1 Księga Machabejska, rozdział 4

1 Et assumpsit Gorgias quinque millia virorum, et mille equites electos : et moverunt castra nocte,

1 I wziął Gorgiasz pięć tysięcy mężów i tysiąc jezdnych wybranych, i ruszyli z obozem w nocy,

2 ut applicarent ad castra Judæorum, et percuterent eos subito : et filii, qui erant ex arce, erant illis duces.

2 aby przyciągnąć do obozu żydowskiego i z nagła ich porazić; a synowie, którzy byli z zamku, byli ich przewodnikami.

3 Et audivit Judas, et surrexit ipse et potentes percutere virtutem exercituum regis, qui erant in Emmaum :

3 I usłyszał Juda, i powstał sam i mocarze, aby porazić moc wojska królewskiego, które było w Emaus;

4 adhuc enim dispersus erat exercitus a castris.

4 bo jeszcze było wojsko rozproszone poza obozem.

5 Et venit Gorgias in castra Judæ noctu, et neminem invenit : et quærebat eos in montibus, quoniam dixit : Fugiunt hi a nobis.

5 I przyszedł Gorgiasz do obozu Judy w nocy, i nie znalazł nikogo; i szukał ich po górach, bo mówił: „Uciekają ci przed nami.”

6 Et cum dies factus esset, apparuit Judas in campo cum tribus millibus virorum tantum, qui tegumenta et gladios non habebant :

6 A gdy się rozedniało, ukazał się na polu Juda z trzema tylko tysiącami mężów, którzy zbroi i mieczów nie mieli.

7 et viderunt castra gentium valida, et loricatos et equitatus in circuitu eorum, et hi docti ad prælium.

7 I ujrzeli wojsko pogańskie bardzo mocne i zbrojne, i jazdę wokoło nich, a byli oni doświadczeni w wojnie.

8 Et ait Judas viris, qui secum erant : Ne timueritis multitudinem eorum, et impetum eorum ne formidetis.

8 I rzekł Juda do mężów, którzy z nim byli: „Nie bójcie się mnóstwa ich i natarcia ich nie bójcie się!

9 Mementote qualiter salvi facti sunt patres nostri in mari Rubro, cum sequeretur eos Pharao cum exercitu multo.

9 Pamiętajcie jak ojcowie nasi byli wybawieni w morzu Czerwonym, gdy ich Faraon gonił z wojskiem wielkim.

10 Et nunc clamemus in cælum : et miserebitur nostri Dominus, et memor erit testamenti patrum nostrorum, et conteret exercitum istum ante faciem nostram hodie :

10 A teraz wołajmy do nieba, a zmiłuje się Pan nad nami i wspomni na przymierze ojców naszych i zetrze to wojsko dziś przed obliczem naszym;

11 et scient omnes gentes quia est qui redimat et liberet Israël.

11 a poznają wszystkie narody, że jest taki, który może wybawić i wyzwolić Izraela.”

12 Et elevaverunt alienigenæ oculos suos, et viderunt eos venientes ex adverso.

12 I podnieśli cudzoziemcy oczy swe, i ujrzeli ich ciągnących przeciw sobie.

13 Et exierunt de castris in prælium, et tuba cecinerunt hi qui erant cum Juda.

13 I wyszli z obozu ku bitwie, a ci, którzy byli z Judą, uderzyli w trąby.

14 Et congressi sunt : et contritæ sunt gentes, et fugerunt in campum.

14 I stoczyli bitwę, i starci zostali pohańcy, i uciekli w pole.

15 Novissimi autem omnes ceciderunt in gladio, et persecuti sunt eos usque Gezeron, et usque in campos Idumææ, et Azoti, et Jamniæ : et ceciderunt ex illis usque ad tria millia virorum.

15 A wszyscy, którzy byli na końcu, od miecza padli i gonili ich aż do Gezeron i aż do pól Idumei i Azotu i Jamnii; i poległo z nich aż do trzech tysięcy mężów.

16 Et reversus est Judas, et exercitus ejus sequens eum.

16 I wrócił się Juda i wojsko idące za nim.

17 Dixitque ad populum : Non concupiscatis spolia : quia bellum contra nos est,

17 I mówił do ludu: „Nie łakomcie się na łupy, bo wojna przeciwko nam jest,

18 et Gorgias et exercitus ejus prope nos in monte : sed state nunc contra inimicos nostros, et expugnate eos, et sumetis postea spolia securi.

18 a Gorgiasz i wojsko jego jest blisko nas na górze; ale stójcie teraz przeciwko nieprzyjaciołom naszym i zwalczcie ich, a potem bezpiecznie będziecie zbierać łupy.”

19 Et adhuc loquente Juda hæc, ecce apparuit pars quædam prospiciens de monte.

19 A gdy jeszcze to mówił Juda, oto ukazała się jedna część, wyglądająca z gór.

20 Et vidit Gorgias quod in fugam conversi sunt sui, et succenderunt castra : fumus enim, qui videbatur, declarabat quod factum est.

20 I obaczył Gorgiasz, że ludzie jego pouciekali, a obóz spalono, bo dym, który było widać, pokazywał, co się stało.

21 Quibus illi conspectis timuerunt valde, aspicientes simul et Judam, et exercitum in campo paratum ad prælium.

21 Gdy to oni ujrzeli, ulękli się bardzo, widząc zarazem w polu i Judę i wojsko, gotowe ku bitwie.

22 Et fugerunt omnes in campum alienigenarum :

22 I pouciekali wszyscy w pole cudzoziemców.

23 et Judas reversus est ad spolia castrorum, et acceperunt aurum multum, et argentum, et hyacinthinum, et purpuram marinam, et opes magnas.

23 A Juda wrócił się ku łupom obozu, i pobrali wiele złota i srebra, i błękitów, i szkarłatu morskiego, i wielkie bogactwa.

24 Et conversi, hymnum canebant, et benedicebant Deum in cælum, quoniam bonus est, quoniam in sæculum misericordia ejus.

24 A wróciwszy się śpiewali pieśni i błogosławili Boga pod niebo: „Iż dobry jest, iż na wieki miłosierdzie jego.”

25 Et facta est salus magna in Israël in die illa.

25 I stało się wybawienie wielkie w Izraelu dnia tego.

26 Quicumque autem alienigenarum evaserunt, venerunt, et nuntiaverunt Lysiæ universa quæ acciderant.

26 A wszyscy cudzoziemcy, którzy uciekli, przyszli i powiedzieli Lizjaszowi wszystko, co się było stało.

27 Quibus ille auditis, consternatus animo deficiebat : quod non qualia voluit, talia contigerunt in Israël, et qualia mandavit rex.

27 A gdy on to usłyszał, zatrwożył się i upadł na duchu, iż się nie stało Izraelowi, jak on chciał i jak król rozkazał.

28 Et sequenti anno, congregavit Lysias virorum electorum sexaginta millia, et equitum quinque millia, ut debellaret eos.

28 A drugiego roku zebrał Lizjasz wybranych sześćdziesiąt tysięcy mężów, a jezdnych pięć tysięcy, aby ich pokonać.

29 Et venerunt in Judæam, et castra posuerunt in Bethoron, et occurrit illis Judas cum decem millibus viris.

29 I przyciągnęli do Żydowskiej ziemi, i położyli się obozem koło Bethoron; i zabiegł im Juda z dziesięciu tysiącami mężów.

30 Et viderunt exercitum fortem, et oravit, et dixit : Benedictus es, salvator Israël, qui contrivisti impetum potentis in manu servi tui David, et tradidisti castra alienigenarum in manu Jonathæ filii Saul, et armigeri ejus.

30 A ujrzeli wojsko mocne i modlił się, i rzekł: „Błogosławiony jesteś, Wybawicielu Izraela, który złamałeś natarcie mocarza ręką Dawida, sługi twego, i wydałeś obóz cudzoziemców w ręce Jonaty, syna Saula, i giermka jego!

31 Conclude exercitum istum in manu populi tui Israël, et confundantur in exercitu suo et equitibus.

31 Wydaj to wojsko w ręce ludu twego izraelskiego, a niech będą pohańbieni z wojskiem swym i z jezdnymi swymi!

32 Da illis formidinem, et tabefac audaciam virtutis eorum, et commoveantur contritione sua.

32 Puść na nich strach i zniszcz śmiałość mocy ich, a niech się przerażą starciem swoim!

33 Dejice illos gladio diligentium te : et collaudent te omnes, qui noverunt nomen tuum, in hymnis.

33 Poraź ich mieczem tych, którzy cię miłują, a niech cię chwalą pieśniami wszyscy, którzy znają imię twoje!”

34 Et commiserunt prælium : et ceciderunt de exercitu Lysiæ quinque millia virorum.

34 I stoczyli bitwę, i legło z wojska Lizjaszowego pięć tysięcy mężów.

35 Videns autem Lysias fugam suorum, et Judæorum audaciam, et quod parati sunt aut vivere, aut mori fortiter, abiit Antiochiam, et elegit milites, ut multiplicati rursus venirent in Judæam.

35 A Lizjasz widząc ucieczkę swoich, a śmiałość Żydów, i że byli gotowi albo żyć, albo mężnie umrzeć, odjechał do Antiochii i zebrał żołnierzy, aby z większym pocztem znowu przyciągnąć do Żydowskiej ziemi.

36 Dixit autem Judas, et fratres ejus : Ecce contriti sunt inimici nostri : ascendamus nunc mundare sancta, et renovare.

36 I rzekł Juda i bracia jego: „Oto starci są nieprzyjaciele nasi; pójdźmyż teraz, aby oczyścić i odnowić świątynię.”

37 Et congregatus est omnis exercitus, et ascenderunt in montem Sion.

37 I zebrało się wszystko wojsko, i przyszli na górę Syjon.

38 Et viderunt sanctificationem desertam, et altare profanatum, et portas exustas, et in atriis virgulta nata sicut in saltu vel in montibus, et pastophoria diruta.

38 I obaczyli świątynię spustoszoną i ołtarz zbezczeszczony, i bramy popalone, a w dziedzińcach wyrosły krzewy jak w lesie albo na górach, i komory kapłanów rozwalone.

39 Et sciderunt vestimenta sua, et planxerunt planctu magno, et imposuerunt cinerem super caput suum,

39 I rozdarli szaty swe, i płakali płaczem wielkim, i popiołem głowę swą posypali.

40 et ceciderunt in faciem super terram, et exclamaverunt tubis signorum, et clamaverunt in cælum.

40 I upadli twarzą na ziemię, i uderzyli w trąby znaków, i wołali do nieba.

41 Tunc ordinavit Judas viros ut pugnarent adversus eos qui erant in arce, donec emundarent sancta.

41 Wtedy Juda wyznaczył mężów, aby walczyli przeciwko tym, co byli na zamku, dopókiby nie oczyszczono świątyni.

42 Et elegit sacerdotes sine macula, voluntatem habentes in lege Dei :

42 I obrał kapłanów bez zmazy i wiernie zachowujących zakon Boży;

43 et mundaverunt sancta, et tulerunt lapides contaminationis in locum immundum.

43 i oczyścili świątynię, i wynieśli kamienie splugawione na miejsce nieczyste.

44 Et cogitavit de altari holocaustorum, quod profanatum erat, quid de eo faceret.

44 I pomyślał o ołtarzu całopalenia, który był zbezczeszczony, co by z nim uczynić.

45 Et incidit illis consilium bonum ut destruerent illud : ne forte illis esset in opprobrium, quia contaminaverunt illud gentes, et demoliti sunt illud.

45 I przyszła im rada dobra, aby go rozwalić, żeby im snadź nie był powodem hańby, ponieważ splugawili go poganie; i rozwalili go.

46 Et reposuerunt lapides in monte domus in loco apto, quoadusque veniret propheta, et responderet de eis.

46 A na górze domu, na miejscu sposobnym złożyli kamienie, ażby przyszedł prorok i orzekł, co z nimi zrobić.

47 Et acceperunt lapides integros secundum legem, et ædificaverunt altare novum secundum illud quod fuit prius :

47 I wzięli kamienie całe według zakonu, i zbudowali ołtarz nowy na kształt owego, który był pierwej;

48 et ædificaverunt sancta, et quæ intra domum erant intrinsecus : et ædem, et atria sanctificaverunt.

48 i zbudowali świątynię i co było w domu wewnątrz i poświęcili kościół i dziedzińce.

49 Et fecerunt vasa sancta nova, et intulerunt candelabrum, et altare incensorum, et mensam, in templum.

49 I naczynili nowych naczyń świętych, i wnieśli świecznik i ołtarz kadzenia i stół do kościoła.

50 Et incensum posuerunt super altare, et accenderunt lucernas quæ super candelabrum erant, et lucebant in templo.

50 I kadzidło spalili na ołtarzu, i zapalili lampy, które były na świeczniku, i świeciły w kościele.

51 Et posuerunt super mensam panes, et appenderunt vela, et consummaverunt omnia opera quæ fecerant.

51 I pokładli chleb na stół, i zasłony zawiesili, i skończyli wszystkie dzieła, które podjęli.

52 Et ante matutinum surrexerunt quinta et vigesima die mensis noni (hic est mensis Casleu) centesimi quadragesimi octavi anni :

52 I wstali przed porankiem dwudziestego piątego dnia, miesiąca dziewiątego (jest to miesiąc Kasleu), roku setnego czterdziestego ósmego,

53 et obtulerunt sacrificium secundum legem super altare holocaustorum novum, quod fecerunt.

53 i złożyli ofiary według zakonu na ołtarzu całopalenia nowym, który zbudowali.

54 Secundum tempus et secundum diem in qua contaminaverunt illud gentes, in ipsa renovatum est in canticis, et citharis, et cinyris, et in cymbalis.

54 Wedle czasu i wedle dnia, w którym go byli poganie splugawili, w ten sam był odnowiony z pieśniami, z cytrami, z lutniami, z cymbałami.

55 Et cecidit omnis populus in faciem, et adoraverunt, et benedixerunt in cælum eum, qui prosperavit eis.

55 I padł lud wszystek na oblicze, i kłaniali się, i błogosławili do nieba tego, który im dał szczęście.

56 Et fecerunt dedicationem altaris diebus octo, et obtulerunt holocausta cum lætitia, et sacrificium salutaris et laudis.

56 I uczynili poświęcenie ołtarza przez osiem dni, i ofiarowali całopalenia z weselem i ofiarę wybawienia i chwały.

57 Et ornaverunt faciem templi coronis aureis et scutulis, et dedicaverunt portas et pastophoria, et imposuerunt eis januas.

57 A przód kościoła ozdobili wieńcami złotymi i małymi tarczami, i poświęcili bramy i komory, i przyprawili drzwi do nich.

58 Et facta est lætitia in populo magna valde, et aversum est opprobrium gentium.

58 I stało się między ludem wesele bardzo wielkie, i odwrócone zostało urąganie pogan.

59 Et statuit Judas, et fratres ejus, et universa ecclesia Israël, ut agatur dies dedicationis altaris in temporibus suis ab anno in annum per dies octo a quinta et vigesima die mensis Casleu, cum lætitia et gaudio.

59 I postanowił Juda i bracia jego i wszystko zebranie izraelskie, żeby obchodzono dzień poświęcenia ołtarza czasów swoich z roku na rok przez osiem dni, od dwudziestego piątego dnia miesiąca Kasleu, z weselem i radością.

60 Et ædificaverunt in tempore illo montem Sion, et per circuitum muros altos et turres firmas, nequando venirent gentes, et conculcarent eum sicut antea fecerunt.

60 I zbudowali w tym czasie górę Syjon i mury wysokie i wieże mocne wokoło, aby kiedy nie przyszli poganie i nie podeptali jej, jak pierwej byli uczynili.

61 Et collocavit illic exercitum, ut servarent eum, et munivit eum ad custodiendum Bethsuram, ut haberet populus munitionem contra faciem Idumææ.

61 I osadził tam wojsko, aby jej strzegli; i opatrzył ją ku strzeżeniu Betsury, aby lud miał miejsce obronne przeciw Idumei.