Psalm 3: Panie, czemu się rozmnożyli trapiący mię?

Psalm 3: ten sam numer w Wulgacie i w Biblii Tysiąclecia

Większość psalmów ma dwa numery: jeden według Wulgaty i Septuaginty, którymi Kościół modlił się przez wieki i którymi posługuje się ks. Wujek, drugi według tekstu hebrajskiego, przyjęty w Biblii Tysiąclecia. Rozbieżność zaczyna się jednak dopiero od psalmu 9, który Wulgata łączy z hebrajskim psalmem 10. Psalm 3 ma więc wszędzie ten sam numer: „psalm 3” w szkolnej Biblii i psalm 3 w brewiarzu to jeden i ten sam tekst, zaczynający się po łacinie od słów Domine, quid multiplicati sunt qui tribulant me?

Zgadzają się także numery wersetów. Zarówno Wujek, jak i Biblia Tysiąclecia liczą nagłówek psalmu jako werset 1, więc właściwa modlitwa zaczyna się od wersetu 2. Pełną tabelę obu numeracji znajdziesz na stronie Księgi Psalmów.

Psalm 3 — interpretacja

Psalm 3 jest pierwszym w Psałterzu, który ma nagłówek, i ten nagłówek daje klucz do całości: „Psalm Dawida, gdy uciekał przed Absalomem synem swoim” (w. 1). To modlitwa króla zdradzonego przez własne dziecko, wygnanego ze stolicy, lżonego po drodze, a mimo to niezałamanego. W ośmiu wersetach trwoga przechodzi w pokój, a pokój w pewność zwycięstwa. Psalm nie zaprzecza niebezpieczeństwu; patrzy mu w oczy i oddaje je Bogu.

Tło: Dawid uchodzi z Jerozolimy

Wydarzenie opisuje II Księga Królewska według Wulgaty (2 Księga Samuela w dzisiejszych Bibliach), w rozdziałach 15-18. Absalom zjednał sobie serca ludu i ogłosił się królem w Hebronie; przeszedł do niego nawet Achitofel, doradca Dawida. Król opuszcza Jerozolimę pieszo, z garstką wiernych, a Pismo zostawia nam obraz tej ucieczki: „A Dawid wstępował na górę Oliwną, wstępując i płacząc, boso idąc i z nakrytą głową” (2 Sm 15,30).

Po drodze Semej obrzuca go przekleństwami, a Dawid nie pozwala go ukarać: „Oto syn mój, który wyszedł z żywota mego, szuka duszy mojej” (2 Sm 16,11). Z tej właśnie godziny tradycja wyprowadza psalm. Warto pamiętać o zakończeniu historii: gdy Absalom ginie, ojciec nie świętuje zwycięstwa, lecz płacze: „Synu mój, Absalomie! Absalomie, synu mój!” (2 Sm 18,33).

Wersety 2-3: tłum wrogów i słowo, które zabija

„Panie, czemu się rozmnożyli trapiący mię? Wielu ich powstaje przeciwko mnie” (w. 2). Powraca jedno słowo: wielu, wielu, wielu. Najgorszy jednak nie jest zbrojny tłum, lecz to, co on mówi: „Wielu ich mówi duszy mojej: «Nie ma ten zbawienia w Bogu swoim!»” (w. 3).

Nieprzyjaciel uderza nie tylko w ciało, ale w nadzieję. Chce przekonać sprawiedliwego, że Bóg go porzucił. To najgłębsza pokusa każdej próby, i psalm nazywa ją po imieniu, żeby ją pokonać.

Wersety 4-5: „Ty, Panie, jesteś obrońcą moim”

Odpowiedź przychodzi od razu i nie jest już skierowana do wrogów, lecz do Boga: „Ale ty, Panie, jesteś obrońcą moim, chwałą moją i ty podnosisz głowę moją” (w. 4). Łacina mówi susceptor meus: ten, który mnie przyjmuje i podtrzymuje. Słowa o podniesionej głowie odpowiadają nakrytej głowie Dawida na Górze Oliwnej, znakowi żałoby i upokorzenia. Upokorzony król wie, że godność przywróci mu tylko Bóg.

Werset 5 mówi o modlitwie już wysłuchanej: „Głosem moim wołałem do Pana, i wysłuchał mię z góry świętej swojej” (w. 5). Dawid jest daleko od Syjonu, ale Bóg słyszy go ze swojej góry. Wygnanie nie oddala od Boga tego, kto do Niego woła.

Wersety 6-7: sen pośród wrogów

Oto najbardziej znany werset psalmu: „Jam spał i twardo zasnąłem, i wstałem, bo Pan mię obronił” (w. 6). Zasnąć pośród nieprzyjacielskiego wojska to najprostszy znak ufności. Sprawiedliwy nie czuwa jak ktoś, kto liczy na własne straże; oddaje się Bogu. A jeśli rano wstaje, to nie dzięki własnej czujności, lecz dlatego, że Pan go strzegł. Łacińskie Dominus suscepit me powtarza susceptor z wersetu 4: ten, który podtrzymuje głowę, czuwa też nad snem.

Stąd odwaga następnego wersetu: „Nie będę się bał tysięcy ludu wokoło mnie leżącego. Powstań, Panie, wybaw mię, Boże mój!” (w. 7). Liczba, która na początku budziła trwogę, już nie przeraża.

Wersety 8-9: wybawienie należy do Pana

Psalm kończy się dziękczynieniem. Bóg pobił przeciwników — „pokruszyłeś zęby grzeszników”, mówi do Niego psalmista (w. 8). To obraz rozbrojonego drapieżnika, który nie może już kąsać. Ostatni werset wyciąga z tego naukę na wszystkie czasy: „Pańskie jest wybawienie, a nad ludem twoim błogosławieństwo twoje” (w. 9). Po łacinie Domini est salus. Ostatnia myśl Dawida nie dotyczy jego samego, lecz ludu, tego samego, który odszedł za Absalomem.

Najważniejszy werset: „Jam spał i twardo zasnąłem”

Kto szuka jednego zdania z psalmu 3, zwykle szuka wersetu 6. W sensie dosłownym to wyznanie człowieka, który w śmiertelnym niebezpieczeństwie potrafi spokojnie zasnąć, bo wie, w czyich rękach jest jego życie. Ten sam pokój wyraża sąsiedni psalm 4, modlitwa wieczorna: „W pokoju będę wraz spał i odpoczywał” (Ps 4,9). Psalm 3 mówi o przebudzeniu, psalm 4 o zaśnięciu; wielu wiernych odmawia pierwszy rano, drugi wieczorem.

W sensie duchowym Kościół usłyszał w tym wersecie głos samego Chrystusa: sen to Jego śmierć, przebudzenie to Zmartwychwstanie. Dlatego właśnie ten werset Kościół śpiewa w noc wielkanocną (zob. niżej, w części o liturgii).

Psalm 3 u Ojców Kościoła: Chrystus, który zasnął i powstał

Ojcowie czytali ten psalm wyżej niż historię Dawida. Święty Augustyn w Objaśnieniach Psalmów (Enarrationes in Psalmos) odnosi go przede wszystkim do Pana Jezusa: sen z wersetu 6 to śmierć, którą przyjął dobrowolnie, przebudzenie to Zmartwychwstanie, a Pan, który „obronił”, to moc Ojca, który Go wskrzesił. Dawid zdradzony przez syna jest figurą Chrystusa wydanego przez jednego ze swoich; Augustyn zestawia Absaloma z Judaszem i zauważa, że imię Absalom znaczy „pokój ojca”: Pan zachował pokój wobec zdrajcy aż do pocałunku w Ogrójcu.

Zbieżności idą daleko. Dawid przechodzi potok Cedron i płacząc wstępuje na Górę Oliwną; w tym samym miejscu Pan Jezus rozpoczyna konanie i mówi uczniom: „Smutna jest dusza moja aż do śmierci” (Mt 26,38). O Dawidzie wrogowie mówią, że nie ma dla niego zbawienia w jego Bogu; pod krzyżem szydzą z Chrystusa: „Ufał w Bogu, niech go teraz wybawi, jeżeli chce” (Mt 27,43). Psalm wypowiedziany przez Dawida w figurze spełnia się dosłownie w Męce.

Augustyn dodaje, że psalm można odmawiać także w imieniu całego Kościoła, prześladowanego i zawsze podnoszonego, oraz w imieniu każdego wiernego, którego niewidzialni nieprzyjaciele przekonują, że Bóg go nie wybawi. Te trzy odczytania się nie wykluczają: głos Chrystusa staje się głosem Jego Ciała. Święty Paweł odnosi to samo przejście od snu do przebudzenia do życia ochrzczonych: „Wstań, który śpisz, i powstań z martwych, a oświeci cię Chrystus” (Ef 5,14).

Psalm 3 w liturgii 1962 roku

Jutrznia niedzielna. W Brewiarzu rzymskim 1962 roku (psałterz św. Piusa X) psalm 3 jest trzecim psalmem pierwszego nokturnu Jutrzni (Matutinum) w niedzielę, po psalmach 1 i 2, z antyfoną Exsurge, Domine, salvum me fac, Deus meus, wziętą z wersetu 7. Trzy pierwsze psalmy Psałterza otwierają w ten sposób nocną modlitwę niedzieli. To miejsce dobrze pasuje do psalmu, który opiewa noc przetrwaną i przebudzenie pod Bożą opieką. Oficjum dnia możesz odmawiać w brewiarzu.

Wielkanoc. Tu werset 6 odsłania pełny sens. Jutrznia Zmartwychwstania śpiewa psalm 3 z antyfoną Ego dormivi, et somnum cepi: et exsurrexi, quoniam Dominus suscepit me, alleluja, alleluja. Kościół wkłada słowa Dawida w usta zmartwychwstałego Chrystusa. O tajemnicy tego dnia przeczytasz w artykule o Wielkanocy.

Reguła świętego Benedykta. Tradycja monastyczna dała temu psalmowi miejsce jeszcze szczególniejsze. Święty Benedykt w 9. rozdziale Reguły każe rozpoczynać każdą nocną modlitwę trzykrotnym wersetem Domine, labia mea aperies, po którym następuje psalm 3, a dopiero potem psalm 94, Invitatorium. Od piętnastu wieków mnisi wstają więc w nocy ze słowami: zasnąłem i wstałem, bo Pan mnie obronił.

Jak się modlić psalmem 3?

Rano, po przebudzeniu. To jego właściwa pora. Odmówić go, wstając z łóżka, to podziękować Bogu za strzeżoną noc i oddać Mu dzień, w duchu modlitwy porannej.

Wieczorem, razem z psalmem 4. Psalm 3 mówi o przebudzeniu, psalm 4 o spoczynku. Wielu odmawia je razem jako parę modlitw dnia i nocy.

Gdy czujesz się osaczony. Nawarstwione trudności, wrogość, cudze osądy: psalm jest napisany dla duszy, która widzi, że „wielu” powstaje przeciw niej.

Gdy słyszysz, że wszystko stracone. Wobec wewnętrznego głosu, który szepcze, że nie ma dla ciebie ratunku w Bogu, werset 4 jest odpowiedzią do nauczenia się na pamięć.

W zdradzie i ranach rodzinnych. To modlitwa ojca zdradzonego przez syna. Dawid opłakuje Absaloma, a nie przeklina go: psalm uczy bronić się przed złem bez nienawiści do człowieka.

Psalm kończy się, jak w brewiarzu, słowami Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

Kto napisał psalm 3 i w jakich okolicznościach?

Nagłówek przypisuje go Dawidowi, „gdy uciekał przed Absalomem synem swoim”. Historię opisuje II Księga Królewska według Wulgaty (2 Księga Samuela), rozdziały 15-18: Absalom podburza lud przeciw ojcu, a Dawid musi uchodzić z Jerozolimy. Tradycja Kościoła stale przyjmuje to przypisanie.

O czym jest psalm 3?

O ufności w Bogu pośród wrogów. Dawid widzi mnóstwo przeciwników, którzy mówią, że Bóg go opuścił; zwraca się do Pana jako do swojego obrońcy, zasypia spokojnie, budzi się bezpieczny i kończy wyznaniem, że wybawienie należy do Pana. Ojcowie odczytali go także jako modlitwę Chrystusa w Męce i w Zmartwychwstaniu.

Co znaczy „Jam spał i twardo zasnąłem, i wstałem”?

Dosłownie: Dawid śpi w pokoju pośród niebezpieczeństwa, bo Bóg go strzeże, i budzi się cały. Święty Augustyn słyszy tu głos Chrystusa: sen to Jego śmierć na krzyżu, przebudzenie to Zmartwychwstanie. Dlatego Kościół śpiewa ten werset w Jutrzni wielkanocnej.

Czy psalm 3 jest psalmem o Bożej opiece?

Tak. Cała jego treść to opieka Boga nad tym, kto się Mu powierza: obrońca, podniesiona głowa, spokojny sen, bezpieczne przebudzenie, rozbrojeni wrogowie. Można się nim modlić w niebezpieczeństwie, podobnie jak psalmem 91 (90 w Wulgacie), z własnym akcentem: ufnością wtedy, gdy przeciwników jest wielu.

Kiedy Kościół odmawia psalm 3?

W Brewiarzu 1962 roku w każdą niedzielę w Jutrzni, w pierwszym nokturnie, oraz z własną antyfoną w Jutrzni wielkanocnej. Reguła świętego Benedykta każe go odmawiać co noc na początku nocnego oficjum.

Czy psalm 3 ma inny numer w Biblii Tysiąclecia?

Nie. Numeracje Wulgaty i Biblii hebrajskiej rozchodzą się dopiero od psalmu 9, więc psalm 3 ma wszędzie ten sam numer, a także te same numery wersetów, bo w obu przekładach nagłówek liczy się jako werset 1.