Psalm 56 (55 w Wulgacie): Zmiłuj się nade mną, Boże, bo mię podeptał człowiek

Psalm 56 czy psalm 55?

Biblia Tysiąclecia i inne współczesne przekłady idą za tekstem hebrajskim i liczą ten psalm jako 56; Wulgata i Septuaginta, a za nimi ks. Wujek i liturgia łacińska, jako 55. Różnica bierze się stąd, że Wulgata łączy psalmy 9 i 10 hebrajskie w jeden. To ten sam tekst, który po łacinie zaczyna się od słów Miserere mei, Deus, quoniam conculcavit me homo. Pełną tabelę znajdziesz na stronie Księgi Psalmów.

Numery wersetów są tu takie same jak w polskich Bibliach współczesnych, które też liczą tytuł jako werset 1: werset 3 o nieprzyjaciołach, werset 4 o lęku i werset 9 o łzach to te same wersety. Biblie angielskie tytułu nie liczą i numerują je 2, 3 i 8; jeśli trafiłeś tu, szukając «psalm 56 3» albo «psalm 56 8» z przekładu angielskiego, chodzi o wersety 4 i 9 tej strony.

Uwaga na trzy psalmy, które zaczynają się podobnie:

• wielkie Miserere, „Zmiłuj się nade mną, Boże, według wielkiego miłosierdzia twego” (psalm 51, 50 w Wulgacie), psalm pokutny par excellence;
• «psalm 56» w numeracji łacińskiej, Miserere mei, Deus, miserere mei: „Zmiłuj się nade mną, Boże, zmiłuj się nade mną! Albowiem w tobie ufa dusza moja” (Wulgata 56), który następuje po naszym i odpowiada psalmowi 57 hebrajskiemu;
• psalm 55 hebrajski, Exaudi, Deus, orationem meam: „Wysłuchaj, Boże, modlitwę moją, nie pogardzaj prośbą moją!” (Wulgata 54).

Psalm 56 — interpretacja

Tytuł: Dawid w Get (w. 1)

Tytuł łączy psalm z dniem, „kiedy go Filistyni pojmali w Get” (w. 1). Opowiadanie znajduje się w I Księdze Królewskiej Wujka, którą współczesne Biblie nazywają 1 Księgą Samuela: Dawid, uciekając przed Saulem, „przyszedł do Achisa, króla Get” (1 Sm 21,10). Rozpoznany przez sługi króla jako zwycięzca Filistynów, „zląkł się bardzo Achisa, króla Get” i udawał szaleńca, by ocalić życie. Do tego samego wydarzenia odnosi się psalm 34 (33 w Wulgacie), jako dziękczynienie za wybawienie.

Reszta tytułu łacińskiego jest bardziej niejasna. Wulgata odczytała „za lud, który jest daleko od świątyni” i „Na napis pomnika”; tekst hebrajski mówi o melodii. Obie tradycje spotykają się w obrazie wygnańca: Dawid jest daleko od sanktuarium, wśród obcych, i zapisuje swoją ufność jak na kamiennej steli.

Podeptany przez cały dzień (w. 2-3)

„Zmiłuj się nade mną, Boże, bo mię podeptał człowiek, przez cały dzień najeżdżając utrapił mię!” (w. 2). Obraz wraca w następnym wersecie: „Deptali mię nieprzyjaciele moi cały dzień, albowiem wielu jest walczących przeciwko mnie” (w. 3). Sprawiedliwy czuje się zgnieciony, zdeptany, bez wytchnienia. Łacińskie conculcare znaczy właśnie to: być deptanym pod nogami.

Strach i ufność (w. 4-5)

Werset 4 przyznaje się do strachu bez wstydu: „Wysokości dnia ulęknę się, lecz ja w tobie nadzieję mieć będę” (w. 4). Łacińskie ab altitudine diei timebo może oznaczać lęk w najjaśniejszej godzinie dnia, gdy wróg atakuje otwarcie, albo lęk, który przychodzi «z wysoka», od możnych. Przekłady z hebrajskiego mówią prościej o dniu, w którym ogarnia strach. W każdym razie psalmista nie udaje, że się nie boi; mówi tylko, dokąd zanosi swój strach.

Z wersetu 5 wyrasta refren psalmu: „W Bogu wysławiać będę mowy moje, w Bogu nadzieję miałem, nie będę się bał tego, co może uczynić mi ciało” (w. 5). «Ciało» oznacza słabość człowieka, który grozi: jest śmiertelny, Bóg nie.

Nieprzyjaciele w zasadzce (w. 6-8)

Przez cały dzień nieprzyjaciele przekręcają jego słowa, kryją się i „kroki moje śledzić będą” (w. 7). Psalmista oddaje ich los Bogu: „w gniewie narody pokruszysz” (w. 8).

Łzy przed obliczem Boga (w. 9-10)

Sercem psalmu jest werset 9, omówiony niżej. Werset 10 dodaje pewność: „w którykolwiek dzień będę cię wzywał, oto poznałem, że Bogiem moim jesteś” (w. 10).

Refren i dziękczynienie (w. 11-13)

Refren wraca, szerszy: „W Bogu będę chwalił słowo, w Panu będę chwalił mowę; miałem nadzieję w Bogu, nie będę się lękał tego, co mi może uczynić człowiek” (w. 11). Psalm kończy się dziękczynieniem: „Albowiem wyrwałeś duszę moją od śmierci, a nogi moje od upadku, abym się podobał przed Bogiem w światłości żyjących” (w. 13).

Psalm 56, 9: łzy, których Bóg nie zapomina

„Boże, żywot mój objawiłem tobie; położyłeś łzy moje przed obliczem twoim, jak obiecałeś” (w. 9). Przekłady z hebrajskiego mówią w tym miejscu, że Bóg zbiera łzy w swoim bukłaku i zapisuje je w swojej księdze. Wulgata mówi to samo prościej: żadna łza sprawiedliwego nie ginie, Bóg ma je przed oczyma.

Ten werset spełnia się w Apokalipsie: „I otrze Bóg wszelką łzę z oczu” ich (Ap 21,4). Łzy, które Bóg trzyma przed sobą, nie będą tylko policzone; będą pocieszone. Psalm 126 (125 w Wulgacie) mówi to na swój sposób: „Którzy sieją ze łzami, będą żąć z radością”.

Ojcowie Kościoła i Nowy Testament

Św. Augustyn w Objaśnieniach Psalmów słyszy tu głos Chrystusa w Jego członkach: Kościół deptany przez świat, który nie przestaje ufać. Komentatorzy zauważali też szczerość wersetu 4: sprawiedliwy może się bać; ufność nie jest brakiem lęku, lecz lękiem oddanym Bogu. Sam Pan w Ogrójcu zaznał trwogi aż do krwawego potu; List do Hebrajczyków mówi, że zanosił „modlitwy i pokorne prośby do tego, który go mógł wybawić od śmierci, z wołaniem potężnym i ze łzami” (Hbr 5,7). Dlatego Kościół włożył ten psalm w swoje usta w czasie Męki.

Refren wersetów 5 i 11 ma swoje echo w Nowym Testamencie: „Tak iż śmiało mówić możemy: «Pan mi pomocnikiem: nie będę się bał, co mi uczyni człowiek.»” (Hbr 13,6). List cytuje tu psalm 118 (117 w Wulgacie), który wyraża tę samą ufność. Św. Paweł podaje jej najkrótszą formę: „Jeśli Bóg za nami, kto przeciwko nam?” (Rz 8,31). A Pan Jezus wyciąga z niej wniosek: „I nie bójcie się tych, którzy zabijają ciało, a duszy zabić nie mogą” (Mt 10,28).

Psalm 56 w liturgii z 1962 roku

W środowej Sekście. W Brewiarzu Rzymskim z 1962 roku psalm 55 odmawia się w środę w Sekście, razem z psalmami 56 i 57 Wulgaty. Antyfona streszcza refren: In Deo speravi, non timebo quid faciat mihi homo, «W Bogu zaufałem, nie będę się bał, co mi uczyni człowiek». Seksta jest Godziną południa: w pełni dnia i jego zmagań Kościół powtarza, że ufa Bogu, a «wysokość dnia» z wersetu 4 nabiera tu szczególnej wymowy. Godziny dnia znajdziesz w brewiarzu.

W Mszale: Wielki Post i Okres Męki Pańskiej. Mszał z 1962 roku sięga po ten psalm dwa razy, zawsze w czasie pokuty. W poniedziałek III tygodnia Wielkiego Postu introit to In Deo laudabo verbum (w. 5), z wersetem psalmu Miserere mei, Deus, quoniam conculcavit me homo, a graduał to Deus, vitam meam annuntiavi tibi: posuisti lacrimas meas in conspectu tuo (w. 9). W poniedziałek Tygodnia Męki Pańskiej introit to Miserere mihi, Domine, quoniam conculcavit me homo (w. 2), z wersetem Conculcaverunt me inimici mei tota die. W drugiej połowie Wielkiego Postu Kościół wkłada te słowa w usta prześladowanego Chrystusa, który idzie na Mękę, ufając Ojcu. O sensie tego czasu przeczytasz w przewodniku po Wielkim Poście.

W święto Siedmiu Boleści. Jutrznia Siedmiu Boleści Najświętszej Maryi Panny (15 września) śpiewa ten psalm z antyfoną Deus, vitam meam annuntiavi tibi: posuisti lacrimas meas in conspectu tuo: łzy, które Bóg ma przed oczyma, to także łzy Matki pod krzyżem.

Jak się modlić psalmem 56?

W strachu. Werset 4 uczy nie zaprzeczać lękowi, ale zanosić go do Boga. Możesz go powtarzać dosłownie, gdy narasta trwoga: „lecz ja w tobie nadzieję mieć będę”.

We łzach. Werset 9 pociesza tego, kto płacze sam, nocą, w żałobie czy w próbie: Bóg położył jego łzy przed swoim obliczem. Dobrze pasuje do modlitwy wieczornej.

W prześladowaniu. Gdy jesteś nękany, śledzony, oczerniany, refren wersetów 5 i 11 przywraca pokój: to, co może uczynić człowiek, ma granicę. Psalm znajdzie miejsce obok modlitwy w trudnej sytuacji.

W dziękczynieniu. Werset 13 odmawiaj po wybawieniu, by oddać je Bogu.

Zakończ modlitwą Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

Co mówi psalm 56, werset 3?

U Wujka: „Deptali mię nieprzyjaciele moi cały dzień, albowiem wielu jest walczących przeciwko mnie”. To skarga sprawiedliwego zgniecionego przez liczbę przeciwników, zanim w następnym wersecie górę weźmie ufność. W Bibliach angielskich numer 3 nosi werset o lęku, który tutaj jest wersetem 4.

Co mówi psalm 56, werset 4?

„Wysokości dnia ulęknę się, lecz ja w tobie nadzieję mieć będę”. Przekłady z hebrajskiego mówią o dniu, w którym ogarnia lęk, i o ufności złożonej w Bogu. To wyznanie strachu i zarazem akt zaufania, który go przezwycięża.

Co znaczy werset o łzach w psalmie 56?

To werset 9 w polskich Bibliach (8 w angielskich): „Boże, żywot mój objawiłem tobie; położyłeś łzy moje przed obliczem twoim”. Uczy, że Bóg nie zapomina żadnej łzy sprawiedliwego, a Apokalipsa obiecuje, że On sam je otrze.

Kto napisał psalm 56?

Tytuł przypisuje go Dawidowi i łączy z chwilą, gdy Filistyni pojmali go w Get podczas ucieczki przed Saulem. Głównym autorem, jak całego Pisma, jest Duch Święty.

Czy psalm 56 to Miserere?

Nie. Zaczyna się tymi samymi słowami, Miserere mei, Deus, ale wielkie pokutne Miserere to psalm 51 współczesnych Biblii, 50 w Wulgacie. Psalm 56 jest modlitwą ufności w prześladowaniu, nie modlitwą skruchy.