Św. Filomena: Cudotwórczyni XIX wieku

Gdy sprawa wydaje się beznadziejna — choroba, której lekarze nie potrafią uleczyć, prośba, na którą od dawna nie ma odpowiedzi — lud chrześcijański XIX wieku nauczył się zwracać do świętej Filomeny, młodziutkiej dziewicy i męczennicy, którą nazwano „cudotwórczynią”. Jej cześć rozkwitła nie w odległej starożytności, lecz w czasach nowożytnych, po odkryciu jej relikwii w rzymskich katakumbach w roku 1802. W tym artykule podajemy najpierw, kim jest św. Filomena i czego jest patronką, a następnie modlitwę do św. Filomeny oraz nowennę, którymi można przyzywać jej wstawiennictwa.

Kim jest św. Filomena

Św. Filomena to dziewica i męczennica z pierwszych wieków Kościoła. Według tradycji była młodą chrześcijanką — niektóre przekazy mówią, że córką pewnego greckiego władcy — która poniosła śmierć za wiarę i za ślubowaną Bogu czystość, mając zaledwie około trzynastu lat. Jej imię, „Filomena”, odczytano jako „umiłowana” lub powiązano z greckim philē — „przyjaciółka”.

Co istotne, sama jej historia stała się znana światu dopiero w czasach nowożytnych. W roku 1802 podczas prac w rzymskich katakumbach świętej Pryscylli odkryto grób młodej osoby, opatrzony symbolami palmy męczeństwa, lilii, kotwicy, biczów i strzał oraz napisem, w którym odczytano imię Filumena. Wewnątrz znaleziono naczynie ze śladami krwi — dawny znak męczeństwa. Relikwie przeniesiono następnie do miasteczka Mugnano del Cardinale koło Neapolu, gdzie niemal natychmiast zaczęły się wydarzenia uznane za cudowne.

Trzeba tu powiedzieć uczciwie: szczegóły życia św. Filomeny pochodzą z tradycji, w znacznej mierze z prywatnych objawień XIX wieku, a nie z dokumentów współczesnych jej męczeństwu. Kościół przez długie dziesięciolecia popierał jej kult, choć z czasem podchodził ostrożniej do dat i biografii. Dlatego mówimy o jej dziejach jako o przekazie pobożnym — natomiast prawdziwość jej męczeństwa i moc jej wstawiennictwa potwierdziła liczba łask, jakie za jej przyczyną otrzymywano.

Pismo Święte mówi o takich młodych duszach, oddanych Bogu i wziętych do chwały, słowami pełnymi nadziei:

Ale dusze sprawiedliwych są w ręce Bożej i nie dotknie ich męka śmierci. (Mdr 3, 1)

Jaśnieć będą sprawiedliwi i jak iskry wśród trzciny biegać będą. (Mdr 3, 7)

Czego patronką jest św. Filomena

Św. Filomena szybko zyskała tytuł „cudotwórczyni” (wł. la Taumaturga) ze względu na mnóstwo uzdrowień i nawróceń przypisywanych jej wstawiennictwu. Lud chrześcijański wzywa ją przede wszystkim:

• jako orędowniczkę spraw trudnych i beznadziejnych — gdy po ludzku zabrakło już nadziei;
• jako patronkę chorych — wzywaną o uzdrowienie ciała i duszy;
• jako patronkę dzieci i młodzieży — sama bowiem była dziewczęciem, gdy oddała życie Bogu;
• jako wzór czystości dla dziewic i dla wszystkich pragnących żyć w niewinności serca;
• jako opiekunkę matek i rodzin, proszących o łaskę dziecka i o jego pomyślne narodziny.

Sam Pan Jezus przypomniał, jak bliskie jest Mu serce dziecka, gdy mówił:

Dopuśćcie dziatki i nie zabraniajcie im przychodzić do mnie; albowiem takich jest królestwo niebieskie. (Mt 19, 14)

Modlitwa do św. Filomeny

Oto tradycyjna modlitwa, którą można odmawiać, polecając jej swoje troski, zwłaszcza te, które wydają się ponad ludzkie siły.

Święta Filomeno, dziewico i męczennico,
która dla miłości Chrystusa nie ulękłaś się śmierci,
a w niebie jaśniejesz blaskiem czystości i wierności,
wejrzyj na nas, którzy uciekamy się do twego wstawiennictwa.
Ty, którą Bóg uczynił orędowniczką spraw najtrudniejszych,
uproś nam łaskę, o którą pokornie prosimy (wymień prośbę),
jeśli zgodna jest z wolą Bożą i pożyteczna dla naszego zbawienia.
A nade wszystko wyjednaj nam wierność Chrystusowi aż do końca
i czystość serca, którą tak umiłowałaś.
Przez Chrystusa, Pana naszego. Amen.

Można też dodać krótkie wezwanie, łatwe do zapamiętania:

Święta Filomeno, cudotwórczyni, módl się za nami.

Nowenna do św. Filomeny

Nowenna to dziewięciodniowa modlitwa, odmawiana przez dziewięć kolejnych dni — najczęściej przed jej wspomnieniem 11 sierpnia lub w jakiejś szczególnej intencji. Każdego dnia odmawia się poniższą modlitwę, dołączając trzy razy Chwała Ojcu ku czci Trójcy Świętej za łaski udzielone tej świętej.

O wielka święta Filomeno, dziewico i męczennico,
która z miłości ku Chrystusowi oddałaś niewinne życie,
a Bóg wynagrodził twą wierność niezliczonymi cudami,
wejrzyj łaskawie na mnie, sługę twego,
i wstaw się za mną u tronu Najwyższego.
Wyproś mi łaskę, o którą podczas tej nowenny proszę (wymień intencję),
a zarazem światło, bym umiał poznać i pełnić wolę Bożą.
Naucz mnie kochać czystość, znosić cierpliwie przeciwności
i ufać Bogu nawet wtedy, gdy nadzieja zdaje się gasnąć.
Przez Chrystusa, Pana naszego. Amen.

Chwała Ojcu i Synowi, i Duchowi Świętemu (trzykrotnie).

Dobrze jest połączyć tę nowennę ze spowiedzią i Komunią świętą, a samą intencję powierzyć Bogu z całkowitym zdaniem się na Jego wolę. Nie modlimy się bowiem po to, by przymusić niebo, lecz by otworzyć serce na łaskę.

Św. Filomena i św. Jan Vianney

Najsłynniejszym czcicielem św. Filomeny był św. Jan Maria Vianney, proboszcz z Ars (1786–1859), patron kapłanów. To on rozsławił jej kult we Francji i przypisywał jej wstawiennictwu liczne uzdrowienia, jakich doświadczali pielgrzymi przybywający do Ars. Sam nazywał ją „swoją drogą małą świętą” i wzniósł na jej cześć kaplicę. Świadectwo tak wielkiego męża Bożego, znanego z głębokiej świętości i daru rozeznania, wiele mówi o sile, jaką lud wierny odnajdywał w prośbie do tej młodej męczennicy.

Także papież Pius IX, który zatwierdził jej oficjum i ogłosił ją patronką Dzieci Maryi, przyczynił się do rozszerzenia tej czci. W ten sposób dziewczę z rzymskich katakumb stało się jedną z najgorliwiej wzywanych świętych nowożytnej pobożności.

Kiedy obchodzimy wspomnienie św. Filomeny

Wspomnienie św. Filomeny tradycyjnie przypada 11 sierpnia. W dawnym kalendarzu i w miejscach związanych z jej kultem, zwłaszcza w Mugnano del Cardinale, dzień ten obchodzi się uroczyście, z Mszą świętą i procesją. To dobry czas, by rozpocząć dziewięć dni wcześniej nowennę i zakończyć ją w samo święto.

Atrybuty i wizerunek św. Filomeny

W ikonografii św. Filomena przedstawiana jest jako młoda dziewczyna, niemal dziecko, z atrybutami, które odczytano z jej grobu w katakumbach:

• palma męczeństwa — znak oddania życia za Chrystusa;
• lilia — symbol dziewiczej czystości;
• kotwica — znak nadziei, ale też narzędzie tradycyjnie wiązane z jej męką;
• strzały i bicze — wedle przekazu narzędzia jej cierpienia;
• naczynie z krwią — dawny znak męczeństwa złożony w grobie.

Te symbole, odnalezione na płycie nagrobnej, dały początek całej tradycji o jej życiu i śmierci. Podobnymi atrybutami dziewiczego męczeństwa — palmą i lilią — tradycja zdobi inne młode męczennice pierwszych wieków, jak św. Łucję, dziewicę z Syrakuz, która również oddała życie za czystość i wiarę. Psalmista zdaje się opiewać taką oblubienicę Chrystusa słowami:

W śliczności twojej i w piękności twojej nadciągnij, szczęśliwie postępuj i króluj dla prawdy. (Ps 44, 5)

Często zadawane pytania

Co to jest nowenna do św. Filomeny?

Nowenna do św. Filomeny to modlitwa odmawiana przez dziewięć kolejnych dni, najczęściej w określonej intencji lub jako przygotowanie do jej wspomnienia 11 sierpnia. Każdego dnia odmawia się modlitwę do świętej oraz trzy razy „Chwała Ojcu”, polecając jej swoją prośbę i prosząc o łaskę pełnienia woli Bożej.

Ile trwa nowenna do św. Filomeny?

Nowenna trwa dziewięć dni — samo słowo pochodzi od łacińskiego novem, czyli „dziewięć”. Można ją odmawiać w dowolnym czasie, lecz pobożność szczególnie zaleca dziewięć dni poprzedzających wspomnienie świętej.

Dlaczego św. Filomenę nazywa się cudotwórczynią?

Po odkryciu jej relikwii w 1802 roku i przeniesieniu ich do Mugnano del Cardinale przypisano jej wstawiennictwu liczne uzdrowienia i nawrócenia. Z tego powodu lud nazwał ją „cudotwórczynią” (la Taumaturga), a jej kult rozszerzył się zwłaszcza dzięki św. Janowi Vianneyowi.

Kiedy jest wspomnienie św. Filomeny?

Wspomnienie św. Filomeny tradycyjnie obchodzi się 11 sierpnia. W miejscach związanych z jej kultem odprawia się w tym dniu uroczystą Mszę świętą.

Czy św. Filomena naprawdę istniała?

Według tradycji była dziewicą i męczennicą wczesnego Kościoła, a jej grób z symbolami męczeństwa odkryto w katakumbach. Szczegóły jej życia pochodzą jednak z przekazu pobożnego i prywatnych objawień XIX wieku, dlatego podaje się je jako tradycję, a nie jako udokumentowaną biografię. Sam fakt jej męczeństwa i moc jej wstawiennictwa pozostają przedmiotem żywej czci.

Inne święte postacie i modlitwy

Jeśli pragniesz pogłębić cześć dla świętych i ich wstawiennictwa, polecamy także:

• Litania do św. Rity
• Nowenna do św. Rity
• Litania do Wszystkich Świętych
• Modlitwa o uzdrowienie
• Modlitwa za dzieci

Św. Filomena uczy nas, że Bóg potrafi wynieść do chwały to, co małe i ukryte — dziewczę z zapomnianego grobu uczynił orędowniczką tysięcy. Powierzajmy jej nasze sprawy beznadziejne z dziecięcą ufnością, prosząc nade wszystko o tę łaskę, którą ona sama umiłowała najbardziej: wierność Chrystusowi aż do końca.

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy i litanie do świętych, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Księga Mądrości 3; Ewangelia wg św. Mateusza 19; Psalm 44 wg numeracji Wulgaty); tradycja o odkryciu relikwii w katakumbach św. Pryscylli (1802) i ich przeniesieniu do Mugnano del Cardinale; świadectwo czci św. Jana Marii Vianneya, proboszcza z Ars; dawne oficjum i wspomnienie liturgiczne św. Filomeny (11 sierpnia).