Psalm 69 (68 w Wulgacie): Wybaw mię, Boże, bo weszły wody

Psalm 69 czy psalm 68?

Ten psalm ma dwa numery. Biblia Tysiąclecia i inne przekłady z hebrajskiego nazywają go psalmem 69; Wulgata, Septuaginta, Mszał, Brewiarz i Biblia ks. Wujka liczą go jako psalm 68. Wulgata łączy bowiem w jeden psalmy 9 i 10 tekstu hebrajskiego, więc od tego miejsca jej numeracja jest o jeden niższa. To jeden i ten sam tekst, zaczynający się po łacinie od Salvum me fac, Deus, quoniam intraverunt aquae usque ad animam meam.

Kto szuka «psalm 68», może więc mieć na myśli dwa różne psalmy: nasz Salvum me fac (68 w Wulgacie) albo triumfalny psalm Exsurgat Deus, który jest psalmem 68 Biblii Tysiąclecia, a psalmem 67 Wulgaty. Numery wersetów w tym psalmie są w obu numeracjach takie same: werset 10 Biblii Tysiąclecia to werset 10 Wujka. Pełna tabela znajduje się na stronie Księgi Psalmów.

Psalm 69 — interpretacja

Tytuł brzmi: „Na koniec, dla tych, którzy będą odmienieni. Dawidowy” (w. 1). Psalm jest długi i bardzo osobisty: modli się człowiek prześladowany za wierność Bogu, opuszczony przez bliskich, wyszydzany. Można w nim wyróżnić pięć części.

Wody aż do duszy (w. 2-6)

Pierwszy obraz to tonięcie: „Wybaw mię, Boże, bo weszły wody aż do duszy mojej!” (w. 2). Modlący się czuje, że grunt usuwa mu się spod nóg: „Ulgnąłem w błocie głębokim i nie masz dna” (w. 3). Wołał tak długo, że „ochrypło gardło moje, ustały oczy moje, gdy wyczekuję Boga mego” (w. 4). Wrogów ma więcej niż włosów na głowie, a ich nienawiść jest bez powodu (w. 5). Mimo to nie udaje niewinnego we wszystkim: „Boże, ty znasz głupotę moją i występki moje nie są tobie tajne” (w. 6).

Hańba poniesiona dla Boga (w. 7-13)

Tu odsłania się przyczyna cierpienia: „Bo dla ciebie znosiłem urąganie, zelżywość okryła oblicze moje” (w. 8). Nawet rodzina się od niego odwróciła: „Stałem się obcym braciom moim i cudzoziemcem synom matki mojej” (w. 9). Następuje najsłynniejszy werset psalmu: „Bo mię zawistna miłość domu twego gryzła i urągania urągających tobie spadły na mnie” (w. 10). Post i wór pokutny ściągają na niego tylko drwiny (w. 11-12); wyśmiewają go ci, którzy siedzą w bramie, i ci, którzy piją wino (w. 13).

Prośba (w. 14-22)

Na szyderstwo odpowiada modlitwą: „Ale ja modlitwę moją do ciebie zanoszę, Panie; czas upodobania, Boże!” (w. 14). Powtarza obraz wód i studni, która mogłaby zamknąć się nad nim (w. 15-16), i odwołuje się tylko do miłosierdzia Boga: „Wysłuchaj mię, Panie, bo łaskawe jest miłosierdzie twoje!” (w. 17). Szczytem skargi są wersety 21 i 22: szukał pocieszyciela, „a nie znalazłem”, a w zamian „dali mi żółć na pokarm, a w pragnieniu moim napoili mię octem” (w. 22).

Przekleństwa (w. 23-29)

Potem przychodzą twarde słowa: „Niechaj będzie stół ich przed nimi sidłem” (w. 23), „Niech będą wymazani z księgi żyjących” (w. 29). O nich mówi osobny rozdział poniżej.

Dziękczynienie (w. 30-37)

Psalm kończy się światłem. „Jam jest ubogi i zbolały; zbawienie twoje, Boże, wspomogło mię” (w. 30). Pieśń pochwalna jest Bogu milsza niż ofiara z cielca (w. 31-32), a ubodzy słyszą zaproszenie: „Szukajcie Boga, a będzie żyła dusza wasza!” (w. 33). Na koniec cały świat chwali Boga, który zbawi Syjon i odbuduje miasta Judy (w. 35-37).

Psalm Męki Pańskiej

Obok psalmu 22 (21 w Wulgacie) psalm 69 należy do psalmów najczęściej przytaczanych w Nowym Testamencie i odnoszonych do Chrystusa. Ewangeliści i Apostołowie słyszą w nim głos Jezusa:

• Gorliwość o dom Boży. Po wypędzeniu przekupniów ze świątyni „wspomnieli uczniowie jego, że jest napisane: «Żarliwość o dom twój pożera mnie»” (J 2,17). To werset 10 naszego psalmu.
• Nienawiść bez przyczyny. W mowie pożegnalnej Jezus mówi, że to się stało, „żeby się wypełniły słowa, które w Zakonie ich są napisane: «Że mię niesłusznie mieli w nienawiści»” (J 15,25), czyli werset 5.
• Zniewagi przyjęte za nas. Św. Paweł pisze: „Albowiem Chrystus nie miał upodobania w sobie, ale jak napisano: «Urągania urągających tobie spadły na mnie»” (Rz 15,3), druga połowa wersetu 10.
• Żółć i ocet. Na Golgocie „dali mu pić wino zmieszane z żółcią” (Mt 27,34), a potem gąbkę pełną octu (Mt 27,48). Św. Jan zaznacza, że Jezus powiedział „Pragnę”, „aby się wypełniło Pismo” (J 19,28). To werset 22.
• Judasz. Św. Piotr przy wyborze Macieja przytacza werset 26 „w księdze Psalmów”: „Niechaj będzie ich mieszkanie puste, i niech nie będzie, kto by w nim mieszkał” (Dz 1,20).
• Zaślepienie. Św. Paweł cytuje wersety 23-24 o stole, który staje się sidłem (Rz 11,9).

Dlatego Ojcowie Kościoła czytali cały psalm jako modlitwę Chrystusa cierpiącego. Św. Augustyn w Objaśnieniach psalmów słyszy w nim głos całego Chrystusa (totus Christus), Głowy i Ciała: to Chrystus mówi „Boże, ty znasz głupotę moją”, biorąc na siebie grzechy swoich członków, i to Kościół, Jego Ciało, cierpi w prześladowanych. Nic dziwnego, że Kościół wybrał werset 21 na offertorium święta Najświętszego Serca: Pan szukał tego, „kto by się razem smucił, a nie było”.

Psalm 69 10, psalm 69 5, psalm 69 21

Werset 10 (w. 10) jest u Wujka oddany słowami „zawistna miłość domu twego gryzła”: łacińskie zelus oznacza żarliwość, gorliwą i zazdrosną miłość. Ten sam werset w Ewangelii św. Jana brzmi „Żarliwość o dom twój pożera mnie” (J 2,17). Kto kocha Boga, cierpi, gdy Bóg jest znieważany, i przyjmuje na siebie zniewagi, które Jemu są wymierzone.

Werset 5 (w. 5) mówi o tych, którzy nienawidzą „bez przyczyny”. Pan Jezus odniósł go do siebie: nienawiść świata wobec Niego nie miała żadnej racji poza tym, że jest światłością.

Werset 21 (w. 21) to samotność Męki: „urągania i nędzy czekało serce moje. I czekałem, kto by się razem smucił, a nie było, i kto by pocieszył, a nie znalazłem”. Kościół śpiewa go w Niedzielę Palmową i w święto Najświętszego Serca (zob. niżej).

Jak rozumieć przekleństwa psalmu 69?

Wersety 23-29 brzmią jak życzenie zguby wrogom i wielu czytelników gorszą. Tradycja daje kilka kluczy. Po pierwsze, Nowy Testament sam odczytuje je jako proroctwo: Piotr widzi w wersecie 26 los Judasza, a Paweł w wersetach 23-24 zaślepienie tych, którzy odrzucili Mesjasza. Św. Augustyn wielokrotnie tłumaczy, że w psalmach takie słowa są zapowiedzią tego, co nastąpi, wypowiedzianą w formie życzenia, a nie wyrazem osobistej zemsty. Po drugie, psalmista oddaje sprawę Bogu, zamiast wymierzać sprawiedliwość sam. Po trzecie, chrześcijanin modli się nimi przeciw grzechowi i szatanowi, a nie przeciw ludziom, za których Chrystus prosił na krzyżu: „Ojcze! Odpuść im, bo nie wiedzą, co czynią” (Łk 23,34).

Psalm 69 w liturgii 1962 roku

Jutrznia czwartku. W psałterzu Brewiarza z 1962 roku (układ św. Piusa X) psalm 68 kończy Jutrznię (Matutinum) czwartku, podzielony na trzy części z antyfonami Salvum me fac, Deus, quoniam intraverunt aquae usque ad animam meam, Propter inimicos meos eripe me, Domine i Quaerite Dominum, et vivet anima vestra. Oficjum dnia znajdziesz w brewiarzu.

Ciemna Jutrznia Wielkiego Czwartku. W Jutrzni Wielkiego Czwartku, w pierwszym nokturnie, psalm 68 otwiera oficjum z antyfoną Zelus domus tuae comedit me, et opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me. Kościół zaczyna wspominać Mękę od słów, które uczniowie przypomnieli sobie przy oczyszczeniu świątyni.

Niedziela Palmowa. Offertorium Mszy Niedzieli Palmowej to wersety 21-22: Improperium exspectavit cor meum et miseriam… et dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto.

Wtorek Wielkiego Tygodnia. Antyfona na Komunię bierze wersety 13-14: Adversum me exercebantur, qui sedebant in porta.

Najświętsze Serce Pana Jezusa. Offertorium Mszy tego święta to werset 21: Improperium exspectavi Cor meum et miseriam: et sustinui, qui simul mecum contristaretur, et non fuit: consolantem me quaesivi, et non inveni. Zobacz też nabożeństwo do Najświętszego Serca.

Jak się modlić psalmem 69?

• W Wielkim Poście i w Wielkim Tygodniu czytaj go powoli jako rozważanie Męki, werset po wersecie, łącząc go z drogą krzyżową: wody, szyderstwa, opuszczenie, żółć i ocet.
• W chwili przytłoczenia możesz modlić się samym początkiem: „Wybaw mię, Boże, bo weszły wody aż do duszy mojej!”. To modlitwa kogoś, kto już nie widzi dna, a mimo to woła.
• Gdy cierpisz za wiarę albo spotyka cię drwina z powodu wierności Bogu, wersety 8-10 dają słowa i przypominają, że Chrystus przeszedł tę drogę pierwszy.
• Jako akt wynagrodzenia — werset 21 zaprasza, by być tym, „kto by się razem smucił”, którego Pan szukał i nie znalazł.
• Na zakończenie powtórz werset 33: „Szukajcie Boga, a będzie żyła dusza wasza!”, i dodaj Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

Dlaczego psalm 69 nazywa się też psalmem 68?

Bo istnieją dwie numeracje psalmów. Wulgata i Septuaginta, za którymi idą liturgia i Biblia ks. Wujka, liczą go jako 68; tekst hebrajski i Biblia Tysiąclecia jako 69. To ten sam psalm Salvum me fac. Psalm 68 Biblii Tysiąclecia, Exsurgat Deus, to w Wulgacie psalm 67.

Kto napisał psalm 69?

Tytuł przypisuje go Dawidowi, a św. Paweł cytuje jego wersety słowami „A Dawid mówi” (Rz 11,9). Nie wiadomo, z jakim konkretnym wydarzeniem z życia Dawida go łączyć. Kościół, za Nowym Testamentem, czyta go przede wszystkim jako proroctwo Męki Chrystusa.

Co znaczy „Bo mię zawistna miłość domu twego gryzła”?

To werset 10 w przekładzie ks. Wujka; łacińskie zelus to żarliwa, zazdrosna miłość. Sprawiedliwy cierpi, bo kocha dom Boży i nie znosi jego znieważania. Uczniowie przypomnieli sobie te słowa, gdy Jezus oczyścił świątynię (J 2,17).

Gdzie w Ewangelii wypełnia się żółć i ocet z psalmu 69?

Na Golgocie: żołnierze podali Jezusowi wino zmieszane z żółcią (Mt 27,34), a potem gąbkę z octem (Mt 27,48; J 19,29). Św. Jan zaznacza, że stało się to, „aby się wypełniło Pismo” (J 19,28). To werset 22 psalmu.

Czy chrześcijanin może modlić się przekleństwami psalmu 69?

Tak, jeśli czyta je tak, jak czyta je Kościół: jako proroctwo i jako oddanie sprawy Bogu, nie jako życzenie zemsty. Nowy Testament odnosi je do Judasza i do zaślepienia tych, którzy odrzucili Mesjasza. W modlitwie kieruje się je przeciw grzechowi i szatanowi, a za ludzi prosi się o nawrócenie.

Kiedy Kościół odmawia psalm 69?

W Brewiarzu z 1962 roku co tydzień w Jutrzni czwartku oraz w Ciemnej Jutrzni Wielkiego Czwartku. W Mszale jego wersety śpiewa się w Niedzielę Palmową, we wtorek Wielkiego Tygodnia i w święto Najświętszego Serca Pana Jezusa.