Psalm 36 (35 w Wulgacie): U ciebie jest zdrój żywota

Psalm 36 czy psalm 35?

To ten sam psalm pod dwoma numerami. Współczesne Biblie, w tym Biblia Tysiąclecia, idą za numeracją hebrajską i nazywają go psalmem 36. Septuaginta, Wulgata, Biblia ks. Jakuba Wujka i tradycyjna liturgia liczą go jako psalm 35, bo psalmy 9 i 10 hebrajskie łączą w jeden. Numery wersetów są w obu Bibliach takie same, bo obie liczą nagłówek jako werset 1: wyszukiwane wersety 9 i 10 psalmu 36 to wersety 9 i 10 na tej stronie. Pełną tabelę znajdziesz na stronie Księgi Psalmów.

Uwaga na sąsiadów. „Psalm 37” współczesnych Biblii, długi psalm mądrościowy o pomyślności złych, to w Wulgacie psalm 36: „Nie obruszaj się z powodu złoczyńców i nie zazdrość czyniącym nieprawość!”. A „psalm 35” współczesnych Biblii to w Wulgacie psalm 34: „Osądź, Panie, szkodzących mi”.

Psalm 36 — interpretacja

Psalm nosi nagłówek: „Na koniec. Sługi Pańskiego Dawida” (w. 1). Zestawia dwa obrazy jak dwa skrzydła dyptyku: z jednej strony człowiek, który w sercu postanowił grzeszyć, z drugiej nieskończone miłosierdzie Boga. Na końcu stoi modlitwa tego, kto chce należeć do drugiego obrazu.

Portret niesprawiedliwego (w. 2-5). „Rzekł niesprawiedliwy sam w sobie, że będzie grzeszył, nie masz bojaźni Bożej przed oczyma jego” (w. 2). Grzech zaczyna się w środku, w rozmowie z samym sobą, i w zapomnieniu o Bogu. Św. Paweł przytoczy ten werset, opisując ludzkość bez łaski: „nie ma bojaźni bożej przed ich oczami” (Rz 3,18). Psalm pokazuje dalsze kroki: zdradliwe działanie, które w końcu wychodzi na jaw (w. 3); słowa pełne podstępu i odmowa zrozumienia, „aby dobrze czynić” (w. 4); wreszcie planowanie zła nocą: „Nieprawość obmyślał na łożu swoim, stał przy wszelkiej drodze niedobrej, a zła nie miał w nienawiści” (w. 5). Ostatnie słowa są najgroźniejsze: nie chodzi o słabość, ale o pogodzenie się ze złem.

Miłosierdzie bez granic (w. 6-10). Nagle psalm podnosi wzrok: „Panie, w niebie miłosierdzie twoje, a prawda twoja aż pod obłoki” (w. 6). Po ciasnym świecie grzesznika otwiera się przestrzeń całego stworzenia: niebo, obłoki, góry i przepaść. „Sprawiedliwość twoja jak góry Boże, sądy twoje jak przepaść wielka, ludzi i bydlęta zbawisz, Panie!” (w. 7). Bóg troszczy się o całe swoje dzieło, nawet o zwierzęta. A ludzie znajdują u Niego schronienie: „A synowie człowieczy w cieniu skrzydeł twoich nadzieję mieć będą” (w. 8). Obraz skrzydeł wraca w Psałterzu wiele razy, także w psalmie 91 (90 w Wulgacie).

Potem gościnność: Bóg nie tylko chroni, ale karmi i poi (zob. niżej wersety 9-10).

Modlitwa końcowa (w. 11-13). „Rozciągnij miłosierdzie twoje nad tymi, którzy cię znają, a sprawiedliwość twoją nad tymi, którzy są prawego serca!” (w. 11). Psalmista prosi o wytrwanie: „Niech nie następuje na mnie noga pychy, a ręka grzesznego niech mnie nie porusza!” (w. 12). Psalm kończy się spojrzeniem na upadek złych: „Tam upadli, którzy czynią nieprawość, wygnani są i nie mogli się ostać” (w. 13). Pierwszą pokusą, przed którą prosi o ochronę, jest pycha, ta sama, która w pierwszej części kazała niesprawiedliwemu rozmawiać tylko z sobą.

Psalm 36, 9-10: „u ciebie jest zdrój żywota”

„Będą upojeni obfitością domu twego i strumieniem rozkoszy twojej napoisz ich. Albowiem u ciebie jest zdrój żywota, a w światłości twojej będziemy oglądać światłość” (w. 9-10). Po łacinie: Inebriabuntur ab ubertate domus tuæ, et torrente voluptatis tuæ potabis eos: quoniam apud te est fons vitæ, et in lumine tuo videbimus lumen.

To jedno z najgłębszych zdań Psałterza. W sensie dosłownym mówi, że Bóg jest źródłem wszelkiego życia i że człowiek widzi prawdziwie tylko wtedy, gdy oświeca go Bóg. Uczta w domu Bożym, potok rozkoszy, źródło życia i światło: cztery obrazy tego samego daru, samego Boga, który daje się człowiekowi.

Nowy Testament prowadzi te obrazy do Chrystusa. „W nim było życie, a życie było światłością ludzi” (J 1,4); „Jam jest światłość świata; kto za mną idzie, nie chodzi w ciemności, ale będzie miał światłość życia” (J 8,12). Zdrój żywota to woda, którą obiecuje Samarytance: „woda, którą ja mu dam, stanie się w nim źródłem wody, tryskającej ku życiu wiecznemu” (J 4,14).

Ojcowie Kościoła: światłość ze światłości

Ojcowie widzieli w wersecie 10 tajemnicę Trójcy Świętej. Św. Grzegorz z Nazjanzu w piątej mowie teologicznej, poświęconej Duchowi Świętemu, przytacza słowa „w światłości twojej będziemy oglądać światłość” i rozumie je tak: w świetle Ducha poznajemy Syna, światłość ze światłości Ojca. To samo wyznaje Credo mszalne: Deum de Deo, lumen de lumine. Zob. Trójca Święta.

W lekturze chrześcijańskiej obietnica, że będziemy oglądać światłość, zapowiada także widzenie Boga w niebie: na ziemi poznajemy Go w Jego świetle, ale przez wiarę; w chwale zobaczymy Go twarzą w twarz. Uczta w domu Bożym to szczęście nieba, a już teraz Eucharystia, która jest jego przedsmakiem.

Psalm 36 w liturgii 1962

Laudesy w czwartek. W Brewiarzu rzymskim 1962, który zachowuje tygodniowy psałterz uporządkowany przez św. Piusa X w 1911 roku, psalm 35 odmawia się w Laudesach czwartkowych, zarówno w zwykłym układzie, jak i w układzie dni pokutnych, z antyfonami Domine, in cælo misericordia tua oraz Multiplicasti, Deus, misericordiam tuam. Kościół stawia go więc o świcie: o godzinie, w której wraca światło, śpiewa „w światłości twojej będziemy oglądać światłość”. Oficjum dnia znajdziesz w brewiarzu.

Wielki Czwartek. Ponieważ Laudesy Triduum idą za pokutnym układem dnia, psalm wraca w Ciemnej Jutrzni Wielkiego Czwartku: jest trzecim psalmem Laudesów, po Miserere i psalmie 89 Wulgaty, z antyfoną Contritum est cor meum in medio mei, contremuerunt omnia ossa mea.

Najświętsze Serce Pana Jezusa. W Jutrzni święta Najświętszego Serca psalm 35 jest drugim psalmem pierwszego nokturnu, z antyfoną Apud te est fons vitæ; torrente voluptatis tuæ potabis nos, Domine. Źródłem życia jest Serce przebite włócznią, z którego, jak mówi Ewangelia, „wyszła krew i woda” (J 19,34).

Jak się modlić psalmem 36

Rano. Skoro Kościół odmawia go w Laudesach, dobrze jest zaczynać nim dzień: prośbą o światło, w którym zobaczy się sprawy dnia tak, jak widzi je Bóg.

Przy rachunku sumienia. Pierwsza część jest lustrem: grzech zaczyna się od rozmowy z samym sobą bez Boga, od planowania zła „na łożu swoim” i od tego, że człowiek przestaje mieć zło w nienawiści. Wieczorem można zapytać siebie, gdzie zabrakło „bojaźni Bożej przed oczyma”.

Po Komunii świętej. Wersety 9-10 są dziękczynieniem za ucztę w domu Bożym i za źródło życia. Ich łaciński tekst Kościół śpiewa w święto Najświętszego Serca.

W pokusie pychy. Werset 12, „Niech nie następuje na mnie noga pychy”, to krótka modlitwa przeciw wadzie, od której zaczyna się upadek niesprawiedliwego.

Na zakończenie dodaje się, jak w Oficjum, Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

Czy psalm 36 i psalm 35 to ten sam psalm?

To ten sam psalm. Numer 36 pochodzi z numeracji hebrajskiej, używanej przez współczesne Biblie; numer 35 z Septuaginty i Wulgaty, za którą idą ks. Wujek i tradycyjna liturgia. Psalm 36 Wulgaty, Noli æmulari, to inny psalm: 37 we współczesnych Bibliach.

O czym jest psalm 36?

O kontraście między człowiekiem, który „nie masz bojaźni Bożej przed oczyma jego” i obmyśla zło, a miłosierdziem Boga, które sięga nieba. Psalm opisuje Boga jako schronienie w cieniu skrzydeł, ucztę, zdrój życia i światło, a kończy się prośbą o wytrwanie i ochronę przed pychą.

Co znaczy „w światłości twojej będziemy oglądać światłość”?

W sensie dosłownym: człowiek widzi prawdę tylko wtedy, gdy oświeca go Bóg. Ojcowie, jak św. Grzegorz z Nazjanzu, widzieli tu tajemnicę Trójcy: w świetle Ducha poznajemy Syna, światłość ze światłości Ojca. Werset zapowiada też oglądanie Boga w niebie.

Kto napisał psalm 36?

Nagłówek mówi: „Na koniec. Sługi Pańskiego Dawida”, po łacinie Servo Domini ipsi David. Tradycja przypisuje go więc Dawidowi, nazwanemu tu sługą Pańskim. Psalm nie podaje okoliczności, w których powstał.

Kiedy Kościół modli się psalmem 36?

W Brewiarzu 1962 psalm odmawia się w czwartkowych Laudesach, a także w Ciemnej Jutrzni Wielkiego Czwartku. W Jutrzni święta Najświętszego Serca Pana Jezusa śpiewa się go z antyfoną Apud te est fons vitæ.

Co oznacza „w cieniu skrzydeł twoich” w psalmie 36?

To obraz Bożej opieki: jak ptak osłania pisklęta, tak Bóg osłania tych, którzy Mu ufają. Ten sam obraz wraca w psalmach 17, 57, 61 i 91 współczesnych Biblii. W psalmie 36 łączy się z gościnnością Boga, który nie tylko chroni, ale karmi i poi.