Św. Stanisław ze Szczepanowa: Główny patron Polski

Pan Jezus powiedział o sobie: „Jam jest pasterz dobry. Dobry pasterz duszę swoją daje za owce swoje” (Jn 10, 11). Niewielu polskich pasterzy wypełniło te słowa równie dosłownie jak święty Stanisław ze Szczepanowa — biskup krakowski, który w 1079 roku zginął z ręki króla, ponieważ nie ulękł się upomnieć go w imię prawdy Bożej. Jest on jednym z głównych patronów Polski, a obok świętego Wojciecha i Najświętszej Maryi Panny — opiekunem całej Ojczyzny.

Poniżej wyjaśniamy najpierw, kim był święty Stanisław biskup, na czym polega jego patronat, i podajemy modlitwę, którą się do niego zwracamy. Dalej opowiadamy dzieje jego życia i męczeństwa według tradycji, a na końcu odpowiadamy na najczęstsze pytania.

Kim jest święty Stanisław ze Szczepanowa

Stanisław urodził się około 1030 roku w Szczepanowie w Małopolsce, w pobożnej rodzinie. Wykształcony i odznaczający się świętością życia, został kapłanem, a w 1072 roku objął biskupstwo krakowskie. Był pasterzem gorliwym: troszczył się o ubogich, bronił sprawiedliwości i nie cofał się przed napomnieniem możnych tego świata, gdy sprzeniewierzali się prawu Bożemu. W tej trosce o powierzony lud naśladował przykład wielkich biskupów Kościoła, jak św. Mikołaj, opiekun ubogich, czy św. Hubert, gorliwy pasterz swojej diecezji.

Według tradycji wszedł w konflikt z królem Bolesławem Śmiałym (zwanym też Bolesławem Szczodrym), którego życie i rządy w pewnym okresie naznaczone były okrucieństwem i niesprawiedliwością. Biskup upominał monarchę, a wobec jego uporu — nałożył na niego klątwę kościelną. W odwecie król rozkazał zabić biskupa, a gdy słudzy nie ośmielili się podnieść ręki na pasterza, sam go zgładził przy ołtarzu w kościele na Skałce w Krakowie, dnia 11 kwietnia 1079 roku.

W jego śmierci spełniło się słowo Chrystusa: „Większej nad tę miłość nikt nie ma, żeby kto życie swe oddał za przyjaciół swoich” (Jn 15, 13). Stanisław oddał życie za prawdę i za wolność Kościoła wobec władzy świeckiej — i dlatego Kościół czci go jako męczennika.

Główny patron Polski

Święty Stanisław został kanonizowany w 1253 roku w Asyżu przez papieża Innocentego IV — był pierwszym Polakiem wyniesionym na ołtarze. Jego relikwie spoczywają w katedrze na Wawelu, w samym sercu dawnej stolicy. Przez wieki uważano go za patrona ładu moralnego Ojczyzny i orędownika jedności narodu: legenda o cudownym zrośnięciu się porąbanego ciała męczennika stała się dla Polaków znakiem zapowiadającym, że rozbita Ojczyzna kiedyś znów się zjednoczy.

Kościół wzywa świętego Stanisława jako:

• głównego patrona Polski, obok świętego Wojciecha i Najświętszej Maryi Panny, Królowej Polski, a także innych orędowników Ojczyzny, jak św. Kazimierz Królewicz czy męczennica czystości bł. Karolina Kózkówna;
• patrona archidiecezji krakowskiej i wielu polskich diecezji;
• orędownika w sprawach sprawiedliwości, odwagi w wyznawaniu wiary i obrony porządku moralnego.

Jego wspomnienie w tradycyjnym kalendarzu liturgicznym przypada 7 maja, a w Polsce obchodzone jest uroczyście jako święto głównego patrona Ojczyzny.

Modlitwa do świętego Stanisława, biskupa i męczennika

Oto modlitwa, którą zwracamy się do świętego patrona, oparta na tradycyjnej kolekcie mszalnej z jego wspomnienia:

Boże, dla którego chwały święty Stanisław, biskup, poległ pod mieczem prześladowców, spraw, prosimy, aby wszyscy, którzy wzywają jego pomocy, osiągnęli zbawienny owoc swojej prośby.

Święty Stanisławie, biskupie i męczenniku, niezłomny pasterzu Kościoła krakowskiego, który nie ulękłeś się upomnieć możnych w imię prawa Bożego: uproś nam odwagę wyznawania wiary bez lęku przed ludźmi, wierność prawdzie i miłość ku Ojczyźnie. Bądź orędownikiem naszego narodu przed tronem Bożym i wyjednaj nam łaskę jedności w wierze i pokoju. Przez Chrystusa, Pana naszego. Amen.

Do tego wezwania dołączamy zwykle modlitwy, którymi Kościół czci wszystkich swoich świętych: Ojcze nasz, Zdrowaś Maryjo i Chwała Ojcu.

Życie i męczeństwo według tradycji

Najdawniejsze żywoty świętego Stanisława spisano w XIII wieku, a więc kilka pokoleń po jego śmierci, na potrzeby procesu kanonizacyjnego. Z tej racji niektóre szczegóły — zwłaszcza opowieść o wskrzeszeniu przez biskupa niejakiego Piotrowina, by zaświadczył w sporze o ziemię — należą do warstwy legendarnej i tradycji pobożnej, nie zaś do ściśle udokumentowanej historii. Tradycja przekazuje je jako wyraz czci ludu dla świętego pasterza.

Pewne natomiast jest to, co stanowi rdzeń jego kultu: Stanisław był biskupem krakowskim, wszedł w konflikt z królem Bolesławem o sprawy sumienia i sprawiedliwości, i poniósł z jego ręki gwałtowną śmierć w 1079 roku. Skutki były dalekosiężne: król, potępiony za zabójstwo biskupa, musiał uchodzić z kraju i zmarł na wygnaniu. Pamięć o męczenniku rosła, aż doprowadziła do jego kanonizacji.

Święty Stanisław upomniał króla, ponieważ pamiętał słowa proroka: „Biada pasterzom (...), którzy paśli samych siebie!” (Ez 34, 2) — i nie chciał być pasterzem niemym. Zapłacił za to życiem, jak ostrzegał Pan: „Nie bójcie się tych, którzy zabijają ciało, a duszy zabić nie mogą” (Mt 10, 28).

Inni polscy święci imienia Stanisław

Imię Stanisław noszą w polskiej tradycji także inni czczeni święci, których łatwo pomylić z biskupem krakowskim.

Święty Stanisław Kostka

Stanisław Kostka (1550–1568) był młodym jezuitą, zmarłym w osiemnastym roku życia, czczonym jako patron młodzieży i jeden z patronów Polski. Należy w pełni do tradycji Kościoła sprzed soboru i jego kult jest zatwierdzony od wieków. Nie jest jednak tożsamy ze świętym Stanisławem biskupem: jego wspomnienie przypada we wrześniu, a jego droga była drogą niewinności i wczesnej śmierci, nie męczeństwa za prawdę wobec władcy.

Święty Stanisław Papczyński

Stanisław Papczyński (1631–1701), założyciel zakonu marianów, jest postacią autentycznie zakorzenioną w polskiej pobożności XVII wieku. Należy jednak zaznaczyć rzetelnie: jego beatyfikacja (2007) i kanonizacja (2016) dokonały się już w czasach posoborowych, a popularne dziś nowenny i litanie do świętego Stanisława Papczyńskiego są nabożeństwami nowszymi. Czcimy go jako świętego Kościoła, lecz w duchu naszej linii odsyłamy przede wszystkim do modlitw i form zatwierdzonych w tradycji sprzed reformy liturgicznej.

Często zadawane pytania

Kim był święty Stanisław biskup?

Był biskupem krakowskim (od 1072 roku), gorliwym pasterzem i obrońcą sprawiedliwości. Zginął śmiercią męczeńską w 1079 roku, zabity z rozkazu — a według tradycji ręką — króla Bolesława Śmiałego, którego upomniał i obłożył klątwą. Kanonizowany w 1253 roku, jest jednym z głównych patronów Polski.

Dlaczego święty Stanisław jest patronem Polski?

Ponieważ był pierwszym kanonizowanym Polakiem, męczennikiem za prawo Boże i wolność Kościoła, a jego relikwie spoczywają na Wawelu w sercu dawnej stolicy. Legenda o zrośnięciu się jego porąbanego ciała stała się dla narodu znakiem nadziei na zjednoczenie rozbitej Ojczyzny, dlatego czci się go jako orędownika jedności Polski.

Czym różni się święty Stanisław ze Szczepanowa od świętego Stanisława Kostki?

Stanisław ze Szczepanowa to biskup i męczennik z XI wieku (zmarły w 1079 roku), patron główny Polski, wspominany 7 maja. Stanisław Kostka to młody jezuita z XVI wieku (zmarły w 1568 roku), patron młodzieży, wspominany we wrześniu. To dwie różne osoby, choć obie czczone w Polsce.

Kiedy obchodzimy wspomnienie świętego Stanisława biskupa?

W tradycyjnym kalendarzu liturgicznym wspomnienie świętego Stanisława, biskupa i męczennika, przypada 7 maja. Dzień jego śmierci to 11 kwietnia 1079 roku; majowy termin przyjęto, by uroczystość nie kolidowała z okresem Wielkiego Postu i Wielkanocy.

Jaką modlitwą zwracamy się do świętego Stanisława?

Wzywamy go modlitwą opartą na kolekcie z jego wspomnienia (podaną wyżej), prosząc o odwagę wyznawania wiary, wierność prawdzie i opiekę nad Ojczyzną. Dołączamy do niej Ojcze nasz, Zdrowaś Maryjo i Chwała Ojcu.

Święty Stanisław uczy nas, że wierność prawdzie kosztuje, ale przynosi wieczny owoc. Jego męczeństwo łączy go z całym zastępem polskich patronów — szczególnie ze świętym Andrzejem Bobolą, drugim wielkim męczennikiem i orędownikiem jedności naszej Ojczyzny. Jego wstawiennictwo wspieramy modlitwą za Ojczyznę.

Powiązane teksty na naszym blogu:

• Litania do św. Andrzeja Boboli, patrona Polski
• Litania do Wszystkich Świętych
• Litania do św. Jana Pawła II
• Ojcze nasz — modlitwa Pańska
• Zdrowaś Maryjo
• Chwała Ojcu

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy, litanie i nowenny do świętych, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (J 10, 11; J 15, 13; Ez 34, 2; Mt 10, 28); tradycyjne żywoty świętego Stanisława ze Szczepanowa spisane w XIII wieku na potrzeby procesu kanonizacyjnego; kolekta mszalna ze wspomnienia św. Stanisława, biskupa i męczennika, według Mszału Rzymskiego sprzed reformy.