Psalm 136 (135 w Wulgacie): Wysławiajcie Pana, bo na wieki miłosierdzie jego

Psalm 136 czy psalm 135?

Ten psalm ma dwa numery. Biblia Tysiąclecia i inne nowsze przekłady idą za tekstem hebrajskim i nazywają go psalmem 136; Wulgata i Septuaginta, które łączą w jeden hebrajskie psalmy 9 i 10, liczą go jako psalm 135 i pod tym numerem znają go ks. Wujek, brewiarz i Ojcowie. Wersety mają natomiast tę samą numerację w obu Bibliach, od 1 do 26. Pełna tabela odpowiedników jest na stronie Księgi Psalmów.

Kto szuka «psalm 136», może więc chcieć dwóch różnych tekstów:

• psalm 136 (hebr.) = psalm 135 (Wulgata): Confitemini Domino, litania miłosierdzia, omówiona na tej stronie;
• psalm 137 (hebr.) = psalm 136 (Wulgata): Super flumina Babylonis, znany też z piosenki By the rivers of Babylon, u ks. Wujka „Nad rzekami babilońskiej ziemi, tameśmy siedzieli i płakali”: lament wygnańców, który w brewiarzu i w dawnych modlitewnikach ma numer 136.

Podobnie «psalm 135» nowszej Biblii to nie ten tekst, lecz Laudate nomen Domini, psalm 134 Wulgaty, który opiewa te same dzieła Boże, ale bez refrenu: „Chwalcie imię Pańskie, chwalcie, słudzy, Pana”.

Psalm 136 — interpretacja

To pieśń śpiewana na przemian. Jeden głos ogłasza dzieło Boże, zgromadzenie odpowiada za każdym razem tymi samymi słowami: „bo na wieki miłosierdzie jego”, po łacinie quoniam in aeternum misericordia ejus. Dwadzieścia sześć wersetów i każdy zamyka ten sam refren. Za każdym czynem Boga psalm widzi jeden tylko powód: Jego dobroć, która nie przemija. Tradycja żydowska nazywa go wielkim Hallel, wielką pochwałą.

Bóg nad bogami (w. 1-3)

Litanię otwierają trzy wezwania: „Alleluja! Wysławiajcie Pana, bo dobry, bo na wieki miłosierdzie jego!” (w. 1). Potem: „Wysławiajcie Boga nad bogi” (w. 2) i „Wysławiajcie Pana nad pany” (w. 3). Psalm nie uznaje innych bogów: ogłasza, że Bóg Izraela jest ponad wszystkim, co ludzie nazywają boskim.

Stworzenie (w. 4-9)

Bóg sam „czyni cuda wielkie” (w. 4); „uczynił niebiosa w mądrości” (w. 5), „utwierdził ziemię nad wodami” (w. 6), uczynił wielkie światła: „Słońce, aby władało dniem” i „Księżyc i gwiazdy, aby władały nocą” (w. 8-9). Stworzenie jest pierwszym darem miłosierdzia: zanim człowiek mógł o cokolwiek poprosić, Bóg przygotował mu świat.

Wyjście z Egiptu (w. 10-16)

Psalm przechodzi do dziejów Izraela. Bóg „pobił Egipt z ich pierworodnymi” (w. 10), wyprowadził swój lud „Ręką mocną i ramieniem wysokim” (w. 12), „rozdzielił Morze Czerwone na części” (w. 13), przeprowadził przez nie Izraela i „strącił Faraona i wojsko jego w Morze Czerwone” (w. 15); potem „przeprowadził lud swój przez pustynię” (w. 16). To karty Księgi Wyjścia: „I weszli synowie Izraelowi przez pośrodek suchego morza” (Wj 14, 22), streszczone w kilku wersach.

Ziemia Obiecana (w. 17-22)

Bóg „poraził królów wielkich” (w. 17), „Sehona, króla Amorejczyków” (w. 19) „I Oga, króla Basanu” (w. 20), i dał ich ziemię „W dziedzictwo Izraelowi, słudze swemu” (w. 22). Historia ludu wybranego nie jest pasmem podbojów: jest pasmem darów.

Bóg, który pamięta (w. 23-26)

Psalm przechodzi od „On” do „my”: „Albowiem w poniżeniu naszym pamiętał o nas” (w. 23), „I odkupił nas od nieprzyjaciół naszych” (w. 24). Potem spojrzenie obejmuje wszystko, co żyje: „Który daje pokarm wszelkiemu ciału” (w. 25). Psalm kończy się tak, jak się zaczął: „Wysławiajcie Boga nieba, bo na wieki miłosierdzie jego!” (w. 26). Wulgata dodaje jeszcze na końcu powtórzone wezwanie „Wysławiajcie Pana nad pany”, jakby zgromadzenie nie chciało przestać śpiewać.

„Bo na wieki miłosierdzie jego”

Refren psalmu to jedna z najstarszych aklamacji kultu Izraela. Księga Paralipomenon, czyli Kronik nowszych Biblii, wkłada ją w usta lewitów, gdy Dawid sprowadza Arkę do Jerozolimy: „Wysławiajcie Panu, bo dobry, bo na wieki miłosierdzie jego” (1 Krn 16, 34). Wraca przy poświęceniu świątyni Salomona, gdy ogień zstępuje z nieba, a lud, padłszy na twarz, chwali Pana (zob. 2 Krn 7, 3). To samo wezwanie otwiera inne psalmy, między innymi psalm 118 (117 w Wulgacie): „Alleluja! Wysławiajcie Pana, bo jest dobry, bo na wieki miłosierdzie jego!”.

Łacińskie misericordia oddaje hebrajskie chesed, które wyraża zarazem dobroć, czułość i wierność Boga przymierzu. Nowsze przekłady mówią często bo Jego łaska na wieki. Wulgata i ks. Wujek zachowują słowo, które lud chrześcijański nauczył się kochać: miłosierdzie, czyli miłość, która pochyla się nad nędzą. Polak modli się do tego samego miłosierdzia w Koronce do Miłosierdzia Bożego; psalm 136 jest jakby jej starotestamentową litanią.

Ojcowie Kościoła o psalmie 136

Św. Augustyn w Objaśnieniach psalmów zatrzymuje się najpierw nad czasownikiem confitemini. Ks. Wujek tłumaczy go „Wysławiajcie” i ma rację: w Piśmie confiteri znaczy nie tylko wyznawać swoje grzechy, ale też chwalić Boga i dziękować Mu. Kto wyznaje grzechy i kto opiewa dzieła Boże, robi w gruncie rzeczy to samo: mówi prawdę o sobie i o Bogu.

Ojcowie czytali werset 23 jako streszczenie całej historii zbawienia: Bóg wspomniał na nas w naszym poniżeniu, gdy Syn zstąpił aż do naszej kondycji. Najświętsza Panna śpiewa o tym w Magnificat prawie tymi samymi słowami: „Gdyż wejrzał na niskość służebnicy swojej” (Łk 1, 48). Wyjście z Egiptu jest figurą Odkupienia, przejście przez Morze Czerwone figurą chrztu, a pokarm dany „wszelkiemu ciału” zapowiada Chleb, który Chrystus da swoim: „Jam jest chleb żywy, który z nieba zstąpił” (J 6, 51). Cały psalm staje się w ten sposób Magnificat ludu Bożego.

Psalm 136 w liturgii 1962 roku

W Brewiarzu rzymskim z 1962 roku, według tygodniowego psałterza św. Piusa X, psalm 135 odmawia się w czwartek na Nieszporach. Ze względu na długość jest podzielony na dwie części, każda z własną antyfoną:

• wersety 1-9, z antyfoną Confitemini Domino, quoniam in aeternum misericordia ejus;
• wersety 10-26, z antyfoną Confitemini Domino, quia in humilitate nostra memor fuit nostri, wziętą z wersetu 23.

W tych samych Nieszporach poprzedza go psalm 133 (132 w Wulgacie), Ecce quam bonum, „Oto jak dobra i jak wdzięczna rzecz, mieszkać braciom społem!”, a po nim następuje Super flumina Babylonis: Kościół przechodzi od radości wspominanego miłosierdzia do płaczu wygnania, a potem do uwielbienia psalmu 137 Wulgaty. Także w brewiarzu sprzed 1911 roku psalm należał do czwartkowych Nieszporów. Możesz modlić się nim o jego godzinie w brewiarzu; o budowie tej godziny przeczytasz w artykule o Nieszporach.

Jak się modlić psalmem 136?

• W dziękczynieniu. Po otrzymanej łasce zrób z niego własną litanię: wymieniaj każde dobrodziejstwo i odpowiadaj za każdym razem „bo na wieki miłosierdzie jego”. To wzór każdej modlitwy dziękczynnej.
• Na dwa głosy, w rodzinie albo w grupie: jeden mówi pierwszą połowę wersetu, pozostali refren. Tak psalm się narodził.
• Odczytując własną historię. Jak Izrael, chrześcijanin może przejść przez swoje życie, chrzest, pierwszą Komunię, przezwyciężone próby, i zobaczyć w nich to samo działające miłosierdzie.
• W upokorzeniu, z wersetem 23: Bóg pamięta o swoich właśnie wtedy, gdy są mali.

Dobrze modlić się nim razem z psalmem 135 nowszych Biblii (134 w Wulgacie), Laudate nomen Domini, który wylicza te same dzieła Boże. Zakończ słowami Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

Dlaczego psalm 136 nazywa się też psalmem 135?

Bo Wulgata i Septuaginta, a za nimi liturgia, łączą hebrajskie psalmy 9 i 10 i liczą ten psalm jako 135; nowsze Biblie liczą go jako 136. To ten sam Confitemini Domino, quoniam bonus, z tymi samymi numerami wersetów.

Czy psalm 136 to «Nad rzekami Babilonu»?

Tylko w numeracji Wulgaty. Super flumina Babylonis to psalm 136 ksiąg liturgicznych, ks. Wujka i Ojców, ale psalm 137 nowszych Biblii. Psalm 136 nowszych Biblii to natomiast omówiony tutaj Confitemini Domino.

Jaki jest refren psalmu 136?

Każdy werset kończy się słowami „bo na wieki miłosierdzie jego”, po łacinie quoniam in aeternum misericordia ejus. Nowsze przekłady mówią często bo Jego łaska na wieki. Sens jest ten sam: wszystko, co Bóg czyni, wypływa z Jego wiernej dobroci.

Co to jest wielkie Hallel?

Tak tradycja żydowska nazywa ten psalm, czyli wielką pochwałą, w odróżnieniu od Hallel złożonego z hebrajskich psalmów 113-118. Kościół przyjął go do Oficjum jako pieśń dziękczynienia.

O czym jest psalm 136?

Dziękuje Bogu za wszystkie Jego dzieła, stworzenie, wyzwolenie z Egiptu i dar Ziemi Obiecanej, i odnosi je wszystkie do Jego wiecznego miłosierdzia. Ojcowie czytają w nim też historię zbawienia dokonaną w Chrystusie, który wspomniał na nas w naszym poniżeniu.

Kiedy odmawia się psalm 136 w brewiarzu?

W Brewiarzu rzymskim z 1962 roku w czwartek na Nieszporach, podzielony na dwie części, z antyfonami Confitemini Domino, quoniam in aeternum misericordia ejus i Confitemini Domino, quia in humilitate nostra memor fuit nostri.