarowali;

59 et libros legis Dei combusserunt igni, scindentes eos :

59 i księgi zakonu Bożego, podarłszy je, spalili ogniem,

60 et apud quemcumque inveniebantur libri testamenti Domini, et quicumque observabat legem Domini, secundum edictum regis trucidabant eum.

60 a u kogokolwiek znaleziono księgi przymierza Pańskiego i ktokolwiek zachowywał zakon Pański, według wyroku królewskiego zabijali go.

61 In virtute sua faciebant hæc populo Israël, qui inveniebatur in omni mense et mense in civitatibus.

61 Mocą swoją czynili to ludowi izraelskiemu, który znajdowano miesiąc po miesiącu w miastach.

62 Et quinta et vigesima die mensis sacrificabant super aram, quæ erat contra altare.

62 A dwudziestego piątego dnia miesiąca ofiarowali na ołtarzu, który był naprzeciw ołtarza.

63 Et mulieres, quæ circumcidebant filios suos, trucidabantur secundum jussum regis Antiochi,

63 Niewiasty zaś, które obrzezywały synów swych, zabijano według rozkazu króla Antiocha,

64 et suspendebant pueros a cervicibus per universas domos eorum : et eos, qui circumciderant illos, trucidabant.

64 i wieszano dziatki na ich szyjach po wszystkich domach ich, a tych, którzy ich obrzezywali, zabijano.

65 Et multi de populo Israël definierunt apud se, ut non manducarent immunda : et elegerunt magis mori, quam cibis coinquinari immundis :

65 Ale wielu z ludu Izraelskiego postanowiło sobie nie jadać rzeczy nieczystych i woleli raczej umrzeć, niż się plugawić pokarmami nieczystymi;

66 et noluerunt infringere legem Dei sanctam, et trucidati sunt :

66 i nie chcieli łamać zakonu Bożego, i zostali pomordowani.

67 et facta est ira magna super populum valde.

67 I stał się bardzo wielki gniew nad ludem.