Uroczystość Chrystusa Króla

Uroczystość Chrystusa Króla to święto, w którym Kościół oddaje publiczny hołd Panu naszemu Jezusowi Chrystusowi jako Królowi wszystkich narodów, Władcy nieba i ziemi. W kalendarzu tradycyjnym obchodzimy ją w ostatnią niedzielę października — niedzielę poprzedzającą uroczystość Wszystkich Świętych. Ustanowił ją papież Pius XI dnia 11 grudnia 1925 roku encykliką Quas Primas. Jest to zatem święto przedsoborowe, w pełni zakorzenione w tradycji Kościoła, choć najmłodsze spośród świąt ku czci samego naszego Pana.

W tym artykule wyjaśniamy wprost, czym jest ta uroczystość, kiedy przypada i co oznacza dla nas wyznanie, że Chrystus jest Królem. Potem rozwijamy jej historię, treść liturgiczną oraz pytania, które najczęściej zadają wierni.

Czym jest uroczystość Chrystusa Króla i kiedy ją obchodzimy

Uroczystość Chrystusa Króla jest świętem dogmatycznym: ogłasza prawdę wiary, że Jezusowi Chrystusowi jako Bogu i jako Człowiekowi przysługuje pełnia władzy królewskiej nad wszelkim stworzeniem. Nie jest to obraz przenośny ani jedynie pobożne uczucie. Pismo Święte mówi o tym wyraźnie: w Apokalipsie Chrystus nosi na szacie napisany tytuł „Król królów i Pan panujących" (Apok 19, 16), a archanioł zwiastuje Maryi o Jej Synu: „I da mu Pan Bóg stolicę Dawida, ojca jego, i będzie królował w domu Jakubowym na wieki, a królestwu jego nie będzie końca" (Łk 1, 32-33).

W kalendarzu tradycyjnym — to znaczy według ksiąg liturgicznych obowiązujących przed reformą posoborową — uroczystość przypada w ostatnią niedzielę października. Pius XI wyznaczył ją celowo na niedzielę przed Wszystkimi Świętymi, aby, jak zauważa błogosławiony kardynał Schuster, „powiązać ją z czcią niebieskiego Jeruzalem i dworu Króla chwały" (Liber Sacramentorum). Wierni przywiązani do Mszy trydenckiej zachowują tę pierwotną datę.

To królowanie obejmuje trzy porządki, które encyklika Quas Primas wymienia z całą jasnością: władzę prawodawczą, władzę sądowniczą oraz władzę wykonawczą. Chrystus jest Królem, ponieważ jako Słowo Wcielone wszystko zostało przez Niego stworzone — „w nim stworzone są wszystkie rzeczy na niebie i na ziemi, widzialne i niewidzialne, czy trony, czy państwa, czy księstwa, czy zwierzchności" (Kol 1, 16). Jest też Królem przez prawo odkupienia: nabył nas własną Krwią.

Co oznacza królowanie Chrystusa

Gdy wyznajemy, że Chrystus jest Królem, wyznajemy najpierw, że Jego panowanie nie jest doczesne na sposób ziemskich mocarstw. Sam Pan powiedział wobec Piłata: „Królestwo moje nie jest z tego świata" (J 18, 36). A na pytanie, czy jest królem, odrzekł: „Ty mówisz, że ja jestem królem. Jam się na to narodził, i na to przyszedłem na świat, abym świadectwo dał prawdzie" (J 18, 37). Jego berłem jest prawda, a Jego prawem — miłość.

Zarazem to królowanie jest rzeczywiste i powszechne. Prorok Daniel widział Syna Człowieczego, któremu dano „władzę i cześć i królestwo, i wszystkie narody, pokolenia i języki służyć mu będą; władza jego władza wieczna, która nie będzie odjęta" (Dn 7, 14). Psalmista śpiewa o Mesjaszu: „I będzie panował od morza aż do morza, i od rzeki aż do krańców okręgu ziemi" (Ps 71, 8).

Panowanie Chrystusa rozciąga się więc nie tylko na pojedyncze dusze, lecz na rodziny, społeczeństwa i narody. Tu leży właściwa wymowa tego święta. Jak pisze dawny komentator liturgiczny, „od ponad pięćdziesięciu lat szerzy się zgubna herezja zwana liberalizmem lub laicyzmem, zaprzeczająca zwierzchnictwu Boga i Kościoła nad Społeczeństwem i Państwem" (bł. kard. Schuster, Liber Sacramentorum). Pius XI ustanowił tę uroczystość właśnie jako uroczysty protest przeciw temu błędowi i akt wynagrodzenia: aby przypomnieć światu, że ludzie i narody nie mogą bezkarnie odsuwać Chrystusa od życia publicznego.

Historia: encyklika Quas Primas (1925)

Rok 1925 był rokiem jubileuszowym oraz rokiem szesnastej rocznicy Soboru Nicejskiego, który uroczyście wyznał bóstwo Chrystusa. W tym kontekście Pius XI ogłosił encyklikę Quas Primas. Jego cel był pasterski i obronny zarazem. W epoce, w której państwa zrzucały z siebie wszelkie odniesienie do Boga, papież chciał — jak streszcza Dom Pius Parsch — „odnowić w umysłach i sercach wiernych starożytne pojęcie Chrystusa jako Boskiego Króla, który, zasiadający po prawicy Ojca, powróci u końca czasów w mocy i majestacie" (Rok Łaski Kościoła).

Warto podkreślić, że choć samo święto jest nowe, to prawda o królowaniu Chrystusa jest tak dawna jak Ewangelia. Dom Parsch zauważa, że „w liturgii to pojęcie Chrystusa i Jego królowania nigdy nie straciło blasku; towarzyszy nam przez cały rok łaski Kościoła, codziennie w mszale i brewiarzu. Lecz wierni w znacznej mierze o nim zapomnieli". Uroczystość Chrystusa Króla jest więc nie tyle nowinką, ile uroczystym przypomnieniem czegoś bardzo starego.

Pius XI dołączył do encykliki praktyczne zalecenie, które do dziś zachowują wspólnoty tradycyjne: doroczne poświęcenie rodzaju ludzkiego Najświętszemu Sercu Pana Jezusa, odnawiane właśnie w tę uroczystość. W ten sposób święto Króla łączy się ściśle z kultem Serca Jezusowego — tron Króla jest tronem miłosierdzia.

Treść liturgiczna święta

Liturgia tego dnia jest jednym wielkim hymnem ku czci panującego Chrystusa. Już introit Mszy podejmuje obraz z Apokalipsy: „Godzien jest Baranek, który był zabity, wziąć moc i bóstwo... Jemu chwała i panowanie na wieki wieków". Lekcja z Listu do Kolosan przypomina, że Ojciec „przeniósł nas do królestwa umiłowanego swego Syna" (Kol 1, 13), w którym „wszystko trwa" i który jest „głową ciała Kościoła" (Kol 1, 17-18).

Ewangelia tego dnia to właśnie scena przed Piłatem, gdzie Pan wyznaje swoje królowanie z prawdy. Tak liturgia chroni nas przed dwoma błędami naraz: przed pomniejszaniem władzy Chrystusa, jakby była tylko duchowym uczuciem, oraz przed jej upolitycznianiem, jakby Królestwo Boże było jednym z mocarstw tego świata.

Miłośnicy liturgii dostrzegają w tym dniu szczególną pomoc duchową. Jak pisze Dom Parsch, „surowa prawda o Boskim królowaniu daje coś pożywnego i wzmacniającego pobożności ludowej tak skłonnej do uczuciowości i prowadzi wiernych do widzenia Chrystusa tak, jak ukazuje Go liturgia" (Rok Łaski Kościoła). W tym duchu obchodzimy tę uroczystość: nie sentymentalnie, lecz z męstwem wiary, wyznając publicznie, że Chrystus naprawdę panuje.

Jak przeżyć tę uroczystość

W praktyce możemy przeżyć ten dzień przez udział we Mszy świętej, odnowienie aktu poświęcenia Najświętszemu Sercu oraz osobiste poddanie naszego życia — myśli, pracy, rodziny — pod berło Chrystusa. Pomocą bywa tu modlitwa za ojczyznę, prośba, aby Chrystus królował także w życiu publicznym narodów. Tej prawdy uczy nas także rok liturgiczny, który cały jest rozwinięciem jednej tajemnicy: Chrystusa Pana wśród nas.

Wielu wiernych łączy ten dzień z koronką do Bożego Miłosierdzia oraz z litanią do Najświętszego Serca Pana Jezusa, gdyż tron Króla jest tronem łaski. Naturalnym przedłużeniem tej uroczystości jest też przygotowanie do Wszystkich Świętych, które następuje zaledwie kilka dni później — dwór niebieski Króla chwały. Kto pragnie głębiej wniknąć w ducha dawnej liturgii, znajdzie wiele pożytku w rozważaniu Mszy trydenckiej. Przed samą uroczystością można też odprawić nowennę do Chrystusa Króla — dziewięć dni modlitwy o Jego panowanie w sercach i narodach.

Chrystus Król Wszechświata — pełny tytuł i jego znaczenie

Pełna nazwa, pod którą czcimy tę tajemnicę, brzmi: Jezus Chrystus, Król Wszechświata. Słowo „Wszechświat" nie jest tu ozdobnikiem. Wyraża ono, że panowanie naszego Pana nie ogranicza się do dusz wierzących ani nawet do jednego Kościoła, lecz rozciąga się na całe stworzenie — widzialne i niewidzialne. Tak czytamy w Liście do Kolosan: „w nim stworzone są wszystkie rzeczy na niebie i na ziemi, widzialne i niewidzialne, czy trony, czy państwa, czy księstwa, czy zwierzchności: wszystko przez niego i w nim jest stworzone" (Kol 1, 16).

Tytuł „Król Wszechświata" obejmuje więc trzy zakresy. Po pierwsze, świat materialny: gwiazdy, ziemię, wszelkie ciało, bo wszystko przez Słowo się stało. Po drugie, świat duchów: aniołów i całe niebo, bo i one Mu służą — „wszystkie narody, pokolenia i języki służyć mu będą" (Dn 7, 14). Po trzecie, świat ludzki, czyli rodziny, społeczeństwa i narody, które winny Mu posłuszeństwo nie tylko prywatnie, lecz także publicznie. W tym ostatnim punkcie zawiera się cała wymowa encykliki Quas Primas.

Należy też odróżnić dwa porządki Jego królowania, które wyjaśnia Quas Primas. Chrystus jest Królem z natury, jako odwieczne Słowo Boże, przez które wszystko powstało; oraz Królem z prawa nabytego, jako Człowiek, który odkupił nas własną Krwią. Pierwsze królowanie ma od zawsze; drugie zyskał na krzyżu. Dlatego napis nad Jego głową — „Jezus Nazareński, Król Żydowski" (J 19, 19) — choć ułożony szyderczo, głosił prawdę głębszą, niż przypuszczał Piłat.

„Jezu Chryste, Królu" — akt poddania i wezwanie

Wyznanie, że Jezus Chrystus jest Królem, domaga się odpowiedzi serca. Tradycja przekazuje krótkie wezwanie, którym wierni poddają się Jego panowaniu i które można powtarzać w ciągu dnia, zwłaszcza w tę uroczystość:

Chryste, Królu, Tobie poddaję całe me życie. Króluj w mym sercu, króluj w mej rodzinie, króluj w mej ojczyźnie. Niech przyjdzie królestwo Twoje.

Z tym wezwaniem łączy się akt poświęcenia rodzaju ludzkiego Najświętszemu Sercu, którego odmawianie w uroczystość Chrystusa Króla zalecił sam Pius XI. Jego początek brzmi:

O Jezu najsłodszy, Odkupicielu rodzaju ludzkiego, wejrzyj na nas, korzących się przed Tobą u stóp Twego ołtarza. Twoją jesteśmy własnością i do Ciebie należeć chcemy.

Z liturgii godzin pochodzi również znana antyfona, którą Kościół sławi panującego Pana: „Chrystus zwycięża, Chrystus króluje, Chrystus panuje" (Christus vincit, Christus regnat, Christus imperat). Te krótkie formuły dobrze oddają to, czym ma być nasza pobożność tego dnia: nie chwilowym wzruszeniem, lecz aktem woli, którym oddajemy berło naszego życia prawowitemu Królowi.

Często zadawane pytania

Kiedy obchodzi się uroczystość Chrystusa Króla?

W kalendarzu tradycyjnym przypada ona w ostatnią niedzielę października, czyli w niedzielę poprzedzającą uroczystość Wszystkich Świętych. Tak wyznaczył ją Pius XI w 1925 roku i tę datę zachowują wspólnoty przywiązane do Mszy trydenckiej.

Kto ustanowił święto Chrystusa Króla?

Ustanowił je papież Pius XI dnia 11 grudnia 1925 roku encykliką Quas Primas. Jest to najmłodsze ze świąt ku czci samego naszego Pana, lecz ogłoszone na długo przed Soborem Watykańskim II, w pełni należące do tradycji Kościoła.

Co oznacza, że Chrystus jest Królem?

Oznacza to, że Jezusowi Chrystusowi jako Bogu i Człowiekowi przysługuje pełnia władzy nad każdym człowiekiem, nad rodzinami i nad narodami. Jego królestwo „nie jest z tego świata" (J 18, 36), a jednak jest rzeczywiste, powszechne i wieczne: „władza jego władza wieczna, która nie będzie odjęta" (Dn 7, 14).

Dlaczego Pius XI ustanowił to święto?

Ustanowił je jako odpowiedź na laicyzm — odrzucanie Boga z życia publicznego narodów. Święto jest zarazem wyznaniem wiary, protestem przeciw temu błędowi i aktem wynagrodzenia, przypominającym, że ludzie i społeczeństwa winni są Chrystusowi posłuszeństwo.

Czy to święto przedsoborowe czy posoborowe?

Jest to święto przedsoborowe, ustanowione w 1925 roku. W reformie posoborowej przeniesiono je na ostatnią niedzielę roku liturgicznego, lecz tradycja zachowuje pierwotną datę w ostatnią niedzielę października.

Dlaczego mówimy „Chrystus Król Wszechświata"?

Słowo „Wszechświat" wyraża, że panowanie Chrystusa rozciąga się na całe stworzenie — niebo i ziemię, aniołów i ludzi, jednostki i narody. „W nim stworzone są wszystkie rzeczy na niebie i na ziemi, widzialne i niewidzialne" (Kol 1, 16). Tytuł podkreśla, że nic nie wymyka się Jego władzy.

Jaka jest krótka modlitwa do Chrystusa Króla?

Tradycja przekazuje proste wezwanie: „Chryste, Królu, Tobie poddaję całe me życie. Króluj w mym sercu, króluj w mej rodzinie, króluj w mej ojczyźnie. Niech przyjdzie królestwo Twoje". W tę uroczystość odmawia się także akt poświęcenia rodzaju ludzkiego Najświętszemu Sercu, zalecony przez Piusa XI.

Warto sięgnąć też po te deum.

Aplikacja Iter Fidei zawiera kalendarz liturgiczny, modlitwy i psalmy, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Pius XI, encyklika Quas Primas (1925); bł. kard. Ildefons Schuster, Liber Sacramentorum; Dom Pius Parsch, Rok Łaski Kościoła; Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Apok 19, 16; J 18, 36-37; Kol 1, 13-18; Dn 7, 14; Łk 1, 32-33; Ps 71, 8).