Psalm 55 (54 w Wulgacie): Wysłuchaj, Boże, modlitwę moją

Psalm 55 czy psalm 54?

Biblia Tysiąclecia i przekłady z hebrajskiego liczą ten psalm jako psalm 55; Wulgata, Septuaginta, Mszał, Brewiarz i Biblia ks. Wujka jako psalm 54. Wulgata łączy w jeden psalmy 9 i 10 tekstu hebrajskiego, więc od tego miejsca jej numer jest o jeden niższy. To ten sam tekst, który po łacinie zaczyna się od Exaudi, Deus, orationem meam, et ne despexeris deprecationem meam.

Psalm 54 Biblii Tysiąclecia to inny, krótki psalm Deus, in nomine tuo salvum me fac, czyli psalm 53 Wulgaty. Numery wersetów naszego psalmu są w obu numeracjach takie same, bo i Wujek, i Biblia Tysiąclecia liczą tytuł jako werset 1: werset 23 Biblii Tysiąclecia to werset 23 Wujka. W Bibliach angielskich, które tytułu nie liczą, ten sam werset ma numer 22. Pełna tabela odpowiedników znajduje się na stronie Księgi Psalmów.

Psalm 55 — interpretacja

Tytuł brzmi: „Na koniec, w pieśniach wyrozumienie. Dawidowy” (w. 1). Psalm nie jest uporządkowanym wywodem: modlący się przechodzi od strachu do skargi, od skargi do oskarżenia, od oskarżenia do ufności, i znowu wraca do bólu. Tak modli się człowiek naprawdę zraniony.

Strach i pragnienie ucieczki (w. 2-9)

Zaczyna się od prośby: „Wysłuchaj, Boże, modlitwę moją, nie pogardzaj prośbą moją!” (w. 2). Potem psalmista opisuje swój stan bez upiększeń: „Serce moje zatrwożyło się we mnie i strach śmiertelny przypadł na mnie” (w. 5), „Bojaźń i drżenie przyszły na mnie, i okryły mię ciemności” (w. 6).

Z tego lęku rodzi się jedno z najpiękniejszych westchnień Psałterza: „I rzekłem: «Kto mi da skrzydła jak gołębicy, a odlecę i odpocznę?»” (w. 7). Chciałby uciec na pustynię, daleko od miasta i od ludzi (w. 8), i czekać tam na Tego, który wybawia „od lękliwości ducha i od nawałności” (w. 9).

Miasto pełne nieprawości (w. 10-12)

Psalmista widzi, co dzieje się w mieście: „nieprawość i spór” (w. 10), a na jego ulicach „nie ustała […] lichwa i zdrada” (w. 12). Prosi Boga, by rozdzielił języki przewrotnych, jak niegdyś pod wieżą Babel.

Zdrada przyjaciela (w. 13-16)

Tu jest serce psalmu. Najgorszy cios nie przyszedł od wroga: „Bo gdyby mi był złorzeczył nieprzyjaciel mój, byłbym to przeniósł” (w. 13). Zdradził ktoś bliski: „Ale ty, człowiecze jednomyślny, wodzu mój i znajomy mój, który po społu ze mną jadałeś pokarmy, do domu Bożego chodziliśmy w zgodzie” (w. 14-15). Ten, z kim dzielił stół i modlitwę, stał się jego przeciwnikiem.

Ufność (w. 17-24)

Mimo wszystko psalmista się modli: „Ja zaś do Boga wołałem, i Pan wybawi mię” (w. 17), i to o każdej porze: „Wieczór i rano i w południe będę opowiadał i wysławiał, i wysłucha głos mój” (w. 18). Jeszcze raz wraca obraz zdrajcy, którego słowa są „miększe […] od oliwy”, „lecz są one strzałami” (w. 22). Ale ostatnie słowo należy do zaufania: „lecz ja nadzieję będę miał w tobie, Panie!” (w. 24).

Psalm 55 23: „Przerzuć na Pana troskę twoją”

Najczęściej szukany werset psalmu brzmi u Wujka: „Przerzuć na Pana troskę twoją, a on cię podtrzyma, nie dopuści na wieki zachwiać się sprawiedliwemu” (w. 23). Łacina mówi Jacta cogitatum tuum in Domino, et ipse te enutriet: rzuć swoją troskę na Pana, a On cię wykarmi. Obraz jest bardzo prosty. Ciężar, którego nie możesz unieść, masz przerzucić na Kogoś silniejszego.

Ten werset powraca w Nowym Testamencie. Św. Piotr pisze do prześladowanych chrześcijan: „wszelką «troskę waszą na niego składajcie,» gdyż on ma pieczę o was” (1 P 5,7). Słowa w cudzysłowie to właśnie echo naszego psalmu.

Nie jest to zachęta do bierności. Psalmista nie przestaje działać ani się modlić; przestaje tylko udawać, że wszystko zależy od niego. W tym sensie werset 23 jest krótkim aktem zawierzenia, który możesz powtarzać w każdej trudnej sytuacji (zob. akt zawierzenia).

Psalm 55 22. W Biblii Tysiąclecia i u Wujka werset 22 mówi o fałszywym przyjacielu, którego słowa są gładkie jak oliwa, a ranią jak strzały. W Bibliach angielskich «55:22» to werset, który tutaj ma numer 23, czyli właśnie słowa o trosce.

Przyjaciel, który zdradza: Achitofel i Judasz

Tytuł nie mówi, w jakich okolicznościach Dawid napisał ten psalm. Wielu komentatorów łączy go z buntem Absaloma, kiedy Dawid uciekał z Jerozolimy, a przeciw niemu stanął jego najbliższy doradca Achitofel. Druga Księga Samuela (u Wujka Druga Księga Królewska) opowiada, że gdy Dawid dowiedział się o zdradzie, modlił się: „Obróć w głupstwo, proszę, Panie, radę Achitofela!” (2 Sm 15,31). Jest to przypuszczenie, nie pewność, ale dobrze tłumaczy ton psalmu.

Ojcowie Kościoła poszli dalej: w przyjacielu, do którego psalmista mówi: „który po społu ze mną jadałeś pokarmy” (w. 15), rozpoznali Judasza, a w modlącym się samego Chrystusa. Pan Jezus mówi w Wieczerniku o podobnym wersecie innego psalmu: „ale żeby się wypełniło Pismo: «Ten, co ze mną je chleb, podniesie przeciw mnie piętę swoją»” (J 13,18). Achitofel, który się powiesił, gdy jego rada upadła, i Judasz, który „poszedłszy, powiesił się” (Mt 27,5), od dawna zestawiani są w komentarzach jako dwie postacie tej samej zdrady.

Dla chrześcijanina ważna jest jeszcze jedna rzecz: psalm daje słowa komuś, kto przeżył zdradę w rodzinie, w przyjaźni albo w Kościele, i pokazuje, że z tą raną można przyjść do Boga. Chrystus sam przez nią przeszedł.

Skrzydła gołębicy

Werset 7, „Kto mi da skrzydła jak gołębicy”, był bardzo bliski tradycji duchowej. Św. Augustyn w Objaśnieniach psalmów widzi w nim pragnienie duszy, która chce odpocząć w Bogu, wzniesionej na skrzydłach gołębicy, czyli z prostotą i łagodnością. Prawdziwa ucieczka nie polega na porzuceniu obowiązków, lecz na wzniesieniu serca ponad zamęt. Pustynia, o której mówi werset 8, stała się dla mnichów obrazem samotności, w której szuka się Boga.

Psalm 55 w liturgii 1962 roku

Tercja środy. W psałterzu Brewiarza z 1962 roku (układ św. Piusa X) psalm 54 odmawia się w Tercji środy, po psalmie 53, podzielony na dwie części, pod antyfoną Deus adjuvat me: et Dominus susceptor est animae meae. Tercję dnia możesz odmówić w brewiarzu.

Mszał. Psalm często wraca we Mszach roku liturgicznego:

• introit 10. niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego to Dum clamarem ad Dominum, exaudivit vocem meam, zbudowany z wersetów 17-20 i 23, z wersetem psalmowym Exaudi, Deus, orationem meam;
• ten sam introit otwiera Mszę czwartku po Popielcu, której graduał zaczyna się od Jacta cogitatum tuum in Domino, et ipse te enutriet;
• graduał 3. niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego również śpiewa Jacta cogitatum tuum in Domino, a jako werset Dum clamarem ad Dominum;
• introit wtorku 4. tygodnia Wielkiego Postu to Exaudi, Deus, orationem meam, z wersetów 2-3.

Kościół wraca więc do tego psalmu w Wielkim Poście i w okresie po Zesłaniu Ducha Świętego, kiedy uczy zaufania w codziennych troskach.

Jak się modlić psalmem 55?

• Gdy przytłacza cię lęk, zacznij od wersetów 5-7. Nazwij przed Bogiem swój strach, tak jak psalmista, bez udawania odwagi.
• Gdy zawiódł cię ktoś bliski, módl się wersetami 13-15, a potem 17: „Ja zaś do Boga wołałem”. Możesz dołączyć modlitwę za przyjaciela, także za tego, który zranił.
• W codziennych zmartwieniach powtarzaj werset 23, „Przerzuć na Pana troskę twoją”, jako akt strzelisty, na przykład wieczorem, przed snem.
• Rano, w południe i wieczorem — werset 18 przypomina o modlitwie o stałych porach; dla wielu katolików to Anioł Pański i godziny brewiarza.
• W trudnej sytuacji możesz połączyć psalm z modlitwą w trudnej sytuacji. Zakończ Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

Co mówi psalm 55, werset 23?

U ks. Wujka: „Przerzuć na Pana troskę twoją, a on cię podtrzyma, nie dopuści na wieki zachwiać się sprawiedliwemu”. Werset zachęca, by ciężar, którego nie możesz unieść, oddać Bogu. Św. Piotr powtarza tę myśl w Pierwszym Liście: „troskę waszą na niego składajcie” (1 P 5,7).

Co mówi psalm 55, werset 22?

W Wujku i w Biblii Tysiąclecia werset 22 opisuje fałszywego przyjaciela, którego słowa są „miększe […] od oliwy”, a ranią jak strzały. W Bibliach angielskich numer 22 ma werset o trosce, który tutaj jest wersetem 23.

O czym jest psalm 55?

To modlitwa człowieka, który boi się śmierci, chciałby uciec „na pustynię” i został zdradzony przez najbliższego przyjaciela. Mimo to woła do Boga rano, w południe i wieczorem i kończy wyznaniem ufności. Ojcowie Kościoła czytali go jako modlitwę Chrystusa zdradzonego przez Judasza.

Czy psalm 55 mówi o Judaszu?

Nie wprost: tekst mówi o przyjacielu, z którym psalmista jadał i chodził do domu Bożego. Ojcowie Kościoła odnieśli te wersety do Judasza, a Pan Jezus przytoczył podobne słowa innego psalmu o zdrajcy, który „je chleb” z Nim (J 13,18). Wielu komentatorów łączy psalm także z Achitofelem, doradcą Dawida.

Co znaczy „Kto mi da skrzydła jak gołębicy”?

To westchnienie z wersetu 7: psalmista chciałby odlecieć daleko od zła i odpocząć. Tradycja duchowa widzi w nim pragnienie duszy, która szuka odpoczynku w Bogu, z prostotą gołębicy, a nie ucieczkę od obowiązków.

Kto napisał psalm 55?

Tytuł przypisuje go Dawidowi. Nie wiadomo na pewno, kiedy powstał; często łączy się go z buntem Absaloma i zdradą Achitofela, opisanymi w Drugiej Księdze Samuela.