Psalm 50 (49 w Wulgacie): Bóg nad bogami Pan przemówił

Psalm 50 czy psalm 49?

Psalm, który współczesne Biblie, w tym Biblia Tysiąclecia, nazywają psalmem 50, w Wulgacie i Septuagincie nosi numer 49. Powód jest prosty: Wulgata liczy psalmy 9 i 10 tekstu hebrajskiego jako jeden, więc większa część Psałterza ma u niej numer o jeden niższy. Ks. Wujek tłumaczył z Wulgaty i liczy tak samo. To ten sam tekst, zaczynający się od słów Deus deorum Dominus locutus est, „Bóg nad bogami Pan przemówił”.

Ta różnica rodzi częste nieporozumienie. Kto szuka «psalmu 50», często ma na myśli Miserere, pokutną modlitwę Dawida, i ma rację, jeśli mówi numeracją Wulgaty, której używają księgi liturgiczne, Ojcowie Kościoła, dawne modlitewniki i wiele śpiewników. We współczesnej Biblii Miserere jest jednak psalmem 51, a psalm 50 to ten psalm Asafa. W skrócie:

• psalm 50 we współczesnej Biblii = Deus deorum, ta strona, psalm 49 Wulgaty;
• psalm 50 w Wulgacie, u Wujka i w liturgii = Miserere, psalm 51 Biblii Tysiąclecia, na stronie psalmu 51 (50 w Wulgacie);
• psalm 49 Biblii Tysiąclecia to z kolei psalm 48 Wulgaty, „Słuchajcie tego, wszystkie narody” (Ps 48), o marności bogactwa.

Oba psalmy, 49 i 50 Wulgaty, sąsiadują także w modlitwie Kościoła: w środowej Jutrzni po Deus deorum następuje zwykle Miserere. Tabela obu numeracji jest na stronie Księgi Psalmów.

Psalm 50 — interpretacja

Psalm ma kształt procesu. Bóg zasiada do sądu, wzywa świadków, przesłuchuje swój lud i ogłasza wyrok. Oskarżonym nie jest jednak naród pogański, lecz Izrael, lud przymierza, a zarzutem nie jest zaniedbanie obrzędów. Jest nim kult bez serca.

Zwołanie sądu (w. 1-6)

„Bóg nad bogami Pan przemówił i wezwał ziemię od wschodu słońca aż do zachodu” (w. 1). Rozprawa otwiera się w blasku Syjonu: „z Syjonu blask piękności jego” (w. 2). Potem zapowiedź, która tak poruszyła Ojców: „Bóg jawnie przyjdzie, Bóg nasz, a nie będzie milczał” (w. 3). Jego przyjściu towarzyszą ogień i burza, jak na Synaju.

Bóg „Wezwie niebo z góry i ziemię, aby sądzić lud swój” (w. 4): to dwaj świadkowie, których już Mojżesz wzywał przeciw Izraelowi: „Wzywam dziś na świadków niebo i ziemię” (Pwt 30, 19). Oskarżeni zostają nazwani z bolesną ironią: „Zgromadźcie mu świętych jego, którzy zawierają przymierze z nim przy ofiarach!” (w. 5). To ludzie z pozoru pobożni, którzy nie opuszczą żadnej ofiary.

Czego Bóg nie żąda (w. 7-13)

Bóg zabiera głos: „Słuchaj, ludu mój, a mówić będę” (w. 7). Najpierw usuwa nieporozumienie: „Nie będę cię karcił za ofiary twoje, a całopalenia twoje są przed oczyma mymi zawsze” (w. 8). Obrzędy nie zostają potępione; wracają na swoje miejsce.

Dalej fragment wielkiej wagi. Bóg niczego nie potrzebuje: „Albowiem moje są wszystkie zwierzęta leśne” (w. 10); „Jeśli będę łaknął, nie powiem ci, bo mój jest okrąg ziemi i napełnienie jego” (w. 12). Ostatnie pytanie burzy pogańskie wyobrażenie boga, który się żywi: „Czyż będę jadł mięso wołów albo krew kozłów pić będę?” (w. 13). Ofiara nie jest posiłkiem podanym Bogu; jest znakiem serca, które się oddaje.

Czego Bóg żąda (w. 14-15)

„Złóż Bogu ofiarę chwały i oddaj Najwyższemu śluby twoje!” (w. 14). Trzy rzeczy: chwała, wierność ślubom, ufność. Szczytem jest werset 15, najczęściej szukany w tym psalmie.

Werset 15: „wzywaj mię w dzień utrapienia”

„I wzywaj mię w dzień utrapienia: wybawię cię i wielbić mię będziesz!” (w. 15). Ten werset odwraca logikę targu. Człowiek nie kupuje Bożej pomocy ofiarami; wzywa Boga, Bóg go wybawia, a samo wybawienie staje się chwałą Boga. Modlitwa ubogiego, który woła, czci Boga bardziej niż tysiąc całopaleń, bo wyznaje, że wszystko pochodzi od Niego. Werset ma ten sam numer w obu numeracjach: «psalm 50 15» to właśnie on.

Oskarżenie obłudnika (w. 16-21)

Druga część celuje w innego winnego: „Ale grzesznikowi rzekł Bóg: «Czemu ty opowiadasz sprawiedliwości moje i bierzesz przymierze moje w usta twoje?»” (w. 16). To człowiek, który recytuje Prawo i je łamie: „Przecież ty masz w nienawiści karność i rzuciłeś słowa moje poza siebie” (w. 17). Psalm przechodzi wtedy przez przykazania: kradzież, cudzołóstwo, kłamstwo, obmowę brata, „przeciw synowi matki twojej” (w. 18-20). To druga tablica Dziesięciu przykazań.

Werset 21 odsłania dno grzechu: „To czyniłeś, a milczałem. Mniemałeś w twej złości, że będę tobie podobny?”. Ponieważ Bóg milczał, grzesznik uznał, że Bóg pochwala; cierpliwość Boga wziął za obojętność. Ale milczenie się kończy: „Skarcę cię i stawię to przed oczy twoje!” (w. 21).

Wyrok (w. 22-23)

Zakończenie zostawia jeszcze otwarte drzwi: „Zrozumiejcież to, którzy zapominacie Boga” (w. 22). Ostatnie słowo podejmuje werset 14: „Ofiara chwały uczci mię, i ta jest droga, na której mu ukażę zbawienie Boże” (w. 23). Współczesne Biblie, tłumaczone z hebrajskiego, oddają ten werset jako obietnicę dla tego, kto idzie prostą drogą: sens jest bliski, litera inna.

Asaf, autor psalmu

Tytuł przypisuje psalm Asafowi: „Psalm Asafowy” (w. 1). Pierwsza Księga Paralipomenon (1 Księga Kronik) pokazuje, jak Dawid ustanowił go przełożonym śpiewaków przed arką: „Owego dnia uczynił Dawid książęciem na wyznawanie Panu Asafa i braci jego” (1 Krn 16, 7). Psałterz przypisuje mu dwanaście psalmów: ten jeden, osobno w drugiej księdze Psalmów, i psalmy 72-82 Wulgaty. Często słychać w nich ten sam proroczy ton i to samo rozważanie Bożej sprawiedliwości, jak w psalmie 73 (72 w Wulgacie), Quam bonus Israel Deus, gdzie Asaf dziwi się pomyślności bezbożnych.

Ojcowie Kościoła: przyjście Chrystusa i nowa ofiara

Św. Augustyn w Objaśnieniach psalmów czyta werset 3 o dwojakim przyjściu Chrystusa. Za pierwszym razem przyszedł ukryty, w pokorze, i milczał przed sędziami; za drugim przyjdzie „jawnie” i wtedy już nie będzie milczał. Psalm staje się więc zapowiedzią sądu ostatecznego, gdy Syn Człowieczy zgromadzi przed sobą wszystkie narody. Ewangelia daje tego obraz: „Gdy zaś Syn Człowieczy przyjdzie w majestacie swoim i wszyscy aniołowie z nim, wtedy usiądzie na stolicy majestatu swego” (Mt 25, 31).

Psalm przygotowuje też słowo proroków i Chrystusa. „Bo miłosierdzia żądałem, a nie ofiary” — mówi Bóg ustami Ozeasza (Oz 6, 6), a nasz Pan powtarza to słowo wobec faryzeuszów. List do Hebrajczyków wyciąga z tego wniosek dla kultu chrześcijańskiego: „Przez niego więc składajmy zawsze «Bogu ofiarę chwały», to jest «owoc warg», wielbiących imię jego” (Hbr 13, 15).

Kanon rzymski mszy podejmuje wyrażenie psalmu. W Memento za żywych kapłan modli się za tych, którzy składają Bogu hoc sacrificium laudis, tę ofiarę chwały. Ofiary ze zwierząt ustały; pozostała jedyna ofiara Chrystusa, uobecniana na ołtarzu, do której wierny dołącza swoją chwałę. Rozwija to artykuł o Mszy Świętej.

Warto zauważyć równowagę psalmu: Bóg nie gardzi obrzędami, które sam ustanowił, ale nie pozwala oddzielać ich od posłuszeństwa. Ta lekcja dotyczy chrześcijanina, który chodzi na mszę, a zaniedbuje miłość bliźniego.

Psalm 49 w liturgii 1962

W Brewiarzu rzymskim 1962, który zachowuje tygodniowy psałterz św. Piusa X (1911), psalm 49 Wulgaty odmawia się w Jutrzni środowej, w trzecim nokturnie, podzielony na części: wersety 1-15 z antyfoną Deus deorum, Dominus locutus est, wersety 16-23 z antyfoną Intelligite, qui obliviscimini Deum. Co tydzień nocne Oficjum przypomina więc duchownemu i zakonnikowi Boży wyrzut wobec kultu bez serca: jest on skierowany przede wszystkim do tych, którzy modlą się najwięcej. Znajdziesz go na swoim miejscu w brewiarzu.

Mszał 1962 czerpie z niego graduał II niedzieli Adwentu: Ex Sion species decoris ejus: Deus manifeste veniet (w. 2-3), z wersetem Congregate illi sanctos ejus, qui ordinaverunt testamentum ejus super sacrificia (w. 5). Kościół słyszy w nim, jak św. Augustyn, zapowiedź przyjścia Pana.

«Psalm 50», który słychać w niedzielnym pokropieniu Asperges me albo na początku wielkopostnych Laudesów, to nie ten psalm: to Miserere, psalm 50 Wulgaty.

Jak się modlić psalmem 50?

W dniu próby. Werset 15 to obietnica, którą wypowiada sam Bóg. Możesz nauczyć się go na pamięć i powtarzać tak, jak brzmi: „I wzywaj mię w dzień utrapienia: wybawię cię i wielbić mię będziesz!”.

Przed mszą. Psalm uczy składać z Kościołem ofiarę chwały, a nie odrabiać «swoje nabożeństwa» jak dług do spłacenia.

W rachunku sumienia. Wersety 16-21 są lustrem. Kto modli się wiele, może zapytać siebie, czy jego język, towarzystwo i sądy o bracie odpowiadają temu, co recytują jego usta. Pomoże w tym rachunek sumienia.

W dziękczynieniu. Po otrzymanym dobrodziejstwie psalm mówi: „oddaj Najwyższemu śluby twoje!”, czyli: dotrzymać tego, co obiecało się Bogu w potrzebie, to najprostsza forma wdzięczności.

Często zadawane pytania

Czy psalm 50 to Miserere?

Zależy od numeracji. We współczesnych Bibliach, takich jak Biblia Tysiąclecia, psalm 50 to Deus deorum Asafa, a Miserere jest psalmem 51. W Wulgacie, u ks. Wujka, w liturgii i w modlitewnikach, które piszą «psalm 50 (51)», Miserere nosi numer 50.

Co znaczy psalm 50, werset 15?

„I wzywaj mię w dzień utrapienia: wybawię cię i wielbić mię będziesz!”. Bóg oświadcza tu, że ufna modlitwa czci Go bardziej niż ofiary, i sam obiecuje wybawienie. Tradycja uczyniła z tego wersetu słowo, do którego wraca się w każdej próbie.

Kto napisał psalm 50?

Tytuł przypisuje go Asafowi, przełożonemu śpiewaków, którego Dawid ustanowił przed arką, jak podaje Pierwsza Księga Paralipomenon. Jego imię nosi dwanaście psalmów.

Co znaczy „ofiara chwały”?

To kult, który Bóg przedkłada nad woły i kozły: chwała i dziękczynienie posłusznego serca. Ojcowie widzą w niej zapowiedź ofiary Nowego Przymierza, mszy, którą Kanon rzymski nazywa sacrificium laudis.

W jakim języku napisano psalm 50?

Po hebrajsku, jak cały Psałterz. Kościół łaciński modli się nim w Wulgacie, która w Psalmach idzie za greckim przekładem Septuaginty; ks. Wujek przełożył Wulgatę na polski i jego tekst czytasz na tej stronie.

Gdzie przeczytać psalm 50 z tekstem łacińskim?

Na górze tej strony: tekst Wujka i Wulgata stoją obok siebie, werset po wersecie. W Biblii idącej za Wulgatą znajdziesz go pod numerem 49, we współczesnej Biblii pod numerem 50.