Psalm 2: Czemu się wzburzyły narody, psalm o Chrystusie Królu

Czy psalm 2 ma dwa numery?

Nie: to jeden z niewielu psalmów, które mają ten sam numer we wszystkich Bibliach. Różnica między numeracją hebrajską, którą idą Biblia Tysiąclecia i inne nowsze przekłady, a numeracją Wulgaty i Septuaginty, którą idą liturgia łacińska i ks. Wujek, zaczyna się dopiero od psalmu 10, bo Wulgata łączy w jeden hebrajskie psalmy 9 i 10 (zob. psalm 9-10). Od psalmu 1 do psalmu 9 numery są wspólne; tak samo psalmy 148-150. Pełna tabela odpowiedników jest na stronie Księgi Psalmów.

Jedna drobna różnica dotyczy wersetów. Wulgata dzieli ostatni werset na dwa, więc psalm 2 ma u ks. Wujka 13 wersetów, a w nowszych Bibliach 12. Szukany «psalm 2 12» to u nas werset 12 razem z wersetem 13.

W hebrajskim psalm 2 nie ma tytułu ani imienia autora. Apostołowie cytują go jednak jako słowo wypowiedziane Duchem Świętym „przez usta ojca naszego Dawida” (Dz 4, 25), i tradycja chrześcijańska zawsze przyjmowała go jako psalm Dawidowy. Razem z psalmem 1, Beatus vir, tworzy podwójną bramę Psałterza: pierwszy pokazuje drogę sprawiedliwego, drugi Króla, którego Bóg wybrał.

Psalm 2 — interpretacja

Psalm 2 to mały dramat w czterech scenach: buntownicy na ziemi, Bóg w niebie, Król, który ogłasza postanowienie, i psalmista, który upomina możnych. Nie opowiada o bitwie: pokazuje daremność każdego buntu przeciw Bogu i królowanie, które Ojciec dał Synowi.

Wzburzenie narodów (w. 1-3)

„Czemu się wzburzyły narody, a ludy wymyślały próżne rzeczy?” (w. 1). Pytanie zawiera już odpowiedź: ich zamysły są próżne. Królowie powstają, książęta się zmawiają „przeciw Panu i przeciw Chrystusowi jego” (w. 2). Łacina mówi adversus christum ejus: po raz pierwszy Psałterz nazywa króla wybranego przez Boga Chrystusem, czyli Pomazańcem. Hasło buntowników jest hasłem każdego buntu przeciw Bogu: „Potargajmy więzy ich i zrzućmy z siebie jarzmo ich!” (w. 3). To, co nazywają więzami, jest prawem Bożym; Chrystus powie o nim: „Albowiem jarzmo moje słodkie jest, a brzemię moje lekkie” (Mt 11, 30).

Śmiech Boga i Król na Syjonie (w. 4-6)

Scena przenosi się z ziemi do nieba: „Pan, który mieszka w niebiosach, wyśmieje się z nich, i Pan szydzić z nich będzie” (w. 4). To nie lekkomyślność, lecz suwerenny spokój Boga, do którego nie sięga żaden spisek. Potem przychodzi Jego słowo, „w gniewie swoim” (w. 5).

W Wulgacie w wersecie 6 mówi sam Król: „A ja jestem ustanowiony królem od niego nad Syjonem górą świętą jego, bym głosił przykazanie jego” (w. 6). Tekst hebrajski wkłada to zdanie w usta Boga, który oznajmia, że namaścił swego króla. Obie lekcje mówią to samo z dwóch stron: Król nie uczynił się sam, został ustanowiony.

Psalm 2, 7: „Tyś jest synem moim, jam ciebie dziś zrodził” (w. 7-9)

Oto środek psalmu i jeden z najczęściej komentowanych wersetów Starego Testamentu: „Pan rzekł do mnie: «Tyś jest synem moim, jam ciebie dziś zrodził»” (w. 7). W znaczeniu najbliższym król z rodu Dawida był nazywany synem Bożym przez przybranie, według obietnicy danej Dawidowi przez proroka Natana: „Ja mu będę za ojca, a on mnie będzie za syna” (2 Sm 7, 14). Psalm mówi jednak więcej niż o przybraniu: mówi o zrodzeniu. Św. Augustyn zauważa w Objaśnieniach psalmów, że to „dziś” oznacza wieczność, w której nie ma przeszłości ani przyszłości: Ojciec rodzi Syna w teraźniejszości, która nie zna zachodu.

Werset 8 daje dziedzictwo: „Żądaj ode mnie, a dam ci narody w twe dziedzictwo, a w posiadłość twą krańce ziemi” (w. 8). Żaden król jerozolimski nie panował aż po krańce ziemi; obietnica dotyczy Chrystusa, którego Kościół obejmuje wszystkie narody. Laskę żelazną z wersetu 9, „a jak naczynie garncarskie pokruszysz ich”, Apokalipsa odnosi do Chrystusa zwycięzcy, który „będzie nim rządził laską żelazną” (Ap 19, 15).

Psalm 2, 10-13: upomnienie królów

Psalm kończy się wezwaniem: „A teraz, królowie, zrozumiejcie! uczcie się wy, którzy sądzicie ziemię” (w. 10). I dalej: „Służcie Panu w bojaźni, a radujcie się mu ze drżeniem” (w. 11). Bojaźń i radość nie wykluczają się: to radość kogoś, kto wie, przed Kim stoi.

W wersecie 12 Wulgata ma Apprehendite disciplinam, co ks. Wujek oddaje: „Chwyćcie się nauki, by się przypadkiem nie rozgniewał Pan i byście nie zginęli z drogi sprawiedliwej” (w. 12). Tekst hebrajski jest tu trudny; wiele nowszych przekładów czyta w nim hołd oddany Synowi (całujcie Syna). Psalm zamyka błogosławieństwo, które odpowiada na błogosławieństwo z psalmu 1: „Błogosławieni wszyscy, którzy w nim ufają!” (w. 13).

Chrystus Król i Syn: jak czyta go Nowy Testament

Mesjańskiego sensu psalmu 2 nie wymyślili komentatorzy: ustalili go sami Apostołowie. Po pierwszym prześladowaniu wspólnota jerozolimska modli się tym psalmem i wskazuje jego spełnienie: „Albowiem zebrali się prawdziwie w tym mieście przeciw świętemu Synowi twemu, Jezusowi, któregoś namaścił, Herod i Poncjusz Piłat, z poganami i z ludami izraelskimi” (Dz 4, 27).

Św. Paweł, głosząc w Antiochii Pizydyjskiej, odnosi werset 7 do Zmartwychwstania: Bóg wypełnił obietnicę, „wskrzeszając Jezusa, jak też napisane jest w Psalmie drugim: «Synem moim jesteś ty, jam cię dziś zrodził»” (Dz 13, 33). List do Hebrajczyków posługuje się nim, by pokazać, że Syn przewyższa aniołów (Hbr 1, 5), i cytuje go znowu, mówiąc o kapłaństwie Chrystusa (Hbr 5, 5). Głos Ojca przy chrzcie w Jordanie, „Ten jest Syn mój miły, w którym sobie upodobałem” (Mt 3, 17), jest jakby jego echem.

Dlatego tradycja zalicza psalm 2 do wielkich psalmów królewskich i mesjańskich, obok psalmu 110 (109 w Wulgacie), Dixit Dominus, i psalmu 45 (44 w Wulgacie), Eructavit cor meum. Jest to też psalm Męki, jak psalm 22 (21 w Wulgacie), Deus, Deus meus: książęta sprzymierzeni przeciw Pomazańcowi to ci, którzy Go skazali. I jest to, na długo zanim Kościół ustanowił osobne święto, psalm o królowaniu Chrystusa także nad społecznościami, bo wzywa do służby właśnie królów i sędziów ziemi.

Psalm 2 w liturgii 1962 roku

Niedzielna Jutrznia. W psałterzu Brewiarza rzymskiego z 1962 roku psalm 2 odmawia się w niedzielę na Jutrzni (Matutinum), zaraz po psalmie 1, z antyfoną Servite Domino in timore, et exsultate ei cum tremore z wersetu 11. Co tydzień nocne Oficjum dnia Pańskiego otwiera się więc podwójną bramą Psałterza. Oficjum dnia znajdziesz w brewiarzu.

Boże Narodzenie. Werset 7 tworzy introit Pasterki, Mszy o północy: Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te, z wersetem 1, Quare fremuerunt gentes, jako psalmem; wraca też jako werset alleluja tej samej Mszy. W brewiarzu psalm 2 jest pierwszym psalmem Jutrzni Bożego Narodzenia, z antyfoną Dominus dixit ad me, i otwiera także Jutrznię oktawy, 1 stycznia. Zob. artykuł o Bożym Narodzeniu.

Wielki Piątek. W Ciemnej Jutrzni Wielkiego Piątku psalm 2 otwiera Oficjum z antyfoną Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum, adversus Dominum, et adversus Christum ejus. Żłóbek i Krzyż oświetla ten sam psalm.

Wielkanoc. Jutrznia niedzieli Zmartwychwstania ma jeden nokturn z psalmami 1, 2 i 3; psalm 2 ma w niej antyfonę Postulavi Patrem meum, alleluja: dedit mihi gentes, alleluja, in hereditatem. To lektura św. Pawła: Syn zrodzony „dziś” jest Zmartwychwstałym.

Chrystus Król. W święto Chrystusa Króla, w ostatnią niedzielę października, offertorium Mszy śpiewa werset 8, Postula a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam, a psalm 2 otwiera Jutrznię z antyfoną Ego autem constitutus sum Rex ab eo super Sion montem sanctum ejus.

Inne użycia. W piątek po Popielcu komunia Mszy podejmuje wersety 11-12, Servite Domino in timore. W brewiarzu wspólne Oficja o męczennikach i o wyznawcach biskupach otwierają Jutrznię psalmami 1, 2 i 3.

Jak się modlić psalmem 2?

Jako aktem wiary w Chrystusa Króla. Odmawiać go znaczy uznać, że Chrystus już króluje, i poddać Mu własne życie, zanim się poprosi, by królował nad narodami. Werset 11 staje się postanowieniem na dzień.

Gdy zło zdaje się zwyciężać. Wobec potęg sprzymierzonych przeciw Kościołowi werset 4 uczy pokoju: Ten, który mieszka w niebiosach, nie jest niespokojny. Chrześcijanin modli się bez lęku, bo historia ma już swego Króla.

W Boże Narodzenie i w Wielkanoc. Werset 7 możesz powtarzać przed żłóbkiem i w noc paschalną, tak jak robi to liturgia: to akt wiary w wiecznego Syna, który stał się człowiekiem, umarł i zmartwychwstał.

Zakończ, jak w Oficjum, słowami Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

Co znaczy „Tyś jest synem moim, jam ciebie dziś zrodził”?

To werset 7. Dla króla izraelskiego oznaczał synostwo przybrane; dla wiary Kościoła oznacza wieczne zrodzenie Syna z Ojca. Apostołowie odnoszą go też do Zmartwychwstania (Dz 13, 33), a liturgia śpiewa go w Boże Narodzenie. To „dziś” jest wiecznością Boga, która nie zna wczoraj ani jutra.

Co mówi psalm 2, werset 12?

U ks. Wujka: „Chwyćcie się nauki, by się przypadkiem nie rozgniewał Pan i byście nie zginęli z drogi sprawiedliwej”, a dalej, w wersecie 13: „Błogosławieni wszyscy, którzy w nim ufają!”. Wulgata ma tu Apprehendite disciplinam; nowsze przekłady z hebrajskiego czytają w tym miejscu wezwanie do hołdu dla Syna. Sens jest ten sam: poddać się Królowi, którego Bóg ustanowił.

Kto napisał psalm 2?

Tekst hebrajski nie ma tytułu ani imienia autora. Apostołowie cytują go jako słowo Ducha Świętego wypowiedziane „przez usta ojca naszego Dawida” (Dz 4, 25) i dlatego tradycja przypisuje go Dawidowi. Głównym autorem, jak całego Pisma, jest Duch Święty.

Dlaczego psalm 2 nazywa się mesjańskim?

Bo mówi o Pomazańcu Bożym, po łacinie Christus, ustanowionym Królem i Synem, któremu obiecane są wszystkie narody. Nowy Testament odnosi go wprost do Jezusa: do Jego Męki, Zmartwychwstania i wyższości nad aniołami.

Co znaczy „Służcie Panu w bojaźni”?

To werset 11. Bojaźń Boża nie jest niewolniczym strachem, lecz synowskim szacunkiem kogoś, kto zna wielkość Boga; dlatego psalm łączy bojaźń z radością. Kościół uczynił z tych słów antyfonę psalmu na niedzielnej Jutrzni.

Dlaczego psalm 2 czyta się w Boże Narodzenie i w Wielki Piątek?

W Boże Narodzenie, bo werset 7 ogłasza Syna zrodzonego z Ojca. W Wielki Piątek, bo królowie i książęta sprzymierzeni przeciw Panu i Jego Pomazańcowi to Herod i Piłat, jak uczą Dzieje Apostolskie. Ten sam psalm oświetla żłóbek i Krzyż.