Psalm 35 (34 w Wulgacie): Osądź, Panie, szkodzących mi

Psalm 35 czy psalm 34?

Psalm, który współczesne polskie przekłady z hebrajskiego numerują jako 35, w łacińskiej Wulgacie i w greckiej Septuagincie nosi numer 34, a więc i w Brewiarzu, w Mszale, w Biblii ks. Wujka i w tym czytniku. Różnica bierze się stąd, że oba stare przekłady łączą w jeden psalm hebrajskie psalmy 9 i 10: od tego miejsca Wulgata ma numer o jeden mniejszy. To ten sam tekst, Judica, Domine, a wersety mają tu te same numery co w Bibliach współczesnych.

Kto szuka «psalmu 34» albo «psalmu 35» w starej książce, może więc trafić na trzy różne teksty:

• psalm 34 współczesnych Biblii to Benedicam Dominum, psalm 33 Wulgaty, o aniele Pańskim, który rozkłada się „wokoło bojących się go”;
• psalm 35 współczesnych Biblii to tekst tej strony;
• psalm 35 Wulgaty to Dixit injustus, psalm 36 Biblii współczesnych.

Pełna tablica obu numeracji jest na stronie Księgi Psalmów.

Psalm 35 — interpretacja

Tytuł mówi tylko: „Dawidowy” (w. 1). Tradycja widzi w psalmie czas, gdy Dawid, wierny sługa Saula, był ścigany przez króla i oczerniany przez dworzan, choć nic nie zawinił. W I Księdze Królewskiej, rozdziale 24 (1 Księga Samuela we współczesnych Bibliach), Dawid oszczędza Saula w jaskini i mówi do niego: „Niech Pan będzie sędzią i niech rozsądzi między mną a tobą, a niech obaczy i osądzi sprawę moją”. Psalm jest modlitwą odpowiadającą tym słowom. Dawid nie podnosi ręki na nieprzyjaciela: zanosi swoją sprawę przed Boga.

Psalm dzieli się na trzy części. Każda przedstawia udrękę, prosi o pomoc i kończy się obietnicą chwały: w wersetach 9-10, w wersecie 18 i w wersetach 27-28. Już ta budowa mówi to, co najważniejsze: modlitwa prześladowanego nie kończy się w urazie, ale w dziękczynieniu.

Wersety 1-3: weź broń i tarczę

Psalm otwiera się językiem wojny i sądu: „Osądź, Panie, szkodzących mi, zwalcz walczących przeciwko mnie!” (w. 1). Dawid prosi, by to Bóg chwycił za broń zamiast niego: „Porwij broń i tarczę, i powstań mi na pomoc!” (w. 2). Werset 3 zawiera najgłębszą prośbę całego psalmu: „Rzeknij duszy mojej: «Jam jest zbawieniem twoim!»” (w. 3). Prześladowany pragnie przede wszystkim nie klęski wrogów, ale usłyszeć od Boga, że On sam jest jego zbawieniem.

Św. Augustyn uczynił z tego wersetu jedną z modlitw Wyznań, w pierwszej księdze: Dic animæ meæ: salus tua ego sum, i prosi, by Bóg powiedział to tak, żeby on to naprawdę usłyszał. Całe życie wewnętrzne mieści się w tej prośbie.

Wersety 4-10: sidło, które spada na tego, kto je zastawił

Następują złorzeczenia przeciw prześladowcom (w. 4-8): niech będą zawstydzeni, niech będą „jak proch przed wiatrem, a anioł Pański niechaj ich uciśnie!” (w. 5). Psalm poprzedzający w Wulgacie też mówi o aniele Pańskim, ale tam anioł „Rozłoży się […] wokoło bojących się go, i wyrwie ich” (Ps 33 [34], 8), tu zaś ściga złych. Powód jest zawsze ten sam: działali „bez przyczyny” (w. 7), a sidło, które zastawili, zamknie się na nich: „niech w to samo sidło wpadnie!” (w. 8).

Pierwsza część kończy się radością: „A dusza moja rozraduje się w Panu i ucieszy się zbawieniem jego” (w. 9), a w chwale bierze udział całe ciało: „Wszystkie kości moje rzekną: «Panie, któż podobien tobie?»” (w. 10).

Wersety 11-18: złe za dobre

Druga część opisuje oszczerstwo: „Powstali świadkowie fałszywi i pytali mię, czego nie byłem świadom” (w. 11). Sprawiedliwy jest oskarżany o winy, o których nawet nie wie. Boleśniejsze jeszcze jest to, że oskarżycielami są ludzie, którym wyświadczał dobro: „Oddawali mi złem za dobre” (w. 12).

Psalm pokazuje, jak Dawid postępował wobec nich: „A ja, gdy mi się przykrzyli, obłóczyłem się we włosiennicę, trapiłem postem duszę moją i modlitwa moja do łona mego się wróci” (w. 13). Modlił się i pościł za nich: „Jak bliźniemu i jak bratu naszemu, tak dogadzałem” (w. 14). Modlitwa, która „do łona mego się wróci”, to ta, która nie pomogła tym, za których była zanoszona, i wraca, by błogosławić tego, kto ją złożył: dobro wyświadczone niewdzięcznym nigdy nie ginie.

Potem okrzyk: „Panie, kiedyż wejrzysz? Wyrwij duszę moją od złości ich, od lwów jedyną moją!” (w. 17). Łacińskie unicam meam, „jedyną moją”, oznacza duszę, to, co człowiek ma jedynego i niezastąpionego. Część kończy się publiczną chwałą: „Będę cię wysławiał w zebraniu wielkim” (w. 18).

Wersety 19-28: „Widziałeś, Panie, nie milcz!”

Ostatnia część wraca do wrogów, do tych, „którzy mię bez powodu w nienawiści mają, a mrugają oczyma” (w. 19). Mówią o pokoju, a knują zdradę: „Bo ze mną wprawdzie spokojnie mówili, ale w gniewie ziemskim mówiąc zdrady obmyślali” (w. 20); potem triumfują: „Ha, ha, oglądały oczy nasze!” (w. 21). Na to szydercze spojrzenie odpowiada spojrzenie Boga: „Widziałeś, Panie, nie milcz! Panie, nie odchodź ode mnie!” (w. 22). Modlitwa staje się coraz bardziej natarczywa: „Powstań i pilnuj sądu mego, Boże mój i Panie mój, sprawy mojej!” (w. 23).

Psalm kończy się błogosławieństwem dla tych, którzy kochają sprawiedliwego, i chwałą: „A język mój będzie opowiadał sprawiedliwość twoją, cały dzień chwałę twoją” (w. 28).

Chrystus, prześladowany sprawiedliwy

Ojcowie rozpoznali w tym psalmie głos Chrystusa w Jego Męce. Sam Pan po Ostatniej Wieczerzy odnosi do siebie słowa wersetu 19, mówiąc, że musiało się wypełnić słowo z Zakonu: „Że mię niesłusznie mieli w nienawiści” (J 15, 25). Ta sama skarga brzmi w psalmie 69 (68 w Wulgacie), innej modlitwie cierpiącego sprawiedliwego.

Fałszywi świadkowie z wersetu 11 powstają w procesie Jezusa: „A przedniejsi kapłani i wszystka Rada szukali fałszywego świadectwa przeciw Jezusowi, aby go o śmierć przyprawić” (Mt 26, 59). Ten, który uzdrawiał, karmił i nauczał, otrzymuje zło za dobro.

Św. Augustyn w Objaśnieniach psalmów słyszy w tym psalmie raz głos Głowy, Chrystusa, raz głos Jego Ciała, Kościoła prześladowanego przez wieki. Kto modli się nim w oszczerstwie, modli się więc z Chrystusem i w Męce znajduje wzór własnej cierpliwości. W tym samym świetle czyta się psalm 22 (21 w Wulgacie), wielki psalm Krzyża.

Jak rozumieć przekleństwa psalmu 35?

Złorzeczenia z wersetów 4-8 i 26 często zatrzymują czytelnika. Tradycja katolicka daje do nich trzy klucze.

Po pierwsze, nie są to osobiste zemsty. Dawid zabrania sobie uderzyć Saula i oddaje sąd Bogu; prosi, by spełniła się sprawiedliwość, a nie o to, by mógł wymierzyć ją sam.

Po drugie, św. Augustyn wielokrotnie tłumaczy, że takie formuły w ustach proroka zapowiadają to, co stanie się ze złymi, jeśli się nie nawrócą: są bardziej proroctwem niż życzeniem.

Po trzecie, lektura duchowa. Tradycja monastyczna modliła się tymi wersetami przeciw nieprzyjaciołom duszy, szatanowi i pokusom, bardziej niż przeciw ludziom.

Sam psalm nie pozwala czytać go z nienawiścią, skoro ten, kto się nim modli, pościł i modlił się za swoich prześladowców (w. 13). Ewangelia doprowadza tę naukę do końca: „Miłujcie nieprzyjaciół waszych, dobrze czyńcie tym, którzy was mają w nienawiści, a módlcie się za prześladujących i potwarzających was” (Mt 5, 44).

Psalm 35 jako modlitwa w walce

Wielu szuka psalmu 35 jako modlitwy „przeciw złu” i zestawia go z psalmem 91 (90 w Wulgacie), Qui habitat. To zestawienie jest słuszne, jeśli widzi się, co każdy z nich niesie. Psalm 91 jest psalmem ufnej opieki: odmawia się go przed niebezpieczeństwem, w cieniu skrzydeł Najwyższego. Psalm 35 jest psalmem walki: odmawia się go, gdy atak już trwa, w oszczerstwie, w niesprawiedliwości, w prześladowaniu, i prosi Boga, by powstał.

Żaden z nich nie działa jak formuła. Ich moc pochodzi z wiary tego, kto się modli, i z Boga, którego się wzywa. Przeciw złu, które pochodzi od nieprzyjaciela duszy, Kościół zaleca przede wszystkim sakramenty, częstą spowiedź i pokorną modlitwę, na przykład modlitwę do św. Michała Archanioła; psalm wpisuje się w tę walkę, ale jej nie zastępuje.

Psalm 34 w liturgii 1962 roku

Jutrznia wtorku. W Brewiarzu rzymskim z 1962 roku psalm 34 Wulgaty tworzy sam pierwszy nokturn Jutrzni wtorku, podzielony na trzy części z antyfonami Expugna, Domine, impugnantes me, Restitue animam meam a malefactis eorum, Domine i Exsurge, Domine, et intende judicio meo. Werset kończący nokturn, Lingua mea meditabitur justitiam tuam, jest wzięty z ostatniego wersetu psalmu. Co tydzień nocne Oficjum zanosi do Boga skargę prześladowanego sprawiedliwego w imieniu całego Kościoła i wszystkich, którzy cierpią niesłusznie. Oficjum każdego dnia znajdziesz w brewiarzu.

Wielki Tydzień. Mszał z 1962 roku daje mu przede wszystkim Mszę Wielkiego Poniedziałku: introit Judica, Domine, nocentes me to wersety 1-2, z wersetem 3 jako wersetem psalmowym; graduał śpiewa wersety 23 i 3, Exsurge, Domine, et intende judicio meo; antyfona na Komunię to werset 26, Erubescant et revereantur. Następnego dnia, we Wielki Wtorek, graduał łączy werset 13 z wersetami 1-2: Ego autem, dum mihi molesti essent, induebam me cilicio. U progu Męki Kościół kładzie w usta Chrystusa modlitwę prześladowanego sprawiedliwego. Zob. też nasz przewodnik po Wielkim Tygodniu.

Tydzień Męki Pańskiej. Już w piątek i w sobotę tego tygodnia graduał podejmuje wersety 20 i 22: Pacifice loquebantur mihi inimici mei oraz Vidisti, Domine, ne sileas.

Jak się modlić psalmem 35?

W oszczerstwie. Gdy oskarżono cię niesłusznie, módl się wersetami 11-18: pozwalają powiedzieć Bogu to, czego nie można powiedzieć nikomu, i złożyć swoją obronę w Jego ręce.

W niesprawiedliwym konflikcie. W pracy, w rodzinie, przed sądem wersety 1-3 i 23-24 proszą Boga, by był sędzią, bez wymierzania sprawiedliwości na własną rękę.

W walce duchowej. Przeciw powracającej pokusie werset 2, „Porwij broń i tarczę, i powstań mi na pomoc!”, można odmawiać jak krótkie wezwanie.

Za nieprzyjaciół. Werset 13 zaprasza, by zrobić to, co zrobił Dawid: modlić się i umartwiać za tych, którzy wyrządzają nam zło.

By odnaleźć pokój. Werset 3, prośbę, by Bóg rzekł duszy: „Jam jest zbawieniem twoim”, można powtarzać osobno, powoli, jak modlitwę serca. Zakończ, jak Kościół na końcu każdego psalmu, Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

O czym jest psalm 35?

To modlitwa sprawiedliwego, który jest prześladowany i oczerniany bez przyczyny, a swoją sprawę oddaje Bogu. Psalm prosi, by Bóg był sędzią i obrońcą, opisuje niewdzięczność tych, którym psalmista wyświadczał dobro, i trzy razy kończy się obietnicą chwały. Tradycja słyszy w nim głos Chrystusa w Męce.

Co znaczy „Rzeknij duszy mojej: Jam jest zbawieniem twoim”?

To centralna prośba psalmu (w. 3). Prześladowany chce usłyszeć od samego Boga, że jest ocalony. Św. Augustyn podjął ją w pierwszej księdze Wyznań, prosząc, by Bóg powiedział mu to tak, żeby naprawdę usłyszał.

Czy psalm 35 jest modlitwą przeciw złu?

Tak, w sensie chrześcijańskim: prosi Boga, by bronił sprawiedliwego przed tymi, którzy wyrządzają mu zło, i przed nieprzyjacielem duszy. Nie jest jednak egzorcyzmem ani formułą magiczną. Jego moc pochodzi z ufności w Boga i z miłości tego, kto się nim modli, a kto, jak Dawid, modli się także za prześladowców.

Czy psalm 35 każe nienawidzić wrogów?

Nie. Prosi, by Bóg sądził i by zło spadło na tego, kto je czyni, ale ten, kto się modli, sam pościł i modlił się za nieprzyjaciół. Ojcowie widzą w złorzeczeniach proroctwo sądu i wołanie o Bożą sprawiedliwość, a tradycja odnosi je do walki z szatanem.

Kto napisał psalm 35?

Tytuł przypisuje go Dawidowi: „Dawidowy”, w Wulgacie Ipsi David. Tradycja odnosi go do czasu, gdy Dawid był prześladowany przez Saula i oczerniany na dworze, choć wiernie służył królowi.

Czy można odmawiać psalm 35 razem z psalmem 91?

Tak. Psalm 91 jest modlitwą opieki i ufności, psalm 35 modlitwą o wybawienie, gdy próba już trwa. Odmawiane jeden po drugim powierzają Bogu dzisiejszą walkę i jutrzejsze bezpieczeństwo.