Psalm 73 (72 w Wulgacie): Jak dobry jest Bóg dla Izraela

Psalm 73 czy psalm 72?

Ten psalm ma dwa numery, zależnie od Biblii, którą otwierasz. Biblia Tysiąclecia i inne przekłady z hebrajskiego nazywają go psalmem 73; Wulgata, Septuaginta, Ojcowie Kościoła, Brewiarz rzymski i przekład ks. Wujka liczą go jako psalm 72. Różnica bierze się stąd, że Wulgata łączy w jeden psalm hebrajskie psalmy 9 i 10, więc od tego miejsca prawie cały Psałterz przesuwa się o jeden numer. To ten sam tekst, który po łacinie zaczyna się od słów Quam bonus Israel Deus his qui recto sunt corde.

Numery wersetów są natomiast w obu tradycjach takie same, bo nagłówek liczy się jako werset 1. «Psalm 73, 26» z Biblii Tysiąclecia to werset 26 na tej stronie, a «psalm 73, 28» to werset 28.

Kto szuka „psalmu 72”, może mieć na myśli dwa różne teksty:

• psalm 73 (hebrajski) = psalm 72 (Wulgata): Quam bonus, omawiany tutaj;
• psalm 72 (hebrajski) = psalm 71 (Wulgata): królewski i mesjański psalm Deus, judicium tuum regi da, który znajdziesz pod adresem psalm 72 (71 w Wulgacie).

Z kolei psalm 73 Wulgaty to jeszcze inny utwór, Ut quid, Deus, repulisti in finem, w dzisiejszych Bibliach psalm 74. Pełna tabela obu numeracji jest na stronie Księgi Psalmów.

Psalm 73 — interpretacja

Nagłówek przypisuje psalm Asafowi, jednemu ze śpiewaków, których Dawid ustanowił do służby przy świątyni: to pierwszy z psalmów Asafa otwierających trzecią księgę Psałterza. Psalm opowiada kryzys wiary i jego uzdrowienie. Mówi o nim ktoś, kto był o krok od upadku i wie, jak bardzo boli widok szczęścia złych ludzi.

Pokusa (w. 1-3)

Wszystko zaczyna się od wyznania: „Jak dobry jest Bóg dla Izraela, dla tych, którzy są prostego serca!” (w. 1). Zaraz potem pada przyznanie się do słabości: „Ale moje nogi mało się nie potknęły, mało nie poślizgnęły się kroki moje” (w. 2). Przyczynę podaje werset 3: „bo unosiłem się przeciw przewrotnym, widząc pokój grzeszników” (w. 3). Nie chodzi o wielki grzech, lecz o zawiść, która powoli podmywa wiarę: skoro źli mają się dobrze, po co być dobrym?

Portret bezbożnych (w. 4-12)

Następuje opis bez złudzeń. Bezbożni wydają się oszczędzeni przez cierpienie: „Nie masz ich w mozole ludzi i z ludźmi nie będą karani” (w. 5). Opanowała ich pycha: „Podnieśli ku niebu usta swoje, a ich język przechodził po ziemi” (w. 9). Śmieją się z Boga: „Jakże wie Bóg, i czy jest poznanie na wysokości?” (w. 11). A jednak się im wiedzie: „Oto tacy są grzesznicy, a obfitują na świecie i otrzymali bogactwa” (w. 12).

Zniechęcenie (w. 13-16)

Sprawiedliwy robi wtedy rachunek, który prowadzi go na skraj przepaści: „A więc na próżno trzymałem w sprawiedliwości serce swe i umywałem między niewinnymi ręce moje” (w. 13). Powstrzymuje się jednak od głośnego mówienia tego, by nie zgorszyć innych: „Gdybym powiedział: «Tak mówić będę,» oto bym ród synów twoich potępił” (w. 15). To delikatny rys: wierzący, który przeżywa ciemność, nie zrzuca jej na braci. Szuka odpowiedzi, ale ona go przerasta: „Zastanowiłem się, aby to zrozumieć; za trudne jest to dla mnie” (w. 16).

Świątynia (w. 17-20)

Przełom mieści się w jednym wersecie: „aż wnijdę do świątyni Bożej i zrozumiem ich koniec” (w. 17). W modlitwie, w świetle Boga, zmienia się spojrzenie. Psalmista nie dostaje nowych faktów; dostaje nowe miejsce, z którego patrzy, i widzi „koniec”, czyli kres życia i sąd. Szczęście złych okazuje się kruche: „Jakże są opuszczeni, ustali nagle, zginęli dla nieprawości swojej!” (w. 19). Ich wielkość mija jak sen: „Jak sen u wstających, Panie, w mieście twym obraz ich wniwecz obrócisz” (w. 20).

Tylko Bóg (w. 21-28)

Psalmista rozpoznaje własną głupotę: „Bo się zapaliło serce moje i odmieniły się nerki moje, a ja wniwecz obrócony byłem i nie wiedziałem” (w. 21-22). Porównuje się do bydlęcia, które nie rozumie, a jednak nie odchodzi od swego pana: „Jak bydlę stałem się u ciebie — a ja zawsze z tobą” (w. 23). I wtedy odkrywa, że to nie on trzymał się Boga, lecz Bóg trzymał jego: „Ująłeś mię za prawą rękę moją i według woli twojej prowadziłeś mię, i przyjąłeś mię z chwałą” (w. 24).

Zakończenie należy do najwznioślejszych modlitw Starego Testamentu:

„Bo cóż ja mam w niebie albo czego chciałem na ziemi oprócz ciebie?” (w. 25)

„Ustało ciało moje i serce moje, Boże serca mojego i części moja, Boże na wieki!” (w. 26)

„Ale mnie dobrze jest trwać przy Bogu, pokładać w Panu Bogu nadzieję moją, abym opowiadał wszystką chwałę twoją w bramach córki Syjońskiej.” (w. 28)

Psalm 73, 26 i 28: Bóg moim działem

Werset 26 mówi o tym, co zostaje, gdy wszystko zawodzi. Ciało i serce słabną, ale Bóg pozostaje „częścią”, czyli dziedzictwem duszy na wieki. To język lewitów, którzy w Izraelu nie otrzymali ziemi, bo ich działem był sam Pan. Dlatego ten werset jest modlitwą na chorobę, starość i godzinę śmierci: nie obiecuje, że ciało nie ustanie, lecz że Bóg nie przestanie być naszym.

Werset 28, po łacinie Mihi autem adhaerere Deo bonum est, jest odpowiedzią na zawiść z wersetu 3. Sprawiedliwy, który patrzył na pokój grzeszników, odkrywa, że jedynym prawdziwym dobrem jest trwać przy Bogu, i czyni z tego treść swojej chwały. Wielu powtarza ten werset po Komunii świętej albo przed tabernakulum jako akt strzelisty.

Werset 25 łączy oba: nie ma w niebie ani na ziemi niczego, czego by dusza pragnęła poza Bogiem. Tak brzmi dojrzała wiara, która kocha Boga nie za Jego dary, lecz dla Niego samego.

Psalm 73 u Ojców Kościoła

Święty Augustyn w Objaśnieniach Psalmów czyta ten psalm jako dzieje duszy, która służyła Bogu dla dóbr ziemskich i zgorszyła się powodzeniem bezbożnych, bo od Boga oczekiwała czegoś innego niż samego Boga. Wchodząc do świątyni, uczy się kochać Go bezinteresownie, a werset 25 jest na to odpowiedzią. Augustyn zatrzymuje się też przy „bydlęciu” z wersetu 23: zwierzę juczne, pokorne i powolne, dźwiga ciężar, nie rozumiejąc, a mimo to zawsze zostaje przy swoim panu.

To samo pytanie przechodzi przez całe Pismo. Stawia je Jeremiasz: „Czemu się szczęści droga niezbożnych, dobrze się mają wszyscy, którzy przestępują i nieprawość czynią?” (Jr 12,1). Hiob czyni z niego temat całej swojej księgi (Księga Hioba). Pan Jezus odpowiada przypowieścią o bogaczu i Łazarzu, w której Abraham mówi: „Synu, wspomnij, że za życia swego otrzymałeś dobra, a Łazarz przeciwnie złe: a teraz on ma pociechę, a ty męki cierpisz” (Łk 16,25).

„Koniec”, który psalmista rozumie w świątyni, to sąd i życie wieczne, o których Kościół uczy w nauce o rzeczach ostatecznych. Tę samą radę daje psalm 37 (36 w Wulgacie): „Nie obruszaj się z powodu złoczyńców i nie zazdrość czyniącym nieprawość!” (Ps 36,1).

Psalm 73 w liturgii 1962 roku

Tercja w czwartek. W Brewiarzu rzymskim 1962 roku (psałterz św. Piusa X) psalm 72 sam wypełnia psalmodię Tercji w czwartek, podzielony na trzy części (w. 1-9, 10-17, 18-28), z antyfoną Quam bonus Israel Deus, his, qui recto sunt corde. To modlitwa przedpołudnia, w środku pracy, kiedy sukces jednych i trud drugich najbardziej dają się odczuć. Możesz ją odmawiać w brewiarzu.

Wielki Czwartek. W Jutrzni Wielkiego Czwartku, czyli w Ciemnej Jutrzni, psalm 72 należy do drugiego nokturnu i śpiewa się go z antyfoną Cogitaverunt impii, et locuti sunt nequitiam: iniquitatem in excelso locuti sunt, wziętą z wersetu 8. Kościół słyszy w nim zamysły nieprzyjaciół Chrystusa w przeddzień Męki. Więcej o tym dniu w artykule o Wielkim Czwartku.

Niedziela Palmowa. W Mszale 1962 roku graduał Niedzieli Palmowej jest wzięty z tego psalmu: Tenuisti manum dexteram meam: et in voluntate tua deduxisti me: et cum gloria assumpsisti me (w. 24), a jego wierszem są wersety 1-3, Quam bonus Israel Deus rectis corde. U progu Wielkiego Tygodnia Kościół wkłada w usta Chrystusa pewność, że Ojciec trzyma Go za rękę aż do chwały.

Jak się modlić psalmem 73?

W zazdrości i zniechęceniu. Gdy nieuczciwym się wiedzie, a wierność wydaje się bezużyteczna, psalm daje słowa pokusie i prowadzi ją do pokoju. Nie trzeba udawać, że się nie czuje goryczy; trzeba z nią pójść tam, dokąd poszedł psalmista.

W wątpliwościach co do Opatrzności. Wersety 16-17 uczą zanieść pytanie do modlitwy: przed tabernakulum, na Mszę świętą, do „świątyni Bożej”, a nie roztrząsać je bez końca w samotności.

W chorobie i starości. Werset 26 jest modlitwą tego, kto czuje, jak ustają siły.

Po Komunii świętej. Wersety 23-28 są doskonałym dziękczynieniem: Bóg trzyma mnie za prawą rękę, a dobrze mi jest trwać przy Nim.

Często zadawane pytania

Dlaczego psalm 73 nazywa się też psalmem 72?

Bo Wulgata, za którą idą liturgia i przekład ks. Wujka, liczy hebrajskie psalmy 9 i 10 jako jeden. Psalm Quam bonus, w Biblii Tysiąclecia psalm 73, ma tam numer 72. Numery wersetów pozostają takie same.

Kto napisał psalm 73?

Nagłówek przypisuje go Asafowi, przełożonemu śpiewaków za czasów Dawida. Tradycja przyjmuje go jako psalm Asafa albo jego szkoły śpiewaczej; nie znamy bliżej okoliczności jego powstania.

O czym jest psalm 73?

O pokusie zazdrości wobec bezbożnych, którym się wiedzie, i o jej przezwyciężeniu. Psalmista był bliski upadku, ale w świątyni Bożej zrozumiał „koniec” złych i odkrył, że jego jedynym dobrem jest sam Bóg.

Co znaczy psalm 73, werset 26?

U Wujka: „Ustało ciało moje i serce moje, Boże serca mojego i części moja, Boże na wieki!” Nawet gdy ciało i siły ustają, Bóg pozostaje dziedzictwem duszy na wieki. To werset ufności na chorobę i na godzinę śmierci.

Co znaczy psalm 73, werset 28?

U Wujka: „Ale mnie dobrze jest trwać przy Bogu, pokładać w Panu Bogu nadzieję moją”. Po zazdroszczeniu bezbożnym sprawiedliwy odkrywa, że jedynym dobrem jest zjednoczenie z Bogiem, i chce głosić Jego chwałę „w bramach córki Syjońskiej”.

Dlaczego bezbożnym się wiedzie, według psalmu 73?

Psalm nie zaprzecza faktom, ale patrzy na nie od końca. Szczęście złych jest kruche i mija jak sen, a sprawiedliwy ma za dziedzictwo samego Boga. Odpowiedź przychodzi, gdy psalmista mówi: „aż wnijdę do świątyni Bożej”, czyli w modlitwie i w świetle Bożego sądu.

Kiedy Kościół odmawia psalm 73?

W Brewiarzu 1962 roku co tydzień w czwartek na Tercji oraz w Ciemnej Jutrzni Wielkiego Czwartku. Jego werset 24 jest graduałem Mszy Niedzieli Palmowej.