Znak Krzyża: Jak go czynić i co oznacza

Jest gest tak powszedni, że niemal niezauważalny: ręka unosi się do czoła, opada na pierś, dotyka obu ramion. A jednak ten krótki ruch zawiera w sobie całą wiarę. Znak Krzyża jest pierwszą modlitwą, jakiej uczy się dziecko, i ostatnim znakiem, jaki nad konającym kreśli kapłan. Otwiera Mszę świętą i poprzedza nasz nocny spoczynek. W kilku sekundach wyznajemy dwie największe tajemnice: Boga w Trójcy Jedynego oraz Krzyż, na którym zostaliśmy odkupieni.

W tradycji Kościoła czynienie tego znaku nie jest zwyczajem dewocyjnym dodanym z czasem, lecz prastarą praktyką, którą chrześcijanie znaczyli swoje czoła już w pierwszych wiekach. Katechizm św. Piusa X wymienia go wśród pierwszych czynności pobożnego chrześcijanina: zaraz po przebudzeniu, przed posiłkiem i po nim, w chwili pokusy, przed snem. Uczyńmy więc i my ten znak z uwagą, na nowo rozumiejąc, co mówimy.

Jak prawidłowo czynić znak Krzyża

Znak Krzyża czynimy prawą ręką. Najpierw dotykamy czoła, mówiąc: „W imię Ojca”; następnie piersi (a właściwie dołu klatki piersiowej, ku łonu), mówiąc: „i Syna”; potem lewego ramienia, mówiąc: „i Ducha”; wreszcie prawego ramienia, kończąc: „Świętego. Amen”.

W tradycji łacińskiej idziemy więc od lewego ramienia ku prawemu. Wielu pobożnych chrześcijan łączy przy tym kciuk z dwoma pierwszymi palcami, jako wyraz wiary w trzy Osoby Boskie, pozostałe zaś dwa palce zwija ku dłoni, na pamiątkę dwóch natur w Chrystusie — Boskiej i ludzkiej. Nie jest to obowiązkowa rubryka, lecz pobożny obyczaj, który pomaga uczynić gest świadomym.

Czyńmy ten znak powoli i z czcią, a nie pośpiesznym muśnięciem. Nie jest to roztargniony ruch, lecz wyznanie wiary wpisane w nasze ciało.

Słowa modlitwy

Po polsku:

W imię Ojca,
i Syna,
i Ducha Świętego.
Amen.

A oto te same słowa po łacinie, w języku, którym Kościół zachodni modli się od wieków:

In nomine Patris,
et Filii,
et Spiritus Sancti.
Amen.

Warto znać i tę łacińską formułę. Łacina jest językiem liturgii rzymskiej; gdy ją wymawiamy, łączymy się z niezliczonymi pokoleniami świętych, którzy tymi samymi słowami żegnali się przed nami. Słowo Amen — „niech tak się stanie” — nie jest tu pustym zakończeniem, lecz potwierdzeniem: tak wierzymy, tak chcemy żyć i umierać.

Co oznacza znak Krzyża

Wyznanie Trójcy Świętej

Wypowiadane słowa są wyznaniem najgłębszej tajemnicy wiary: że jest jeden Bóg w trzech Osobach — Ojciec, Syn i Duch Święty. Katechizm św. Piusa X przypomina, że Ojciec jest pierwszą Osobą Najświętszej Trójcy, ponieważ nie pochodzi od żadnej innej Osoby, lecz sam jest początkiem dwóch pozostałych — Syna, którego rodzi, i Ducha Świętego. Trzy Osoby są jednako wieczne, wszechmocne, mądre i dobre; choć dziełu stworzenia przypisuje się szczególnie Ojcu wszechmoc, Synowi mądrość, a Duchowi Świętemu dobroć, wszystko, co czyni jedna Osoba wobec stworzeń, czynią także pozostałe w jednym i tym samym akcie.

Tę formułę chrztu otrzymaliśmy wprost od samego Pana. Posyłając Apostołów, Jezus rzekł: „Idąc tedy, nauczajcie wszystkie narody, chrzcząc je w imię Ojca i Syna i Ducha Świętego” (Mt 28, 19). Ilekroć czynimy znak Krzyża, powtarzamy słowa naszego chrztu — odnawiamy przymierze, w którym staliśmy się dziećmi Bożymi.

Pamięć Odkupienia

Słowa wyznają Trójcę; sam gest wyznaje Krzyż. Kreśląc na sobie znak krzyża, wyznajemy, że zostaliśmy odkupieni przez mękę i śmierć Zbawiciela. Krzyż, niegdyś narzędzie haniebnej kary, stał się znakiem zwycięstwa i zbawienia. Święty Paweł nie znał innej chluby: „Ja zaś, nie daj Boże, abym się miał chlubić jak tylko w krzyżu Pana naszego Jezusa Chrystusa” (Ga 6, 14). I dodawał: „nauka krzyża tym, co giną, jest głupstwem; tym zaś, co zbawienia dostępują, to jest nam, jest mocą bożą” (1 Kor 1, 18).

Znacząc się krzyżem, przyjmujemy też jego wezwanie. Sam Pan powiedział: „Jeśli kto chce iść za mną, niech sam siebie zaprze, i weźmie krzyż swój, a naśladuje mnie” (Mt 16, 24), oraz: „kto nie bierze krzyża swego i nie naśladuje mnie, nie jest mnie godzien” (Mt 10, 38). Każdy znak Krzyża jest zatem małym aktem oddania: oddajemy myśli (czoło), uczucia (pierś) i czyny (ramiona) Temu, który nas umiłował aż do końca.

Kiedy żegnamy się znakiem Krzyża

Tradycja katolicka zna wiele takich chwil. Czynimy znak Krzyża rano po przebudzeniu i wieczorem przed snem, oddając Bogu serce i pamiętając, że ten dzień lub ta noc może być ostatnia. Po nim rozpoczynamy pacierz — Ojcze nasz, wyznanie wiary Wierzę w Boga i doksologię Chwała Ojcu — a wieczorem dodajemy akt skruchy za grzechy dnia. Czynimy znak Krzyża przed posiłkiem i po nim, prosząc o błogosławieństwo i dziękując. Czynimy go w chwili pokusy, jako tarczę przeciw nieprzyjacielowi — choć Katechizm radzi, by czynić to dyskretnie, nie zdradzając przed innymi naszych walk. Żegnamy się wchodząc do kościoła i wychodząc, na początku i na końcu modlitwy. Jest to znak, który uświęca każdą porę dnia i każde przedsięwzięcie.

Dobrze jest uczynić znak Krzyża wodą święconą, gdy przekraczamy próg świątyni — przypominamy sobie wówczas własny chrzest. Tym samym znakiem otwieramy Boskie Oficjum, modlitwę godzin, którą Kościół zanosi dzień i noc.

Często zadawane pytania

Co to jest znak Krzyża?

Znak Krzyża to gest połączony ze słowami „W imię Ojca, i Syna, i Ducha Świętego. Amen”, którym chrześcijanin kreśli na sobie krzyż. Jest zarazem wyznaniem wiary w Trójcę Świętą i pamiątką Odkupienia dokonanego na Krzyżu.

Jak się przeżegnać krok po kroku?

Prawą ręką dotykamy kolejno: czoła („W imię Ojca”), piersi („i Syna”), lewego ramienia („i Ducha”) i prawego ramienia („Świętego. Amen”). W obrządku łacińskim idziemy od lewego ramienia ku prawemu.

Jak brzmi znak Krzyża po łacinie?

Po łacinie mówimy: In nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti. Amen. Jest to język liturgii rzymskiej, którym Kościół zachodni modli się od wieków.

Dlaczego czynimy znak Krzyża?

Czynimy go, by wyznać dwie największe tajemnice wiary: Boga w Trójcy Jedynego, w którego imię zostaliśmy ochrzczeni, oraz Krzyż, na którym Chrystus nas odkupił. Jest to też przyjęcie wezwania, by wziąć swój krzyż i naśladować Pana.

Którą ręką czyni się znak Krzyża?

Znak Krzyża czynimy prawą ręką. Pobożny obyczaj łączy przy tym kciuk z dwoma pierwszymi palcami — na znak trzech Osób Boskich — a dwa pozostałe palce zwija ku dłoni, na pamiątkę dwóch natur Chrystusa.

Niech ten znak, tak prosty, a tak pełny, towarzyszy każdej naszej godzinie. Ilekroć go czynimy, wyznajemy, kim jest nasz Bóg i komu zawdzięczamy zbawienie.

Aby głębiej zrozumieć, kogo wyznajemy tym gestem, zobacz naukę o Trójcy Świętej.

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy, psalmy i nowenny, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła.

• Katechizm św. Piusa X — Lekcja wstępna; Część I, art. 1 (Ojciec Wszechmogący i Najświętsza Trójca); Część V, rozdz. 8 (Ćwiczenia pobożne zalecane chrześcijaninowi).
• Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka: Ewangelia wg św. Mateusza 28, 19; 16, 24; 10, 38; List do Galatów 6, 14; 1 List do Koryntian 1, 18.
• Tekst modlitwy (po polsku i po łacinie): korpus modlitw Iter Fidei, Signum Crucis.