Psalm 16 (15 w Wulgacie): Zachowaj mię, Panie

Psalm 16 czy psalm 15?

To jeden psalm pod dwoma numerami. Biblie współczesne, w tym Biblia Tysiąclecia, idą za numeracją hebrajską i nazywają go psalmem 16. Wulgata i Septuaginta, a za nimi Mszał, Brewiarz, Ojcowie i Biblia ks. Wujka, liczą go jako psalm 15, bo łączą psalmy 9 i 10 hebrajskie w jeden. Po łacinie zaczyna się od słów Conserva me, Domine. Pełną tabelę obu numeracji znajdziesz na stronie Księgi Psalmów.

Kto szuka „psalmu 15”, może więc mieć na myśli dwa różne teksty:

• psalm 16 (hebr.) = psalm 15 (Wulgata): Conserva me, „Pan cząstką dziedzictwa mego”, omawiany na tej stronie;
• psalm 15 (hebr.) = psalm 14 (Wulgata): Domine, quis habitabit, „Panie, któż będzie mieszkał w przybytku twoim, albo kto odpocznie na górze twojej świętej?”, który go poprzedza.

Numery wersetów są zgodne aż do dziesiątego, z jedną różnicą: werset 11 Biblii Tysiąclecia, ten o ścieżce życia, stanowi w Wulgacie i u Wujka drugą połowę wersetu 10.

Psalm 16 — interpretacja

To osobiste i radosne wyznanie wiary. Ten, kto się modli, wybrał Boga i tylko Boga, a z tego wyboru otrzymuje pokój, który sięga aż po nadzieję zwycięstwa nad śmiercią. Nagłówek Wulgaty, Tituli inscriptio, ipsi David, u Wujka „Napis pomnika. Psalm Dawidowy” (w. 1), przedstawia psalm jako tekst do wyrycia, aby przetrwał. Tradycja przypisuje go Dawidowi.

„Zachowaj mię, Panie” (w. 1-2)

Prośba jest krótka i cała oparta na ufności: „Zachowaj mię, Panie, bom nadzieję miał w tobie” (w. 1). Zaraz po niej przychodzi akt wiary: „Tyś jest Bogiem moim, albowiem dóbr moich nie potrzebujesz” (w. 2). Bóg nie otrzymuje od nas niczego, czego by Mu brakowało; to człowiek Go potrzebuje. Przekłady z hebrajskiego oddają pierwszy werset jako prośbę o strzeżenie przez Boga, w którym szuka się schronienia: to ta sama modlitwa.

Święci i schadzki krwi (w. 3-4)

Modlący się zwraca swe serce ku sprawiedliwym ludu Bożego: „Co do świętych, którzy są w ziemi jego, dziwnie wypełnił wszystkie pragnienia moje względem nich” (w. 3). Odrzuca natomiast wszelki udział w kultach bałwochwalczych: „nie będę zgromadzał schadzek ich ze krwi i nie będę wspominał imion ich usty mymi” (w. 4). To jedno z najtrudniejszych miejsc Psałterza; tekst hebrajski, za którym idą przekłady współczesne, mówi o tych, którzy biegną za obcymi bogami, i o ich ofiarach z krwi. Kto szuka „psalmu 16 4”, trafia właśnie na ten werset. W obu odczytaniach sens jest jasny: sprawiedliwy nie dzieli serca między Boga a bożki.

Pan cząstką dziedzictwa (w. 5-6)

To serce psalmu: „Pan cząstką dziedzictwa mego i kielicha mego; ty jesteś, który mi przywrócisz dziedzictwo moje” (w. 5). Gdy Izrael wszedł do Ziemi Obiecanej, każde pokolenie otrzymało swój dział ziemi, z wyjątkiem pokolenia Lewiego, poświęconego służbie Bożej. Bóg powiedział do Aarona w Księdze Liczb: „jam część i dziedzictwo twoje wpośród synów Izraelowych”. Modlący się bierze ten przywilej dla siebie: nie ma innej ziemi niż Bóg.

Stąd radość wersetu 6: „Sznury mi padły na miejscach wspaniałych, albowiem dziedzictwo moje jest znamienite” (w. 6). Działy ziemi odmierzano sznurem, a dział sprawiedliwego jest najpiękniejszy, bo jest nim sam Bóg. To samo wyznanie wraca w psalmie 73 (72 w Wulgacie): „Boże serca mojego i części moja, Boże na wieki!”

Pan zawsze przed oczyma (w. 7-8)

„Będę błogosławił Pana, który mi dał rozum, nadto aż do nocy napominały mię nerki moje” (w. 7). Nerki (renes) oznaczają w Piśmie najgłębsze wnętrze człowieka, jego sumienie i uczucia: nawet nocą wnętrze pobudza go do modlitwy. Werset 8 podaje tajemnicę jego stałości: „Miałem Pana zawsze przed oczyma swymi, bo mi jest po prawicy, abym nie był poruszony” (w. 8). To praktyka obecności Bożej: żyć pod Jego spojrzeniem i wiedzieć, że jest obok.

Ciało, które odpoczywa w nadziei (w. 9-10)

Ufność obejmuje i ciało: „Przeto się uweseliło serce moje i rozradował się język mój nadto i ciało moje w nadziei odpoczywać będzie” (w. 9). A jej przyczyna przekracza wszystko, co przeżył Dawid: „Albowiem nie zostawisz duszy mojej w otchłani, ani dasz świętemu twemu oglądać skażenia” (w. 10). Otchłań to tu szeol, miejsce pobytu zmarłych, nie miejsce potępienia.

Psalm 16, 11: „Oznajmiłeś mi drogi żywota”

Wiele osób szuka psalmu 16 11, który w przekładach z hebrajskiego mówi o ścieżce życia i o pełni radości przed obliczem Boga. U ks. Wujka te słowa zamykają werset 10: „Oznajmiłeś mi drogi żywota, napełnisz mię weselem przy obliczu twoim, rozkosze na prawicy twej aż do końca” (w. 10). Po łacinie: Notas mihi fecisti vias vitae; adimplebis me laetitia cum vultu tuo.

To cel całego psalmu. Droga żywota nie jest tylko prawym postępowaniem na ziemi: to droga, która przechodzi przez śmierć i uchodzi w oglądanie oblicza Bożego. Dlatego Mszał 1962 roku czyni z niej komunię środy trzeciego tygodnia Wielkiego Postu, Notas mihi fecisti vias vitae: kto przyjął Ciało Pańskie, ma już w sobie zadatek tej radości.

Psalm Zmartwychwstania

Kościół zawsze odnosił ostatnie wersety tego psalmu do zmartwychwstałego Chrystusa, bo pierwsi zrobili to Apostołowie. W dzień Zesłania Ducha Świętego św. Piotr przytacza cały ten fragment, począwszy od słów „Miałem zawsze Pana przed oczami mymi” (Dz 2,25), i podaje klucz: Dawid „umarł, i pogrzebany został, i grób jego jest u nas aż do dnia dzisiejszego”, więc mówił o kimś innym, „o zmartwychwstaniu Chrystusa, że ani nie został zatrzymany w otchłani, ani ciało jego nie oglądało skażenia” (Dz 2,29-31).

Św. Paweł w synagodze w Antiochii Pizydyjskiej rozumuje tak samo: „Dawid bowiem, za swojego pokolenia, spełniwszy wolę Bożą, zasnął, i przyłączony został do ojców swoich, i uległ skażeniu. Lecz ten, którego Bóg wskrzesił z martwych, nie uległ skażeniu” (Dz 13,36-37).

Św. Augustyn w Objaśnieniach psalmów słyszy w całym psalmie głos Chrystusa w przyjętej przez Niego naturze ludzkiej: to On mówi do Ojca „Zachowaj mię”, Jego ciało odpoczywa w grobie w nadziei, Jego Ojciec nie daje oglądać skażenia. „Święty” wersetu 10 to Święty w pełnym znaczeniu. A chrześcijanin, członek Jego Ciała, może powtarzać te słowa: jego ciało będzie odpoczywać w nadziei, bo ciało jego Głowy zmartwychwstało. Dlatego psalm tak dobrze pasuje do Wielkanocy.

Psalm 16 w liturgii 1962 roku

Kompleta wtorkowa. W Brewiarzu Rzymskim 1962 roku, opartym na psałterzu tygodniowym ułożonym przez św. Piusa X w 1911 roku, psalm 15 jest trzecim psalmem Komplety we wtorek, po psalmach 11 i 12, pod antyfoną Tu, Domine, servabis nos. Przed snem, który jest obrazem śmierci, Kościół powtarza, że jego ciało będzie odpoczywać w nadziei. Modlitwę tej godziny znajdziesz w brewiarzu, a jej historię we wpisie o Komplecie.

Wielka Sobota. Na Jutrzni Wielkiej Soboty, w ciemnej jutrzni, psalm 15 jest trzecim psalmem pierwszego nokturnu, po psalmie 4 i psalmie 14, pod antyfoną Caro mea requiescet in spe, „ciało moje w nadziei odpoczywać będzie”. Kościół czuwa przy grobie Chrystusa, śpiewając obietnicę, którą wypełnia Wielkanoc.

Boże Ciało. Na Jutrzni uroczystości Bożego Ciała psalm śpiewa się w pierwszym nokturnie z antyfoną, która odczytuje jego „kielich” w świetle Eucharystii: Communione calicis, quo Deus ipse sumitur, non vitulorum sanguine, congregavit nos Dominus.

We Mszy. Ofertorium piątej niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego bierze wersety 7 i 8: Benedicam Dominum, qui tribuit mihi intellectum: providebam Deum in conspectu meo semper. Ten sam tekst wraca w poniedziałek drugiego tygodnia Wielkiego Postu; komunią środy trzeciego tygodnia jest, jak już powiedziano, Notas mihi fecisti vias vitae.

Tonsura. Werset 5 przez wieki towarzyszył wejściu do stanu duchownego. W obrzędzie tonsury według Pontyfikału Rzymskiego przyjmujący ją wypowiadał słowa Dominus pars hereditatis meae et calicis mei: tu es qui restitues hereditatem meam mihi. Wyrzekał się wszelkiego innego dziedzictwa, aby mieć tylko Boga. O tym powołaniu przeczytasz we wpisie o kapłaństwie.

Jak się modlić psalmem 16?

• Aby wybrać Boga. Werset 5 jest aktem oddania: wypowiadając go, powierzasz Bogu swoje dobra, plany i przyszłość. Pasuje do tego, kto rozeznaje powołanie, i do tego, kto odnawia swoje przyrzeczenia.
• Aby żyć w Jego obecności. Werset 8 możesz powtarzać rano, jak akt strzelisty, przed rozpoczęciem pracy.
• W żałobie. Ciało, które odpoczywa w nadziei, i dusza, której Bóg nie zostawia w otchłani, czynią z niego modlitwę za umierających i zmarłych.
• W okresie wielkanocnym. To jeden z psalmów Zmartwychwstania: przedłuża radość Wielkanocy i wiarę w zmartwychwstanie ciała.
• Wieczorem. Takie jest jego miejsce w Brewiarzu: przed snem powierzyć Bogu noc słowami o wnętrzu, które napomina „aż do nocy”.

Kończy się go, jak w Oficjum, doksologią Chwała Ojcu. Możesz go zestawić z psalmem 23 (22 w Wulgacie), innym psalmem całkowitej ufności.

Często zadawane pytania

Dlaczego psalm 16 nazywa się też psalmem 15?

Bo istnieją dwie numeracje Psałterza. Wulgata i Septuaginta, za którymi idzie liturgia i Biblia ks. Wujka, łączą psalmy 9 i 10 hebrajskie i liczą ten psalm jako 15; Biblie współczesne, idące za tekstem hebrajskim, jako 16. To ten sam Conserva me, Domine. Psalm 15 współczesnych Biblii to natomiast Domine, quis habitabit, psalm 14 Wulgaty.

Co mówi psalm 16, werset 11?

W przekładach z hebrajskiego mówi, że Bóg ukazuje ścieżkę życia i że przy Nim jest pełnia radości. U ks. Wujka te słowa zamykają werset 10: „Oznajmiłeś mi drogi żywota, napełnisz mię weselem przy obliczu twoim, rozkosze na prawicy twej aż do końca”.

Co znaczy „Pan cząstką dziedzictwa mego”?

Że modlący się nie chce innego dobra niż Bóg. Jak pokolenie Lewiego nie otrzymało ziemi, bo jego dziedzictwem był sam Bóg, tak dusza, która wypowiada werset 5, nie opiera swojego bezpieczeństwa na dobrach doczesnych. Dlatego Kościół kazał wypowiadać te słowa przyjmującym tonsurę.

Czy psalm 16 zapowiada Zmartwychwstanie Chrystusa?

Tak. Św. Piotr w mowie w dzień Zesłania Ducha Świętego (Dz 2,25-31) i św. Paweł w Antiochii (Dz 13,35-37) przytaczają go, aby pokazać, że Mesjasz miał zmartwychwstać, nie zaznawszy skażenia grobu, podczas gdy Dawid umarł i jego grób pozostał. Kościół zawsze tak czytał wersety 9 i 10.

Kto napisał psalm 16?

Nagłówek przypisuje go Dawidowi, a św. Piotr przytacza go wprost jako słowo Dawida proroka. Głównym autorem, jak całego Pisma Świętego, jest Duch Święty.

Kiedy odmawia się psalm 16 w Brewiarzu?

W Brewiarzu Rzymskim 1962 roku w każdy wtorek na Komplecie. Kościół śpiewa go też na Jutrzni Wielkiej Soboty z antyfoną Caro mea requiescet in spe oraz na Jutrzni Bożego Ciała.