Psalm 15 (14 w Wulgacie): Panie, któż będzie mieszkał w przybytku twoim?

Psalm 15 czy psalm 14?

Ten psalm ma dwa numery, zależnie od Biblii, którą otworzysz. Biblia Tysiąclecia i inne współczesne przekłady idą za numeracją hebrajską i nazywają go psalmem 15; łacińska Wulgata i grecka Septuaginta, którymi Kościół modlił się w Mszale i Brewiarzu, a za nimi Biblia ks. Wujka, liczą go jako psalm 14. Tekst jest jeden, a po łacinie zaczyna się od słów Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo?. Różnica bierze się stąd, że Wulgata łączy w jeden psalm hebrajskie psalmy 9 i 10: od tego miejsca numer łaciński jest o jeden niższy. Pełna tabela jest na stronie Księgi Psalmów.

Kto szuka «psalmu 15», może więc mieć na myśli dwa różne teksty:

• psalm 15 (hebr.) = psalm 14 (Wulgata): Domine, quis habitabit, portret sprawiedliwego, ta strona;
• psalm 16 (hebr.) = psalm 15 (Wulgata): Conserva me, Domine, „Zachowaj mię, Panie, bom nadzieję miał w tobie” (Ps 15, 1), psalm, który mówi: „Pan cząstką dziedzictwa mego i kielicha mego” (Ps 15, 5); w starszym modlitewniku albo u Wujka znajdziesz go pod numerem 15.

We współczesnych Bibliach «psalm 14» to z kolei Dixit insipiens, psalm o głupim, który mówi w sercu swoim, że nie ma Boga: w Wulgacie to psalm 13, a w Brewiarzu poprzedza bezpośrednio nasz psalm. Wersety mają w obu numeracjach te same numery: «psalm 15, 4» to werset 4 na tej stronie.

Psalm 15 — interpretacja

Psalm otwiera pytanie: „Panie, któż będzie mieszkał w przybytku twoim, albo kto odpocznie na górze twojej świętej?” (w. 1). Często porównywano go do liturgii wejścia do świątyni: pielgrzym pyta, na jakich warunkach może zbliżyć się do Boga, a odpowiedź nie mówi o ofiarach ani obrzędach, tylko o życiu. W pięciu wersetach psalm kreśli pełny portret moralny.

Prawość (w. 2)

„Kto chodzi bez zmazy i czyni sprawiedliwość” (w. 2). Łacina mówi qui ingreditur sine macula: ten, kto idzie bez skazy. Sprawiedliwy to przede wszystkim człowiek w drodze, który każdego dnia idzie prosto. Sprawiedliwość nie jest stanem zdobytym raz na zawsze, tylko codzienną praktyką: operatur justitiam, czyni sprawiedliwość.

Słowo (w. 3-4)

Trzy rysy dotyczą języka. Sprawiedliwy to ten, „Kto mówi prawdę w sercu swoim, kto nie czyni zdrady językiem swoim, i nie uczynił bliźniemu swemu złego, i nie cierpiał potwarzy na bliźnich swoich” (w. 3). Prawda zaczyna się w sercu, zanim dojdzie do warg. Jest też sposób grzeszenia uchem: kto chętnie słucha oszczerstwa, już ma w nim udział.

Werset 4 opisuje słuszny sąd o ludziach: „Za nic miany jest w oczach jego złośliwy, a bojących się Pana wysławia” (w. 4). Sprawiedliwy nie daje się olśnić potędze złego; swój szacunek zachowuje dla pobożności. I dotrzymuje danego słowa: „Kto przysięga bliźniemu swemu, a nie oszukuje”. To właśnie werset 4, często szukany, łączy sąd o ludziach z wiernością przysiędze.

Pieniądze (w. 5)

Dwa rysy dotyczą pieniędzy: „kto pieniędzy swych nie dał na lichwę i darów przeciw niewinnym nie przyjmuje” (w. 5). Prawo Mojżeszowe zakazywało pożyczania na procent ubogiemu bratu; tradycja Kościoła zawsze potępiała lichwę, która wykorzystuje potrzebę ubogiego, a przekupstwo sędziego zaliczała do najcięższych niesprawiedliwości. Psalm kończy się obietnicą: „Kto to czyni, nie będzie poruszony na wieki!”. Pytanie dotyczyło prawa do mieszkania przy Bogu; odpowiedzią jest trwałość, która nie przeminie.

Namiot i góra: lektura Ojców

Święty Augustyn, objaśniając ten psalm w Enarrationes in Psalmos, rozróżnia dwa miejsca z pierwszego wersetu. Przybytek, namiot, to mieszkanie czasu, takie jak namiot żołnierza w czasie wyprawy czy pielgrzyma w drodze: to Kościół wędrujący po ziemi. Góra święta to mieszkanie wieczności, gdzie się odpoczywa. Przez namiot przechodzi się do góry. A Tym, który naprawdę chodzi bez zmazy, jest Chrystus; Jego członki wchodzą tam tylko w Nim, przez łaskę. Poprzedni psalm powiedział to surowo: bez Boga „nie masz, kto by czynił dobrze, nie masz aż do jednego” (Ps 13, 1).

Prorok Izajasz stawia to samo pytanie i daje tę samą odpowiedź: na wysokościach zamieszka ten, „Kto chodzi w sprawiedliwościach i mówi prawdę” (Iz 33, 15). Pan streszcza to w błogosławieństwie: „Błogosławieni czystego serca, albowiem oni Boga oglądać będą” (Mt 5, 8); zob. też artykuł o Kazaniu na Górze. Psałterz podejmuje ten temat w psalmie 24 (23 w Wulgacie): „Któż wstąpi na górę Pańską, albo kto będzie stał na świętym miejscu jego? Niewinnych rąk i czystego serca”.

Święty Benedykt i psalm 15

Święty Benedykt postawił ten psalm na progu swojej Reguły. W Prologu wyobraża sobie Pana, który szuka swego robotnika w tłumie i pyta, kto chce życia; potem, słowami proroka, stawia pytanie z pierwszego wersetu: Panie, kto zamieszka w Twoim przybytku, kto odpocznie na Twojej świętej górze? I słucha odpowiedzi psalmu, werset po wersecie: chodzić bez zmazy, czynić sprawiedliwość, mówić prawdę w sercu, nie zdradzać językiem, nie czynić bliźniemu zła. Czyni z tego program życia mniszego: «szkołę służby Pańskiej» (dominici schola servitii), w której uczy się żyć tym, co opisuje psalm. O patriarsze mnichów Zachodu przeczytasz w artykule o św. Benedykcie.

Psalm 15 w liturgii 1962 roku

Jutrznia poniedziałkowa. W psałterzu Brewiarza rzymskiego z 1962 roku psalm 14 Wulgaty odmawia się w Jutrzni poniedziałku, zaraz po Dixit insipiens: po portrecie człowieka bez Boga przychodzi portret sprawiedliwego. Oficjum możesz odmówić w brewiarzu na dziś.

Wielka Sobota. W Jutrzni Ciemnej (Tenebrae) Wielkiej Soboty psalm śpiewa się w pierwszym nokturnie, między psalmem 4 a Conserva me, z antyfoną Habitabit in tabernaculo tuo, requiescet in monte sancto tuo. Kościół słyszy go z ust Chrystusa, który spoczywa w grobie, zanim wejdzie do chwały: to On jest sprawiedliwym, który mieszka w namiocie i odpoczywa na górze.

Święci. Ponieważ opisuje sprawiedliwego dopuszczonego do Boga, psalm wraca także w Jutrzni niektórych Oficjów o świętych.

We Mszy. We wtorek trzeciego tygodnia Wielkiego Postu antyfona na Komunię śpiewa wersety 1 i 2: Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo? aut quis requiescet in monte sancto tuo? W chwili, gdy wierny przyjmuje Komunię, Kościół przypomina mu, na jakich warunkach mieszka się przy Bogu.

Jak się modlić psalmem 15?

Jako rachunkiem sumienia. Pięć wersetów przegląda kolejno prawość, słowo, obmowę, wierność zobowiązaniom i używanie pieniędzy. Dobrze przygotowują do rachunku sumienia i rzucają światło na kilka z dziesięciu przykazań, zwłaszcza siódme i ósme.

Przed wejściem do kościoła albo przed Komunią. Pytanie z pierwszego wersetu jest pytaniem każdej duszy, która zbliża się do Boga. Można je wypowiedzieć na progu i odpowiedzieć słowami setnika: „Panie, nie jestem godzien, abyś wszedł pod dach mój” (Mt 8, 8), które Kościół powtarza przed Komunią.

Przed decyzją dotyczącą pieniędzy albo przed zobowiązaniem. Psalm przypomina o wartości danego słowa i o sprawiedliwości w interesach. Werset 5 dotyczy kupca, urzędnika i sędziego.

Zakończ modlitwą Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

Dlaczego psalm 15 ma też numer 14?

Bo Wulgata i Septuaginta, za którymi idą liturgia łacińska i Biblia ks. Wujka, łączą w jeden psalm hebrajskie psalmy 9 i 10. Psalm 15 Biblii Tysiąclecia, Domine, quis habitabit, to więc psalm 14 Wulgaty.

Czy psalm 15 to psalm Conserva me (Zachowaj mię, Panie)?

Nie w Biblii Tysiąclecia. Psalm Conserva me, Domine to psalm 16 współczesnych Biblii, który w Wulgacie, u Wujka i w starszych modlitewnikach nosi numer 15. Psalm 15 hebrajski, przedstawiony tutaj, to Domine, quis habitabit.

Co znaczy „któż będzie mieszkał w przybytku twoim”?

Przybytek to namiot, w którym Bóg mieszkał pośród swego ludu, a potem świątynia na górze Syjon. Pytać, kto w nim zamieszka, to pytać, kto może żyć w obecności Boga. Dla Ojców namiot to Kościół pielgrzymujący, a góra to ojczyzna niebieska.

Co mówi werset 4 psalmu 15?

„Za nic miany jest w oczach jego złośliwy, a bojących się Pana wysławia. Kto przysięga bliźniemu swemu, a nie oszukuje”. Sprawiedliwy nie ulega urokowi potęgi złego, szanuje ludzi pobożnych i dotrzymuje danego słowa, nawet gdy go to kosztuje.

Kto napisał psalm 15?

Tytuł brzmi „Psalm Dawidowy” i tradycja przypisuje go królowi Dawidowi. Niektórzy komentatorzy widzą w nim pieśń wejścia do świątyni, może związaną z przeniesieniem arki na Syjon, ale to tylko przypuszczenie. Głównym autorem jest Duch Święty.

Dlaczego psalm potępia lichwę?

Bo Prawo Mojżeszowe zakazywało pożyczać na procent ubogiemu bratu, wykorzystując jego potrzebę. Kościół zawsze uczył, że wykorzystywanie cudzej nędzy jest ciężką niesprawiedliwością. Psalm łączy tę winę z darami przyjmowanymi przeciw niewinnym: to dwa sposoby używania pieniędzy przeciw bliźniemu.