Psalm 5: Słowa moje przyjmij w uszy, Panie

Psalm 5: jeden numer w obu numeracjach

Psalm 5 ma ten sam numer w Wulgacie, u ks. Wujka i w Biblii Tysiąclecia, która liczy psalmy według tekstu hebrajskiego. Obie numeracje rozchodzą się dopiero od psalmu 9, bo Wulgata łączy psalmy 9 i 10 hebrajskie w jeden; od tego miejsca do psalmu 147 numer Wulgaty jest zwykle o jeden niższy. Pełną tabelę znajdziesz na stronie Księgi Psalmów.

Numery wersetów są tu takie same jak w polskich Bibliach współczesnych, bo i Wujek, i nowsze przekłady liczą tytuł jako werset 1. Biblie angielskie tytułu nie liczą, dlatego ich «psalm 5, 11» to werset 12 na tej stronie.

Psalm 5 — interpretacja

Psalm 5 to modlitwa człowieka, który ma przed sobą trudny dzień. Staje przed Bogiem przed wszystkim innym, przypomina, że Bóg nie paktuje ze złem, prosi o prowadzenie, bez złudzeń opisuje swoich przeciwników i kończy radością tego, kto ma nadzieję w Bogu. Ton jest poważny i jasny zarazem: to głos sprawiedliwego, który wie, gdzie szukać siły.

Tytuł: «za tę, która dziedzictwa dostępuje» (w. 1)

Tytuł Wulgaty, który Wujek przekłada dosłownie, jest zagadkowy: „Na koniec, za tę, która dziedzictwa dostępuje. Psalm Dawidowy” (w. 1). Tekst hebrajski ma w tym miejscu wskazówkę muzyczną, którą rozumie się zwykle jako instrumenty dęte; Septuaginta odczytała ją inaczej, a Ojcowie komentowali tekst, który mieli. Św. Augustyn rozpoznaje w «tej, która dziedzictwa dostępuje» Kościół, który otrzymuje od Boga w dziedzictwie życie wieczne i któremu Bóg sam daje się w dziedzictwo. Cały psalm staje się wtedy głosem Kościoła modlącego się o poranku tego świata, w oczekiwaniu na dzień bez zachodu.

Rano (w. 2-4)

Modlitwa zaczyna się trzema wezwaniami: „Słowa moje przyjmij w uszy, Panie, wyrozumiej wołanie moje!” (w. 2); „Pilnie słuchaj głosu modlitwy mojej, Królu mój i Boże mój!” (w. 3). Są słowa, które się wypowiada; jest wołanie, które wychodzi głębiej niż słowa; i jest głos modlitwy, który niesie jedno i drugie. Bóg jest nazwany Królem i Bogiem: Tym, który rządzi, i Tym, któremu oddaje się cześć.

Potem pada słowo, które daje psalmowi jego godzinę: „Bo do ciebie modlić się będę, Panie, rano usłyszysz głos mój” (w. 4). Po łacinie mane exaudies vocem meam. Pierwsze słowo dnia należy do Boga. Sam Pan Jezus, jak opowiada św. Marek, „bardzo rano wstawszy, wyszedł, i udał się na miejsce pustynne i tam się modlił” (Mk 1,35).

Bóg, który nie chce nieprawości (w. 5-7)

„Rano będę stał przed tobą i patrzał. Albowiem nie jesteś ty Bogiem, chcącym nieprawości” (w. 5). Stać przed Bogiem, astabo tibi, to postawa sługi, który czeka na rozkazy pana, i kapłana przy ołtarzu. A to, co sprawiedliwy widzi w świetle świtu, to świętość Boga. Zło nie może u Niego zamieszkać: „ani mieszkać będzie przy tobie niegodziwiec, ani się ostoją niesprawiedliwi przed oczyma twymi” (w. 6).

Werset 7 wymienia trzy postacie zła: tych, którzy czynią nieprawość, tych, którzy mówią kłamstwo, i „Mężem krwawym i zdradliwym brzydzi się Pan” (w. 7). Przemoc i podstęp idą razem; psalm wróci jeszcze do podstępu, czyli do grzechu języka.

Wejść do domu Bożego (w. 8-9)

Kontrast jest zamierzony: „A ja dla mnóstwa miłosierdzia twego wnijdę do domu twego, pokłonię się ku kościołowi twemu świętemu w bojaźni twojej” (w. 8). Sprawiedliwy nie wchodzi do świątyni dzięki swoim zasługom, lecz dzięki miłosierdziu. Jego ufność nie jest pewnością siebie człowieka zadowolonego z siebie; to ufność ubogiego, który wie, skąd przychodzi łaska.

Następnie pada centralna prośba psalmu, jedyna rzecz, o którą sprawiedliwy prosi na swój dzień: „Panie, prowadź mię w sprawiedliwości twojej, dla nieprzyjaciół moich prostuj przed obliczem twoim drogę moją” (w. 9). Nie prosi, by nieprzyjaciele zniknęli, ale by jego droga pozostała prosta pośród nich.

Otwarty grób (w. 10-11)

Portret przeciwników jest straszny: „Albowiem nie masz w ustach ich prawdy, serce ich jest marne” (w. 10); „grobem otwartym gardło ich, językami swymi zdradliwie działali” (w. 11). Usta kłamcy przypominają otwarty grób, który wydziela śmierć i pochłania tego, kto mu zaufa. Św. Paweł przytacza ten werset w Liście do Rzymian, wśród tekstów, które pokazują, że wszyscy, Żydzi i poganie, są pod grzechem: „Ich gardło jest grobem otwartym, językami swymi zdradliwie mówili” (Rz 3,13).

Dalszy ciąg wersetu 11, „Osądź ich Boże! Niechaj upadną od myśli swoich”, należy do twardych słów Psałterza. Ojcowie nie rozumieją go jako osobistej zemsty: to wyrok Bożej sprawiedliwości nad kłamstwem, który sprawiedliwy przyjmuje za swój. Św. Augustyn czyta w nim raczej proroctwo niż przekleństwo. Pierwsza zapowiedziana kara polega zresztą na tym, że źli «upadną od myśli swoich»: zło rozpada się samo.

Psalm 5, 12: radość tych, którzy mają nadzieję

Psalm kończy się szerokim błogosławieństwem: „A niech się rozweselą wszyscy, którzy nadzieję mają w tobie, na wieki radować się będą, i będziesz mieszkał wśród nich” (w. 12). Na początku sprawiedliwy prosił, by mógł wejść do domu Bożego; na końcu to Bóg przychodzi zamieszkać wśród tych, którzy Go kochają.

Ostatni obraz otacza cały zaczynający się dzień: „Panie, jak tarczą dobrej woli twej otoczyłeś nas” (w. 13). Łacina mówi ut scuto bonae voluntatis tuae coronasti nos: życzliwość Boga otacza nas jak korona i osłania jak tarcza.

Psalm 5 w liturgii z 1962 roku

W poniedziałkowych Laudesach. W Brewiarzu Rzymskim z 1962 roku, który zachowuje psałterz św. Piusa X, psalm 5 śpiewa się w Laudesach poniedziałku, porannej Godzinie, zarówno w zwykłym układzie Laudesów, jak i w układzie dni pokutnych. W pierwszym antyfona brzmi Intende voci orationis meae, Rex meus et Deus meus, w drugim Deduc me in justitia tua, Domine. Kościół otwiera więc tydzień pracy, stając od rana w poniedziałek przed swoim Królem i Bogiem. Godziny dnia znajdziesz w brewiarzu, a o porządku Oficjum przeczytasz w artykule o Liturgii Godzin i Brewiarzu z 1962 roku.

W Oficjum za zmarłych. Psalm ma też drugie, poważniejsze miejsce. W Jutrzni za zmarłych otwiera pierwszy nokturn, z antyfoną wziętą z wersetu 9: Dirige, Domine, Deus meus, in conspectu tuo viam meam. Kościół prosi dla duszy zmarłego o to, o co Dawid prosił na swój dzień: by jej droga była prosta przed obliczem Boga. Po nim następują psalm 6 i psalm 7. Pierwsze słowo tej antyfony dało nazwę całemu Oficjum: od Dirige pochodzi angielskie dirge, pieśń żałobna. O modlitwie za dusze przeczytasz w artykule modlitwa za zmarłych.

W Mszale. Mszał z 1962 roku sięga po psalm 5 zwłaszcza w Wielkim Poście. Introit soboty III tygodnia Wielkiego Postu to Verba mea auribus percipe, Domine (w. 2-3), z wersetem psalmu Quoniam ad te orabo, Domine: mane exaudies vocem meam (w. 4). Antyfona na Komunię w środę Suchych Dni Wielkiego Postu to Intellige clamorem meum (w. 2-4). Ofertorium piątku III tygodnia Wielkiego Postu i Mszy I niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego to Intende voci orationis meae, Rex meus et Deus meus (w. 3-4); ta sama Msza ma werset Alleluja Verba mea auribus percipe. W 1962 roku tę Mszę odprawia się w dni powszednie tygodnia, bo samą niedzielę zajmuje święto Trójcy Przenajświętszej. Wersety 12-13, Gloriabuntur in te omnes qui diligunt nomen tuum, tworzą ofertorium świętych Jana i Pawła (26 czerwca).

Ojcowie i modlitwa poranna

Św. Augustyn zatrzymuje się nad wersetem 5, Mane astabo tibi, et videbo. Widzi w nim przejście od nocy do dnia: noc to czas, gdy dusza była daleko od Boga; poranek to chwila, gdy staje przed Nim i zaczyna widzieć. Póki trwa ten świat, widzimy tylko przez wiarę; ale świt zapowiada pełny dzień, w którym Kościół ujrzy Boga twarzą w twarz.

Tradycja uczyniła z tego psalmu nauczyciela modlitwy porannej. Ten sam zapał mają inne psalmy: psalm 63 (62 w Wulgacie), który Kościół śpiewa w niedzielnych Laudesach: „Boże, Boże mój, do ciebie się zrywam na świtaniu”, albo psalm 3, modlitwa Dawida budzącego się wśród nieprzyjaciół.

Jak się modlić psalmem 5?

Rano, przed każdym zajęciem. To jego właściwa pora. Odmówić go po przebudzeniu to oddać Bogu pierwociny dnia, jak uczy tradycja modlitwy porannej.

Przed trudnym dniem. Rozmowa, konflikt, egzamin, próba: wystarczy werset 9, „Panie, prowadź mię w sprawiedliwości twojej”.

Wchodząc do kościoła. Werset 8 przygotowuje do Mszy albo do nawiedzenia Najświętszego Sakramentu: do domu Bożego wchodzi się tylko dzięki Jego miłosierdziu.

Wobec kłamstwa. Kto cierpi z powodu oszczerstwa, oddaje swoją sprawę Bogu; kto walczy z własnymi grzechami języka, mierzy ich ciężar obrazem otwartego grobu.

Za zmarłego. Z antyfoną Dirige modlisz się za duszę, która kończy swoją drogę.

Zakończ modlitwą Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

Kto napisał psalm 5?

Tytuł przypisuje go Dawidowi: „Psalm Dawidowy”. Tradycja czyta go jako poranną modlitwę króla otoczonego przez gwałtownych i podstępnych przeciwników. Jak całe Pismo, ma za głównego autora Ducha Świętego.

Czy psalm 5 jest modlitwą poranną?

Tak. Werset 4, „rano usłyszysz głos mój”, i werset 5, „Rano będę stał przed tobą i patrzał”, dają mu jego godzinę. Kościół śpiewa go w poniedziałkowych Laudesach Brewiarza z 1962 roku, a wielu wiernych odmawia go po przebudzeniu.

Co mówi psalm 5, werset 12?

„A niech się rozweselą wszyscy, którzy nadzieję mają w tobie, na wieki radować się będą, i będziesz mieszkał wśród nich”. To radosne zakończenie psalmu po portrecie nieprzyjaciół: kto ufa Bogu, ma radość, która się nie kończy, bo Bóg w nim zamieszkuje.

Co znaczy «grobem otwartym gardło ich»?

To werset 11: usta kłamców są jak otwarty grób, z którego wychodzi śmierć. Św. Paweł cytuje go w Liście do Rzymian (3,13), by pokazać, że wszyscy ludzie potrzebują łaski. Werset uczy, jak ciężkim grzechem jest kłamstwo i oszczerstwo.

Czy psalm 5 chroni przed wrogami?

Żaden psalm nie jest formułą, która sama działa przeciw komuś. Psalm 5 może towarzyszyć temu, kto cierpi z powodu cudzej złej woli, także w rodzinie: uczy oddawać swoją sprawę Bogu, prosić o prostą drogę i nie odpowiadać kłamstwem na kłamstwo. Jego siłą jest ufna modlitwa, nie amulet.

Skąd pochodzi angielskie słowo «dirge»?

Z antyfony Dirige, Domine, Deus meus, in conspectu tuo viam meam, wziętej z wersetu 9 tego psalmu, którą otwiera się Jutrznię Oficjum za zmarłych. Od pierwszego słowa tej antyfony całe Oficjum za zmarłych nazywano po angielsku dirige, a potem dirge, pieśń żałobna.