Św. Jerzy: Pogromca smoka

Gdy chrześcijanin staje wobec zła, które wydaje się potężniejsze od niego — czy to grzechu, czy pokusy, czy prześladowania — Kościół od wieków stawia mu przed oczy jednego świętego: świętego Jerzego, rzymskiego żołnierza i męczennika z IV wieku, którego sztuka przedstawia jako rycerza przeszywającego włócznią smoka. Nie jest on baśniowym bohaterem, lecz prawdziwym wyznawcą Chrystusa, który oddał życie za wiarę, a obraz walki ze smokiem stał się czytelną alegorią zwycięstwa dobra nad złem. W tym artykule podajemy najpierw, kim był św. Jerzy, czego jest patronem, a następnie tradycyjną modlitwę do św. Jerzego.

Kim był św. Jerzy

Św. Jerzy żył na przełomie III i IV wieku, w czasach Cesarstwa Rzymskiego. Według tradycji urodził się w Kapadocji (na terenie dzisiejszej Turcji) w rodzinie chrześcijańskiej i był żołnierzem — według dawnych przekazów oficerem wysokiej rangi w wojsku cesarza Dioklecjana. Wyznawał Chrystusa w epoce, gdy wierność Mu karano śmiercią.

Gdy wybuchło wielkie prześladowanie, Jerzy nie ukrył swojej wiary. Tradycja podaje, że publicznie wyznał, iż jest chrześcijaninem, i odmówił złożenia ofiary bogom pogańskim. Poddano go okrutnym torturom, lecz pozostał niezłomny. W końcu został ścięty. Stało się to według tradycji około roku 303. Tak żołnierz cesarza stał się żołnierzem Chrystusa, a jego męstwo szybko rozsławiło się w całym chrześcijańskim świecie — od Wschodu, gdzie nazwano go "Wielkim Męczennikiem", po Zachód.

Kościół czci takich świadków słowami, które Pismo kieruje do tych, co oddali życie za Boga:

Ale dusze sprawiedliwych są w ręce Bożej i nie dotknie ich męka śmierci. (Mdr 3, 1)

Czego patronem jest św. Jerzy

Św. Jerzy jako żołnierz, który nie cofnął się przed śmiercią, stał się przede wszystkim patronem rycerzy i żołnierzy — wszystkich, których powołaniem jest obrona słabszych i walka w słusznej sprawie. Średniowieczne rycerstwo obrało go za wzór: jego postać widniała na sztandarach i tarczach, a krzyż św. Jerzego (czerwony krzyż na białym tle) stał się znakiem chrześcijańskiego wojownika.

Z biegiem wieków św. Jerzy stał się patronem:

• rycerzy i żołnierzy — broniących wiary, ojczyzny i bezbronnych;
• harcerzy i skautów — których ideał służby i prawości wziął go za swojego orędownika;
• całych narodów i miast — między innymi Anglii, Gruzji oraz dawnej Genui;
• wszystkich proszących o męstwo w walce duchowej — w zmaganiu z grzechem i pokusą.

W Polsce kult św. Jerzego jest dawny i żywy; jego imię nosi wiele kościołów, a w heraldyce i w nazewnictwie rycerskim postać świętego pojawia się od średniowiecza. Jego wspomnienie obchodzimy 23 kwietnia — dzień ten harcerze na całym świecie czczą jako swoje święto.

Modlitwa do św. Jerzego

Oto tradycyjna modlitwa, którą można odmawiać, prosząc o męstwo w wyznawaniu wiary i o zwycięstwo w walce ze złem.

Święty Jerzy, mężny żołnierzu Chrystusa,
który wolałeś oddać życie niż wyprzeć się wiary,
uproś nam u Boga odwagę w wyznawaniu prawdy.
Ty, który pokonałeś smoka,
wspieraj nas w walce ze złem, z grzechem i z pokusą,
abyśmy nigdy nie ulegli przed mocami ciemności.
Wyjednaj nam wytrwałość aż do końca
i doprowadź szczęśliwie do ojczyzny niebieskiej.
Przez Chrystusa, Pana naszego. Amen.

Można też dodać krótkie wezwanie, łatwe do zapamiętania:

Święty Jerzy, pogromco smoka, módl się za nami.

Wraz z tą modlitwą dobrze jest powierzyć się Bożej opiece słowami Psalmu, którym Kościół od wieków przyzywa pomocy w niebezpieczeństwie:

Pan oświecenie moje i zbawienie moje, kogóż się będę bał? (Ps 26, 1)

Jerzy ze smokiem — co oznacza ta walka

Najsłynniejszym obrazem świętego jest scena, w której jako rycerz na koniu przebija włócznią smoka. Według tradycji legenda ta narosła wieki po śmierci męczennika i nie należy jej czytać jako wydarzenia historycznego, lecz jako alegorię — pobożny obraz, który przekazuje duchową prawdę.

Smok w Piśmie i w tradycji chrześcijańskiej jest symbolem szatana i zła. W Apokalipsie św. Jan widzi "smoka wielkiego" strąconego z nieba (por. Ap 12, 9). Gdy więc sztuka przedstawia św. Jerzego pokonującego smoka, mówi nam coś o każdym z nas: że chrześcijanin, mocą Chrystusa, jest wezwany do walki ze złem i może je zwyciężyć. Według podania święty miał uwolnić od smoka miasto, którego mieszkańcy nawrócili się wówczas na wiarę — co podkreśla, że prawdziwym owocem zwycięstwa nad złem jest nawrócenie i zbawienie dusz.

Atrybuty i kiedy obchodzimy wspomnienie

W ikonografii św. Jerzy przedstawiany jest niemal zawsze jako młody rycerz w zbroi, na białym koniu, z włócznią lub mieczem, przeszywający smoka u swych stóp. Często towarzyszy mu czerwony krzyż na białej chorągwi — znak męczeństwa i zwycięstwa.

Wspomnienie św. Jerzego Kościół obchodzi 23 kwietnia. W dawnym kalendarzu liturgicznym czci się go jako męczennika, a Kościół wspomina go słowami przeznaczonymi dla tych, którzy krwią dali świadectwo Chrystusowi. W tym samym dniu harcerze i skauci na całym świecie obchodzą Dzień Myśli Braterskiej swojego patrona, odnawiając przyrzeczenie służby Bogu i bliźnim.

Kult św. Jerzego w Polsce — kościoły i parafie

Cześć dla św. Jerzego dotarła na ziemie polskie bardzo wcześnie i przyjęła się trwale. Już w średniowieczu jego imię nadawano kościołom, bramom miejskim i bractwom rycerskim, a jako patrona obrońców i ludzi prawych przyzywano go w wielu zakątkach kraju. Do dziś wiele polskich miast i miasteczek ma kościoły lub parafie pod wezwaniem św. Jerzego — od Wielkopolski, przez Górny Śląsk, po ziemie północne i wschodnie. Świątynie pod tym wezwaniem spotkamy między innymi w Poznaniu, na Śląsku oraz w licznych mniejszych ośrodkach, gdzie parafia św. Jerzego pozostaje sercem miejscowej wspólnoty.

Nie chodzi przy tym o samą pamiątkę historyczną. Tam, gdzie żyje parafia św. Jerzego, żyje też jego przesłanie: wezwanie do męstwa w wierze i do obrony tego, co dobre. Wierni gromadzą się zwłaszcza 23 kwietnia, w dzień jego wspomnienia, prosząc patrona o odwagę i wytrwałość. Jeśli w Twojej miejscowości znajduje się kościół pod wezwaniem św. Jerzego, jego odpust jest dobrą okazją, by odnowić tę modlitwę i powierzyć świętemu swoje walki duchowe.

Kościoły i parafie św. Jerzego w polskich miastach

Wezwanie św. Jerzego jest rozsiane po całej Polsce, dlatego wielu wiernych szuka parafii pod jego patronatem w swojej okolicy. Kościoły i parafie św. Jerzego znajdują się między innymi:

• na Górnym Śląsku — w Rydułtowach oraz w Gliwicach, gdzie tradycja czci świętego sięga dawnych wspólnot górniczych i rzemieślniczych;
• w Wielkopolsce — w Poznaniu, gdzie imię świętego od wieków łączono z rycerskim i miejskim patronatem;
• na Pomorzu — w Sopocie oraz w Goleniowie i Elblągu, na ziemiach o dawnej tradycji czci św. Jerzego;
• na Warmii i Mazurach — w Kętrzynie, gdzie wezwanie świętego przetrwało przez wieki;
• na Lubelszczyźnie — w Biłgoraju, gdzie parafia św. Jerzego pozostaje ośrodkiem życia miejscowej wspólnoty.

Niezależnie od miejscowości sens jest ten sam: gdziekolwiek stoi kościół św. Jerzego, jego odpust 23 kwietnia jest wezwaniem do męstwa w wierze. Dokładne godziny Mszy i nabożeństw najlepiej sprawdzić bezpośrednio u danej parafii.

Św. Jerzy walczący ze smokiem — najsłynniejsze przedstawienie

Spośród wszystkich świętych mało kto jest tak rozpoznawalny jak św. Jerzy walczący ze smokiem. Scena ta — rycerz na koniu wbijający włócznię w paszczę bestii — zdobi ołtarze, witraże, herby i chorągwie w całej Europie. Warto jednak pamiętać, czym jest ten obraz: nie kroniką wydarzenia, lecz świętym znakiem.

Według dawnego podania św. Jerzy miał przybyć do miasta nękanego przez smoka, któremu mieszkańcy składali w ofierze swoich bliskich. Gdy przyszła kolej na córkę króla, święty stanął w jej obronie, pokonał potwora znakiem krzyża i mocą Chrystusa, a uratowane miasto przyjęło wiarę. Tak rozumiana walka ze smokiem mówi o samej istocie chrześcijańskiego życia: zło, choćby wydawało się niezwyciężone, ustępuje przed łaską. Dlatego sztuka chętnie ukazuje smoka małym i strąconym, a świętego spokojnym — bo zwycięstwo należy nie do siły ludzkiej, lecz do Boga.

Z kim walczył św. Jerzy — odpowiedź w jednym słowie

Na pytanie, z kim walczył św. Jerzy, odpowiedź brzmi krótko: ze smokiem. To właśnie tego słowa najczęściej szukają zarówno dzieci poznające żywoty świętych, jak i ci, którzy natkną się na nie w krzyżówce. Warto jednak od razu dodać, co ów smok oznacza. W dawnym podaniu nie jest on zwykłym zwierzęciem ani baśniowym potworem, lecz symbolem szatana i zła — w Apokalipsie św. Jan widzi "smoka wielkiego, węża starodawnego", strąconego z nieba (por. Ap 12, 9). Św. Jerzy pokonuje go nie samą siłą oręża, lecz mocą Chrystusa i znakiem krzyża. Dlatego prawdziwą odpowiedzią na pytanie, z kim toczył walkę święty, jest: ze złem — a zwyciężył je wiarą.

Często zadawane pytania

Kim był św. Jerzy i kiedy żył?

Św. Jerzy był rzymskim żołnierzem pochodzącym według tradycji z Kapadocji, żyjącym na przełomie III i IV wieku. Był chrześcijaninem i poniósł śmierć męczeńską przez ścięcie, około roku 303, w czasie prześladowania za cesarza Dioklecjana.

Czy historia o Jerzym i smoku jest prawdziwa?

Według tradycji legenda o walce ze smokiem narosła wieki po śmierci świętego i nie jest wydarzeniem historycznym, lecz alegorią. Smok symbolizuje szatana i zło, a zwycięstwo św. Jerzego oznacza triumf wiary nad mocami ciemności. Historyczny jest natomiast sam męczennik, który oddał życie za Chrystusa.

Czego patronem jest św. Jerzy?

Św. Jerzy jest patronem rycerzy, żołnierzy oraz harcerzy i skautów. Czczą go także jako swojego orędownika całe narody, między innymi Anglia i Gruzja. Wzywa się go o męstwo w walce duchowej, w zmaganiu z grzechem i pokusą.

Kiedy jest wspomnienie św. Jerzego?

Wspomnienie św. Jerzego przypada 23 kwietnia. W tym dniu harcerze i skauci na całym świecie obchodzą święto swojego patrona, odnawiając przyrzeczenie służby.

Dlaczego harcerze obrali św. Jerzego za patrona?

Harcerstwo wzięło św. Jerzego za wzór ze względu na jego męstwo, prawość i gotowość do służby oraz obrony słabszych. Obraz rycerza pokonującego zło dla ratowania innych odpowiada ideałowi harcerskiej służby Bogu i bliźniemu.

Z kim walczył św. Jerzy?

Św. Jerzy walczył ze smokiem — i to właśnie smok jest odpowiedzią, której najczęściej się szuka. W dawnym podaniu smok jest jednak nade wszystko symbolem szatana i zła (por. Ap 12, 9), a zwycięstwo świętego oznacza triumf wiary nad mocami ciemności dokonany mocą Chrystusa, nie samą siłą oręża.

Czy w Polsce są kościoły pod wezwaniem św. Jerzego?

Tak. Kult św. Jerzego jest w Polsce dawny i żywy, a jego imię nosi wiele kościołów i parafii — zarówno w większych miastach, jak Poznań czy ośrodki śląskie, jak i w licznych mniejszych miejscowościach. Tamtejsze wspólnoty czczą go zwłaszcza w dniu wspomnienia, 23 kwietnia, podczas odpustu.

W jakich miastach są parafie św. Jerzego?

Parafie i kościoły pod wezwaniem św. Jerzego znajdują się w wielu polskich miejscowościach — między innymi w Rydułtowach, Gliwicach, Poznaniu, Sopocie, Kętrzynie, Biłgoraju, Goleniowie i Elblągu. Godziny Mszy oraz datę odpustu (zwykle przy wspomnieniu 23 kwietnia) najlepiej sprawdzić bezpośrednio w danej parafii.

Jaka jest krótka modlitwa do św. Jerzego?

Najprostsze wezwanie brzmi: "Święty Jerzy, pogromco smoka, módl się za nami". Można je powtarzać, prosząc o męstwo w wyznawaniu wiary i o zwycięstwo w walce z grzechem i pokusą. Pełniejszą modlitwę podajemy wyżej w tym artykule.

Inne święte postacie i modlitwy

Jeśli pragniesz pogłębić cześć dla świętych i ich wstawiennictwa, polecamy także:

• Litania do Wszystkich Świętych
• Św. Florian — patron strażaków
• Modlitwa do św. Michała Archanioła
• Św. Krzysztof — patron podróżnych
• Psalm 91 — modlitwa o ochronę

Św. Jerzy uczy nas, że prawdziwe męstwo nie polega na braku lęku, lecz na wierności Chrystusowi mimo lęku. Smok, którego pokonał, to obraz zła, jakie i my mamy zwyciężać mocą łaski. Prośmy go o odwagę wyznawania wiary i o zwycięstwo w walce duchowej.

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy i litanie do świętych, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Księga Mądrości 3; Psalm 26 wg numeracji Wulgaty; Apokalipsa 12); tradycyjne Martyrologium Rzymskie (wspomnienie 23 kwietnia); dawna tradycja hagiograficzna o męczeństwie św. Jerzego za cesarza Dioklecjana; legenda o walce ze smokiem znana z Złotej legendy Jakuba de Voragine (XIII w.).