Psalm 19 (18 w Wulgacie): Niebiosa opowiadają chwałę Boga

Psalm 19 czy psalm 18?

Ten psalm ma dwa numery. Biblia Tysiąclecia i współczesne przekłady idą za Biblią hebrajską i nazywają go psalmem 19. Wulgata, Septuaginta, ks. Wujek i księgi liturgiczne liczą go jako psalm 18, bo łączą w jeden psalmy 9 i 10 hebrajskie. To ten sam tekst, po łacinie Caeli enarrant gloriam Dei. Tabela odpowiedniości jest na stronie Księgi Psalmów.

Psalm 19 Wulgaty to inny psalm, Exaudiat te Dominus, modlitwa za króla w dniu bitwy: „Niechaj cię wysłucha Pan w dzień utrapienia” (psalm 20 (19 w Wulgacie)).

Psalm 19 1 czy werset 2?

Wiele osób szuka «psalm 19 1». U Wujka, w Wulgacie i w Biblii Tysiąclecia werset 1 to tytuł, „Na koniec. Psalm Dawidowy” (w. 1), a słowa o niebiosach to werset 2. Tylko Biblie, które nie liczą tytułu, jak przekłady angielskie, robią z nich werset 1. Dlatego „Psalm 19,1” z cytatów angielskich to w polskiej Biblii Ps 19,2, a u Wujka Ps 18,2.

Psalm 19 — interpretacja

Psalm ma dwie części, które wydają się odległe, a są jedną pochwałą: Bóg mówi w stworzeniu i Bóg mówi w swoim Prawie. To samo światło oświeca niebo i serce.

Niebiosa mówią bez słów (w. 2-5)

„Niebiosa opowiadają chwałę Boga, a dzieła rąk jego oznajmia firmament” (w. 2). Opowieść nigdy się nie urywa: „Dzień dniowi opowiada słowo, a noc nocy podaje wiadomość” (w. 3). To przepowiadanie bez dźwięku, które rozumie każdy naród: „Nie są to słowa ani mowy, których by głos nie był słyszany” (w. 4). I dociera wszędzie: „Na wszystką ziemię wyszedł głos ich i na krańce okręgu ziemi słowa ich” (w. 5).

Kościół naucza na Soborze Watykańskim w 1870 roku, że Boga można z pewnością poznać naturalnym światłem rozumu z rzeczy stworzonych. Św. Paweł mówi to samo: „niewidzialne jego przymioty, od stworzenia świata, przez zrozumienie tych rzeczy, które są uczynione, bywają poznane” (Rz 1,20). Psalm śpiewa tę prawdę.

Słońce jak oblubieniec (w. 6-7)

Spośród wszystkich stworzeń psalmista wybiera słońce: Bóg „W słońcu postawił przybytek swój; a ono jak oblubieniec wychodzi z łożnicy swojej, rozweseliło się jak olbrzym na biegnięcie w drogę” (w. 6). Co rano słońce wychodzi promienne jak oblubieniec w dniu wesela i przebiega niebo od krańca do krańca, „a nie masz, kto by się mógł ukryć pod żarem jego” (w. 7). Dla sąsiadów Izraela słońce było bóstwem. Tutaj jest tylko stworzeniem, które biegnie w służbie swojego Stwórcy.

Prawo Pańskie (w. 8-12)

Psalm przechodzi wtedy od nieba do Prawa i zmienia ton, choć natchnienie się nie łamie: „Zakon Pański nieskalany, nawracający duszę, świadectwo Pańskie wierne, dające mądrość prostaczkom” (w. 8). Następuje sześć nazw Prawa, każda z owocem: uwesela serce, oświeca oczy, trwa na wieki. Sądy Boże są „Bardziej pożądane niż złoto i mnogie kamienie drogie, a słodsze nad miód i plastr miodowy” (w. 11). Jak słońce, Prawo oświeca i ogrzewa; jak przed słońcem, nic się przed nim nie ukryje. „Zakon” to u Wujka prawo, łacińskie lex, nie wspólnota zakonna.

Grzechy ukryte (w. 13-15)

Wobec tego światła psalmista widzi samego siebie: „Występki któż rozumie? Od skrytych moich oczyść mię” (w. 13). Nikt nie zna do końca swoich win. Psalmista prosi też: „i od obcych ustrzeż sługę twego” (w. 14), łacińskie ab alienis parce servo tuo: o zachowanie od grzechów cudzych, w które człowiek bywa wciągany. Modlitwa końcowa stała się modlitwą całego Kościoła: „I będą się podobać mowy ust moich i rozmyślanie serca mego przed obliczem twoim zawsze. O Panie, wspomożycielu mój i odkupicielu mój!” (w. 15).

Ojcowie Kościoła: Apostołowie i Oblubieniec

Klucz chrześcijańskiej lektury dał św. Paweł. W Liście do Rzymian odnosi werset 5 do głoszenia Ewangelii: „po wszystkiej ziemi rozszedł się ich głos, a na krańce okręgu ziemskiego ich słowa” (Rz 10,18). Niebiosa, które opowiadają chwałę Boga, stają się Apostołami; tą drogą idzie św. Augustyn w Enarrationes in Psalmos.

Słońce-oblubieniec otrzymało lekturę jeszcze piękniejszą. Ojcowie widzieli w nim Chrystusa, Słowo, które rozbiło namiot w ciele, „A Słowo ciałem się stało, i mieszkało między nami” (J 1,14), i wychodzi z dziewiczego łona Maryi jak oblubieniec z łożnicy, by przebiec swój bieg olbrzyma od narodzenia do krzyża i od krzyża do nieba. Św. Ambroży włożył tę lekturę w hymn Veni, Redemptor gentium, gdzie Chrystus wychodzi e thalamo suo jako «olbrzym o dwu naturach» (geminae gigas substantiae), Bóg i człowiek. «Grzech największy» z wersetu 14 św. Augustyn rozumie jako pychę, korzeń każdego grzechu.

Psalm 18 w liturgii 1962 roku

Pryma poniedziałku. W brewiarzu rzymskim 1962 roku, który idzie za psałterzem św. Piusa X z 1911 roku, psalm 18 śpiewa się w prymie poniedziałku, podzielony na dwie części: o stworzeniu (wersety 2-7) i o Prawie (wersety 8-15). Poprzedza go psalm 24 (23 w Wulgacie), z którego pochodzi antyfona Innocens manibus et mundo corde ascendet in montem Domini. Tydzień otwiera się w ten sposób o godzinie, gdy słońce zaczyna bieg opisany w psalmie. Tę godzinę znajdziesz w brewiarzu.

Boże Narodzenie i Wniebowstąpienie. W jutrzni Bożego Narodzenia jest to drugi psalm pierwszego nokturnu, z antyfoną Tamquam sponsus Dominus procedens de thalamo suo: oblubieńcem, który wychodzi z łożnicy, jest rodzące się Słowo. W jutrzni Wniebowstąpienia antyfona brzmi A summo caelo egressio ejus, et occursus ejus usque ad summum ejus, alleluja: Pan wraca tam, skąd wyszedł.

Apostołowie. W tekstach wspólnych o Apostołach psalm otwiera jutrznię, z antyfoną In omnem terram exivit sonus eorum, czyli wersetem, który przytacza św. Paweł. Ten sam werset jest graduałem kilku świąt Apostołów i Ewangelistów, na przykład św. Barnaby (11 czerwca) i św. Łukasza (18 października).

W Mszale. Werset 2, Caeli enarrant gloriam Dei, to werset psalmu w introicie Rorate caeli IV niedzieli Adwentu i środy Suchych Dni Adwentu. W sobotę Suchych Dni Adwentu komunia brzmi Exsultavit ut gigas ad currendam viam. W Wielkim Poście wtorek III tygodnia w graduale, a poniedziałek IV tygodnia w komunii śpiewają Ab occultis meis munda me, Domine. Offertorium IX niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego to Justitiae Domini rectae, laetificantes corda (wersety 9-12).

Jak się modlić psalmem 19?

Rano, jak Kościół w prymie, patrząc na niebo i wschodzące słońce: modlitwa poranna zaczyna się od uwielbienia Stwórcy.

Wobec stworzenia. Gwiaździste niebo, świt, widok gór: psalm zamienia zachwyt w adorację.

Przed rachunkiem sumienia. Werset 13, „Od skrytych moich oczyść mię”, prosi o światło, by zobaczyć to, czego sami nie widzimy. Dobrze łączy się z rachunkiem sumienia przed spowiedzią.

By pokochać Prawo Boże. Wersety 8-11 sprawiają, że dziesięć przykazań przestaje być ciężarem, a staje się światłem słodszym niż miód.

Przed zabraniem głosu. Werset 15 to prosta modlitwa przed rozmową, wykładem czy kazaniem. Jego angielska wersja weszła zresztą do piosenki Rivers of Babylon, opartej na psalmie 137 (136 w Wulgacie).

Często zadawane pytania

Jak brzmi psalm 19, „Niebiosa opowiadają chwałę Boga”?

U ks. Wujka: „Niebiosa opowiadają chwałę Boga, a dzieła rąk jego oznajmia firmament”. To werset 2, bo werset 1 jest tytułem. Pełny tekst po polsku i po łacinie jest na tej stronie. Nowsze przekłady mówią, że niebiosa głoszą chwałę Boga; sens jest ten sam.

Dlaczego psalm 19 nazywa się też psalmem 18?

Bo Wulgata i Septuaginta, a za nimi liturgia, łączą w jeden psalmy 9 i 10 hebrajskie. Psalm 19 współczesnych Biblii to psalm 18 Wulgaty, Caeli enarrant. Psalm 19 Wulgaty to Exaudiat te Dominus, w nowszych Bibliach psalm 20.

O czym jest psalm 19?

O tym, że świat widzialny jest mową, w której Bóg daje się poznać wszystkim, bez słów, ale bez przerwy, i że Jego Prawo oświeca duszę, jak słońce oświeca ziemię. Św. Paweł odnosi go do Apostołów, a Ojcowie widzą w słońcu-oblubieńcu samego Chrystusa.

Kto napisał psalm 19?

Tytuł przypisuje go Dawidowi: „Na koniec. Psalm Dawidowy”. Tradycja przyjmuje go jako dzieło króla proroka, natchnione przez Ducha Świętego. Tekst hebrajski ma ten sam tytuł.

Co znaczy „od skrytych moich oczyść mię”?

To prośba kogoś, kto wie, że nie zna wszystkich swoich win. Werset 13 prosi Boga, by oczyścił także to, co umyka sumieniu. Kościół śpiewa go w Wielkim Poście: Ab occultis meis munda me, Domine.

Co znaczy werset „w słońcu postawił przybytek swój”?

Dosłownie Bóg wyznaczył słońcu miejsce na niebie, jak namiot, z którego wychodzi każdego ranka. Ojcowie i liturgia Bożego Narodzenia czytają ten werset o Chrystusie: Słowo zamieszkało w ciele i wyszło z łona Maryi jak oblubieniec z łożnicy.