Psalm 4: Kiedym wzywał, wysłuchał mię Bóg

Psalm 4 — ta sama numeracja?

Tak. Przy psalmie 4 nie ma zamieszania z numerami: Biblie współczesne, które idą za tekstem hebrajskim (w tym Biblia Tysiąclecia), i Wulgata, za którą idzie Biblia ks. Wujka, nazywają go tak samo. Obie numeracje rozchodzą się dopiero od psalmu 9, ponieważ Wulgata łączy psalmy 9 i 10 hebrajskie w jeden. Pełne zestawienie znajdziesz na stronie Księgi Psalmów.

Na końcu psalmu różni się za to podział wersetów, o czym niżej przy „psalmie 4 8”. Ks. Wujek, idąc za Wulgatą, liczy nagłówek jako werset 1 i dzieli ostatnie zdanie psalmu na dwa wersety, 9 i 10.

Psalm 4 — interpretacja

Psalm 4 jest modlitwą wieczorną. Zaczyna się od wspomnienia wysłuchanej prośby, zwraca się do tych, którzy lekceważą sprawiedliwego, daje im lekcję mądrości i kończy się spokojnym snem człowieka, który powierzył Bogu swoje życie. Nagłówek, „Na koniec, w pieśniach. Psalm Dawidowy” (w. 1), wiąże go z Dawidem i ze śpiewem świątyni. Poprzedza go psalm 3, psalm przebudzenia Dawida wśród nieprzyjaciół: „Jam spał i twardo zasnąłem, i wstałem, bo Pan mię obronił” (Ps 3,6). Tamten był porankiem, ten jest wieczorem, i tradycja często je zestawiała.

Wspomnienie łaski (w. 2)

„Kiedym wzywał, wysłuchał mię Bóg sprawiedliwości mojej; z ucisku uwolniłeś mię. Zmiłuj się nade mną, i wysłuchaj modlitwy mojej” (w. 2). Modlitwa opiera się na doświadczeniu: Dawid nie prosi w próżnię, tylko wspomina, że Bóg już raz go wysłuchał. Łacina mówi obrazowo in tribulatione dilatasti mihi: ucisk jest kleszczami, a Bóg robi w nich miejsce, poszerza ściśnięte serce. Ks. Wujek oddaje to jako uwolnienie z ucisku. Z wdzięczności za dawną pomoc rodzi się nowa prośba.

Napomnienie i pokój sumienia (w. 3-6)

Psalmista zwraca się teraz do przeciwników: „Synowie człowieczy, dopókiż twardego serca będziecie? czemu miłujecie marność i szukacie kłamstwa?” (w. 3). Ciężkie serce, gravi corde, to serce, które już nie wznosi się do Boga, przygniecione rzeczami ziemi. Marność to to, co nie ma trwałości; kłamstwo to to, co obiecuje szczęście i go nie daje.

Potem przychodzi ostrzeżenie: „Wiedzcie, iż dziwnym uczynił Pan świętego swego” (w. 4). Ten, którym gardzą, jest wybrańcem Boga. Ojcowie odnosili tego „świętego” do Chrystusa, którego Ojciec uwielbił, wskrzeszając Go z martwych.

Werset 5 należy do najbogatszych w psalmie: „Gniewajcie się, a nie grzeszcie; co mówicie w sercach waszych, na łóżkach waszych żałujcie” (w. 5). Gniew nie jest tu potępiony sam w sobie, ale musi pozostać bez grzechu. Św. Paweł powtarza te słowa w Liście do Efezjan i nadaje im właśnie wieczorny koloryt: „Gniewajcie się, a nie grzeszcie, słońce niech nie zachodzi na rozgniewanie wasze” (Ef 4,26). Łóżko, miejsce odpoczynku, staje się miejscem skruchy: przed snem przypominasz sobie w ciszy, co powiedziałeś i pomyślałeś, i żałujesz za to. To w zarodku wieczorny rachunek sumienia.

Werset 6 podaje lekarstwo: „Składajcie ofiarę sprawiedliwości, a ufajcie Panu” (w. 6). Ofiarą sprawiedliwości jest prawe życie ofiarowane z czystym sercem. Ten sam werset przytacza pytanie tłumu, wciąż aktualne: „Któż nam ukaże dobra?”

Światłość oblicza Bożego (w. 7-8)

Odpowiedź należy do najczęściej rozważanych wersetów tradycji: „Znakiem jest nad nami światłość oblicza twego, Panie: dałeś wesele w serce moje” (w. 7). Łacińskie signatum est oznacza pieczęć odciśniętą w wosku. Św. Augustyn widzi w tym obraz Boży wyciśnięty w rozumnej duszy, który grzech zaciemnia, ale nie wymazuje, a łaska odnawia. Św. Tomasz z Akwinu przytacza ten werset w Sumie teologicznej (I-II, q. 91, a. 2), aby określić prawo naturalne: światło rozumu, którym odróżniamy dobro od zła, jest w nas jak odcisk światła Bożego. Człowiek został stworzony, jak mówi Księga Rodzaju, „na obraz i na podobieństwo nasze” (Rdz 1,26): światłość oblicza Bożego jest jego prawdziwym bogactwem.

Tej wewnętrznej radości przeciwstawia się dostatek zewnętrzny innych: „Oni obfitują w zbiory zboża, wina i oliwy swej” (w. 8). Zboże, wino i oliwa to dobra ziemi, ale pokoju nie dają. Sprawiedliwy ma mniej, ma jednak radość, którą Bóg wlewa w serce.

Psalm 4, 8-9: „W pokoju będę wraz spał i odpoczywał”

To najczęściej szukany werset psalmu i zakończenie całości: „W pokoju będę wraz spał i odpoczywał” (w. 9), „bo ty, Panie, osobliwie w nadziei postawiłeś mię” (w. 10). Po łacinie: In pace in idipsum dormiam, et requiescam; quoniam tu, Domine, singulariter in spe constituisti me.

Werset 8 czy werset 9?

Numer tego wersetu zależy od Biblii. Ks. Wujek, za Wulgatą, rozdziela go na dwa: werset 9 mówi o śnie, werset 10 podaje jego przyczynę. Biblia Tysiąclecia, tłumaczona z hebrajskiego, także liczy nagłówek jako werset 1, ale ma tu jeden werset, 9; jej werset 8 to radość większa niż obfitość zboża i wina, czyli u Wujka wersety 7-8. Biblie angielskie nagłówka nie liczą, więc werset o śnie ma w nich numer 8. Kto szuka „psalmu 4 8”, szuka więc zwykle tych samych słów o spokojnym śnie albo wersetu o radości w sercu, który je poprzedza: sprawdzaj tekst, nie tylko numer.

Sens wersetu

Dosłownie to pokój sprawiedliwego, który oddał swoją sprawę Bogu i może spać bez lęku wśród nieprzyjaciół. Jego bezpieczeństwo nie pochodzi od straży ani od dóbr, ale od samego Boga: singulariter, „osobliwie”, czyli „tylko Ty”.

Św. Augustyn zatrzymał się nad dwoma łacińskimi słowami, in idipsum, które Wujek oddaje przez „wraz”. Usłyszał w nich imię samego Boga, Tego, który jest zawsze ten sam i się nie zmienia: sprawiedliwy zasypia w pokoju Niezmiennego. W dziewiątej księdze Wyznań (IX, 4) opowiada, jak po nawróceniu, w zaciszu Cassiciacum, czytał ten psalm i był nim wstrząśnięty; ten werset wyrywał mu okrzyk radości, bo znajdował w nim odpoczynek, którego odmawiały mu marności z wersetu 3.

Ojcowie widzieli w nim także odpoczynek Chrystusa w grobie, uśpionego w pokoju i w nadziei Zmartwychwstania, a za Nim dobrą śmierć chrześcijanina, który zasypia w Panu. Sen każdego wieczoru staje się w ten sposób obrazem i ćwiczeniem ostatniego snu.

Psalm 4 w liturgii 1962 roku

Kompleta niedzielna. W Brewiarzu Rzymskim 1962 roku psalm 4 otwiera Kompletę niedzielną, ostatnią godzinę Oficjum, odmawianą przed nocnym odpoczynkiem, pod antyfoną Miserere mihi, Domine, et exaudi orationem meam, wziętą z wersetu 2. Po nim następują psalm 91 (90 w Wulgacie), Qui habitat, wielka modlitwa o opiekę, i psalm 134 (133 w Wulgacie), Ecce nunc benedicite Dominum, który wzywa sługi Pańskie do błogosławienia Boga w nocy. Przed reformą św. Piusa X (1911) obrządek rzymski odmawiał te psalmy na Komplecie co wieczór, razem z pierwszymi wersetami psalmu 30 Wulgaty, In te, Domine, speravi; zreformowany psałterz zachował je na niedzielę. O samej godzinie przeczytasz we wpisie o Komplecie, a modlitwę dnia znajdziesz w brewiarzu.

Wielka Sobota. Psalm wraca w samym sercu Wielkiego Tygodnia. Na Jutrzni Wielkiej Soboty, w tzw. ciemnej jutrzni, otwiera pierwszy nokturn z antyfoną In pace in idipsum dormiam et requiescam, a werset nokturnu powtarza te same słowa. Kościół śpiewa go przy grobie Chrystusa, przed psalmem 14 i psalmem 16 (15 w Wulgacie), Conserva me, gdzie „ciało moje w nadziei odpoczywać będzie”. Wieczorna modlitwa Dawida staje się modlitwą Wielkiej Soboty.

Boże Ciało. Na Jutrzni uroczystości Bożego Ciała psalm 4 jest drugim psalmem pierwszego nokturnu, z antyfoną, która odczytuje werset 8 w świetle Eucharystii: A fructu frumenti et vini multiplicati fideles in pace Christi requiescunt, „z owocu zboża i wina rozmnożeni wierni odpoczywają w pokoju Chrystusa”.

We Mszy. Werset 2 daje komunię Cum invocarem te, exaudisti me, Deus justitiae meae we wtorek pierwszego tygodnia Wielkiego Postu.

Jak się modlić psalmem 4?

• Wieczorem, przed snem. To jego właściwe miejsce. Możesz odmówić go sam albo w ramach Komplety, łącząc się z modlitwą Kościoła, i zakończyć go doksologią Chwała Ojcu. Pasuje do każdej modlitwy wieczornej.
• Do rachunku sumienia. Werset 5, skrucha na łożu, podaje metodę: przejrzeć dzień przed Bogiem, żałować za to, co było źle powiedziane lub zrobione, i jeśli trzeba, odmówić akt skruchy przed zaśnięciem.
• Po kłótni. Ze św. Pawłem psalm prosi, by słońce nie zachodziło nad gniewem: módl się nim, aby pojednać się przed nocą.
• W bezsenności i niepokoju. Werset 9 możesz powtarzać powoli, jak oddech: będę spał w pokoju, bo tylko Ty, Panie, utwierdziłeś mnie w nadziei.
• Za umierających i zmarłych. Sen w pokoju to także chrześcijańska śmierć; ten werset pasuje do modlitwy przy łóżku chorego.

Często zadawane pytania

Jak zaczyna się psalm 4?

W przekładzie ks. Wujka po nagłówku „Na koniec, w pieśniach. Psalm Dawidowy” psalm zaczyna się słowami „Kiedym wzywał, wysłuchał mię Bóg sprawiedliwości mojej”. Po łacinie: Cum invocarem exaudivit me Deus justitiae meae. Od tych słów pochodzi jego tradycyjna nazwa, Cum invocarem.

Który psalm jest najlepszy na noc?

W tradycji Kościoła na noc odmawia się przede wszystkim psalm 4 i psalm 91 (90 w Wulgacie): oba należą do Komplety niedzielnej. Psalm 4 wyraża ufność duszy, która zasypia w pokoju, psalm 91 mówi o Bożej opiece w ciemności. Na Komplecie dołącza do nich krótki psalm 134 (133 w Wulgacie).

Co mówi psalm 4, werset 8?

To zależy od Biblii. W Biblii Tysiąclecia werset 8 mówi o radości w sercu większej niż obfitość zboża i wina, czyli o tym, co u Wujka zajmuje wersety 7-8. W Bibliach angielskich werset 8 to werset o spokojnym śnie, który u Wujka ma numer 9: „W pokoju będę wraz spał i odpoczywał”, z dopełnieniem w wersecie 10.

Co znaczy „Gniewajcie się, a nie grzeszcie”?

To słowa wersetu 5, które powtarza św. Paweł w Liście do Efezjan (4,26). Gniew sam w sobie nie jest grzechem, grzechem staje się, gdy rządzi człowiekiem, trwa w nim albo prowadzi do zła. Psalm zaleca, by wieczorem, na łóżku, uciszyć serce i żałować, a Apostoł dodaje, by słońce nie zachodziło nad gniewem.

Kto napisał psalm 4?

Nagłówek, „Psalm Dawidowy”, przypisuje go królowi Dawidowi. Tradycja czyta go jako modlitwę doświadczonego króla, który zachował w Bogu pełną ufność i może spać spokojnie. Nie wiadomo na pewno, z jakim wydarzeniem jego życia się wiąże. Głównym autorem, jak całego Pisma, jest Duch Święty.

Czy „Psalm 4” Baczyńskiego to ten sam psalm?

Nie. Krzysztof Kamil Baczyński zatytułował tak jeden ze swoich wierszy: to utwór poety, nie przekład biblijnego psalmu 4. Biblijny psalm 4 to modlitwa Dawida, którą znajdziesz na tej stronie w przekładzie ks. Wujka i po łacinie.