Św. Kazimierz Królewicz: Patron Polski i Litwy

Św. Kazimierz Królewicz (1458–1484) to polski książę z XV wieku, drugi syn króla Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuskiej. Choć urodził się jako następca tronu i mógł zasiąść na nim w blasku władzy, wybrał drogę modlitwy, czystości i miłosierdzia wobec ubogich. Jest głównym patronem Litwy oraz jednym z patronów Polski i młodzieży. Zanim opowiemy jego dzieje, podajemy od razu krótką, tradycyjną modlitwę za jego wstawiennictwem, byś mógł zwrócić się do niego już teraz.

Kazimierz żył w pełni wewnątrz tradycji katolickiej — był synem dynastii Jagiellonów, wychowanym w pobożności sprzed wszelkich nowożytnych zawirowań, a kanonizowany został w roku 1602. Przedstawiamy jego życie rzetelnie, w oparciu o przekaz Kościoła, wyraźnie zaznaczając, co należy do udokumentowanej historii, a co do pobożnej tradycji.

Modlitwa do św. Kazimierza

Święty Kazimierzu, książę czystego serca,
któryś koronie ziemskiej przełożył koronę niebieską,
a Najświętszą Maryję Pannę miłował ponad wszystko —
wyjednaj nam u Boga czystość obyczajów,
wierność w wierze ojców
i serce szczodre dla ubogich.
Patronie Polski i Litwy, módl się za nami,
abyśmy, jak ty, każdego dnia wysławiali Maryję
i doszli do wiecznej ojczyzny w niebie.
Amen.

Modlitwę tę możesz odmówić w dzień jego wspomnienia, 4 marca, lub w każdej potrzebie — zwłaszcza prosząc o dar czystości i o wytrwanie młodych w wierze.

Czego jest patronem św. Kazimierz?

Św. Kazimierz jest przede wszystkim głównym patronem Litwy — jego kult rozkwitł w Wilnie, gdzie spoczywają jego relikwie w katedrze, w słynnej Kaplicy św. Kazimierza. Jest także jednym z patronów Polski oraz patronem:

• młodzieży — jako wzór czystego i gorliwego młodzieńca;
• rycerzy i władców chrześcijańskich — jako książę, który władzę pojmował jako służbę;
• ubogich i chorych — z powodu swej hojności i miłosierdzia.

Tradycja przyzywa jego wstawiennictwa szczególnie w prośbie o dar czystości, o wierność powołaniu oraz o świętość w młodym wieku. Wśród dawnych orędowników Korony i Litwy czci się go obok innych świętych rycerskiej i pustelniczej Polski, jak św. Jan z Dukli. Jego krótkie życie przypomina, że świętość nie potrzebuje długich lat — Pismo mówi: „Lecz sprawiedliwy, choćby umarł przedwcześnie, w odpoczynku będzie” (Mdr 4, 7, według Biblii ks. Wujka).

Kim był Kazimierz Jagiellończyk?

Kazimierz urodził się 3 października 1458 roku na zamku królewskim w Krakowie. Był jednym z trzynaściorga dzieci króla Kazimierza IV Jagiellończyka, jednego z najpotężniejszych władców ówczesnej Europy. Wychowaniem młodego księcia kierował znakomity dziejopis i kanonik krakowski Jan Długosz, a później humanista Kallimach — Kazimierz otrzymał więc staranne wykształcenie, łączące naukę z głęboką formacją religijną.

Już jako chłopiec wyróżniał się powagą i pobożnością. Tradycja przekazuje, że nosił pod szatami książęcymi włosiennicę, sypiał na gołej ziemi i poświęcał noce na modlitwę, zwłaszcza przed Najświętszym Sakramentem i przed wizerunkami Matki Bożej. Stronił od przepychu dworu, a swoje dochody rozdawał ubogim i więźniom.

W roku 1471 możni węgierscy, niezadowoleni z panowania Macieja Korwina, ofiarowali tron Węgier trzynastoletniemu Kazimierzowi. Wyprawa, zorganizowana przez jego ojca, zakończyła się jednak niepowodzeniem. Wielu historyków widzi w tym wydarzeniu moment zwrotny: królewicz nabrał odrazy do walki o doczesną koronę zdobywaną przemocą i tym mocniej zwrócił się ku sprawom Bożym.

Kim był Kazimierz Wielki, a kim św. Kazimierz?

Imię „Kazimierz” nosiło w polskich dziejach wielu władców, dlatego łatwo o pomyłkę. Kazimierz Wielki (Kazimierz III, 1310–1370) to ostatni król z dynastii Piastów, o którym mawia się, że „zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną”. Był wielkim budowniczym, prawodawcą i reformatorem państwa — postacią polityczną, a nie świętym Kościoła.

Św. Kazimierz Królewicz (1458–1484), o którym tu mówimy, to ktoś zupełnie inny: nie król, lecz królewicz z dynastii Jagiellonów, żyjący niemal sto lat później. Nie zasiadł na tronie i nie słynął z polityki, lecz ze świętości życia — czystości, modlitwy i miłosierdzia. To jego, a nie Kazimierza Wielkiego, Kościół wyniósł na ołtarze i czci jako patrona Polski i Litwy.

Kim był Kazimierz Pułaski, a kim św. Kazimierz?

Bywa też mylony z świętym królewiczem Kazimierz Pułaski (1745–1779) — konfederat barski i bohater wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych, gdzie zginął jako oficer kawalerii. To postać z XVIII wieku, żołnierz i patriota, lecz nie święty Kościoła i nie ma nic wspólnego z piętnastowiecznym Jagiellonem.

Wspólne jest jedynie imię. Św. Kazimierz Królewicz to syn króla Kazimierza IV Jagiellończyka, kanonizowany w roku 1602 — to jego wspomnienie liturgiczne obchodzimy 4 marca i to jego wzywamy w modlitwie o dar czystości.

Czystość i pobożność maryjna

Najtrwalszą cechą, z jaką tradycja połączyła imię Kazimierza, jest czystość. Przekazy mówią, że gdy ciężko chorował, lekarze i dworzanie namawiali go, by dla ratowania życia złamał ślub czystości — odmówił stanowczo, wybierając raczej śmierć niż grzech. Ten rys uczynił go w pobożności katolickiej wzorem dla młodych, broniących cnoty wśród pokus świata.

Drugim filarem jego duchowości była gorąca miłość do Najświętszej Maryi Panny. Z jego kultem nierozerwalnie złączył się łaciński hymn „Omni die dic Mariae” — „Każdego dnia sław Maryję, duszo moja, Jej wielbij święta i czyny”. Choć badania wskazują, że autorem hymnu jest średniowieczny mnich Bernard z Cluny (XII w.), to królewicz tak go ukochał i tak często odmawiał, że pieśń ta zwana bywa „hymnem św. Kazimierza”. Według przekazu egzemplarz hymnu złożono wraz z jego ciałem w grobie, gdzie odnaleziono go nienaruszonym po latach.

Tę codzienną wierność w wysławianiu Maryi dobrze oddaje słowo Mądrości: „Nad wszystkie bowiem rzeczy, które się ruszają, prędsza jest Mądrość, i dosięga wszędzie dla swojej czystości” (Mdr 7, 24, według Biblii ks. Wujka).

Śmierć i kanonizacja

Słabego zdrowia od dzieciństwa, Kazimierz zmarł na gruźlicę 4 marca 1484 roku w Grodnie, mając niespełna dwadzieścia sześć lat. Pochowano go w katedrze wileńskiej. Wkrótce przy jego grobie zaczęto doświadczać licznych łask i uzdrowień, a kult świętego królewicza rozprzestrzenił się w Polsce i na Litwie.

Papież Klemens VIII kanonizował go uroczyście w roku 1602, a jego wspomnienie wpisano do kalendarza liturgicznego na dzień 4 marca. Tradycja zna go dziś jako „królewicza, który nie chciał królować” — władcę, który prawdziwą koronę odnalazł nie na ziemi, lecz w niebie. Warto zaznaczyć, że św. Kazimierz jest świętym w pełni należącym do dawnej tradycji Kościoła: żył w XV wieku, a do grona świętych wyniesiony został ponad trzy wieki przed jakimikolwiek reformami nowożytnymi.

Kościoły i parafie św. Kazimierza w Polsce

Kult świętego królewicza pozostawił trwały ślad w polskiej geografii sakralnej: w wielu miastach istnieją kościoły i parafie pod jego wezwaniem, gdzie sprawuje się Msze święte, zwłaszcza w okolicach 4 marca. Wśród nich można wymienić parafie i kościoły św. Kazimierza w Białymstoku, Lesznie, Kartuzach, Policach oraz w Nowym Sączu. Sercem czci pozostaje jednak katedra wileńska na Litwie, gdzie spoczywają relikwie świętego w Kaplicy św. Kazimierza.

Osobnym, słynnym miejscem pielgrzymkowym jest malowniczy Kazimierz Dolny nad Wisłą — choć jego nazwa pochodzi od króla Kazimierza Wielkiego, a nie od świętego, miasteczko z farą i sanktuariami przyciąga wiernych poszukujących tradycyjnej Mszy świętej i ciszy modlitwy.

Godziny Mszy świętych w poszczególnych kościołach najlepiej sprawdzać bezpośrednio w danej parafii, gdyż bywają zmienne; trwałe pozostaje to, co istotne — że pod wezwaniem św. Kazimierza w całej Polsce nieprzerwanie wznosi się modlitwa.

Często zadawane pytania

Czego patronem jest św. Kazimierz?

Św. Kazimierz jest głównym patronem Litwy oraz jednym z patronów Polski i młodzieży. Przyzywa się jego wstawiennictwa zwłaszcza w prośbie o dar czystości, o wierność powołaniu i o świętość w młodym wieku, a także jako wzór dla władców i hojności wobec ubogich.

Kiedy obchodzi się wspomnienie św. Kazimierza?

Wspomnienie św. Kazimierza Królewicza przypada 4 marca — w dniu jego śmierci w roku 1484. Tego dnia odmawia się modlitwy za jego wstawiennictwem, a na Litwie obchodzi się ku jego czci doroczne uroczystości.

Czyim synem był św. Kazimierz?

Św. Kazimierz był drugim synem króla Kazimierza IV Jagiellończyka i królowej Elżbiety Rakuskiej, z dynastii Jagiellonów. Urodził się w roku 1458 na zamku w Krakowie i jako królewicz mógł objąć tron, lecz wybrał drogę modlitwy i służby Bogu.

Co to jest hymn „Omni die dic Mariae”?

„Omni die dic Mariae” to łaciński hymn maryjny — „Każdego dnia sław Maryję” — który św. Kazimierz tak ukochał, że odmawiał go codziennie; stąd zwany bywa „hymnem św. Kazimierza”. Choć jego autorem był średniowieczny mnich Bernard z Cluny, pieśń ta na trwałe związała się z pobożnością świętego królewicza.

Czy św. Kazimierz to Kazimierz Wielki?

Nie. Kazimierz Wielki (1310–1370) to król z dynastii Piastów, słynny budowniczy państwa — postać polityczna, nie święty. Św. Kazimierz Królewicz (1458–1484) to żyjący sto lat później Jagiellon, który nie panował, lecz zasłynął świętością życia i został kanonizowany w roku 1602. Łączy ich jedynie imię.

Czy św. Kazimierz to Kazimierz Pułaski?

Nie. Kazimierz Pułaski (1745–1779) to osiemnastowieczny konfederat barski i bohater wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych — żołnierz, nie święty. Św. Kazimierz Królewicz żył w XV wieku jako syn króla Kazimierza IV Jagiellończyka i czczony jest jako patron Polski i Litwy.

Gdzie w Polsce są kościoły św. Kazimierza?

Parafie i kościoły pod wezwaniem św. Kazimierza znajdują się m.in. w Białymstoku, Lesznie, Kartuzach, Policach i Nowym Sączu, a relikwie świętego spoczywają w katedrze wileńskiej. Godziny Mszy świętych warto sprawdzać bezpośrednio w danej parafii.

Czy św. Kazimierz jest świętym tradycyjnym?

Tak. Św. Kazimierz żył w XV wieku i został kanonizowany przez papieża Klemensa VIII w roku 1602 — należy więc w pełni do dawnej, przedsoborowej tradycji Kościoła. Jego kult, relikwie w katedrze wileńskiej i hymn maryjny są dziedzictwem nieprzerwanym od stuleci.

Powiązane modlitwy i święci

• Litania Loretańska — wielka modlitwa wysławiająca Maryję, którą tak umiłował św. Kazimierz.
• Św. Stanisław Kostka — inny polski święty młodzieniec, patron czystości i młodzieży.
• Św. Jadwiga — święta z rodu polskich władców, wzór pobożności na tronie.
• Św. Kinga — księżna, która koronę połączyła ze świętością.
• Modlitwa za ojczyznę — by zawierzyć Polskę i Litwę wstawiennictwu świętych patronów.
• Niepokalane Serce Maryi — droga maryjnego oddania, którą szedł święty królewicz.

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy i litanie do świętych, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Tradycja Kościoła katolickiego oraz przekaz hagiograficzny dotyczący życia św. Kazimierza Jagiellończyka; relacje Jana Długosza; Mszał i Brewiarz rzymski (wspomnienie z 4 marca); cytaty biblijne według Biblii w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Mdr 4, 7; Mdr 7, 24).