Apokalipsa św. Jana: streszczenie i jak ją czytać

Apokalipsa (gr. apokalypsis — odsłonięcie, objawienie) jest ostatnią księgą Pisma Świętego, przypisywaną świętemu Janowi Apostołowi, napisaną na wyspie Patmos. Jest to zarazem księga najczęściej nadużywana: przez wieki wyliczano z niej daty końca świata i wskazywano Antychrysta w kolejnych postaciach — zawsze błędnie. Podajemy więc streszczenie, znaczenie głównych obrazów i zasady rozsądnego czytania.

Streszczenie

Rozdziały 1-3: listy do siedmiu Kościołów. Chrystus uwielbiony zwraca się do siedmiu wspólnot Azji Mniejszej — chwaląc, upominając i wzywając do wytrwania. To najbardziej praktyczna część księgi, a najrzadziej czytana. Padają tu słowa: „Oto stoję u drzwi i kołaczę" (Ap 3, 20).

Rozdziały 4-5: wizja tronu. Bóg na tronie, dwudziestu czterech starców, księga zapieczętowana siedmioma pieczęciami, której nikt nie może otworzyć — aż pojawia się Baranek jakby zabity. To centrum całej księgi: klucz do dziejów świata ma Chrystus ukrzyżowany.

Rozdziały 6-11: siedem pieczęci i siedem trąb. Otwierane kolejno pieczęcie ukazują wojnę, głód, śmierć i prześladowanie; czterej jeźdźcy; męczennicy pod ołtarzem; nietknięci opieczętowani; trąby zapowiadające plagi.

Rozdziały 12-14: Niewiasta i Smok. „Niewiasta obleczona w słońce, a księżyc pod jej nogami, a na głowie jej korona z gwiazd dwunastu" (Ap 12, 1), Smok czyhający na Dziecię, wojna Michała Archanioła, Bestia z morza i Bestia z ziemi, liczba 666.

Rozdziały 15-20: sąd nad Babilonem. Siedem czasz gniewu, upadek wielkiego miasta, zwycięstwo Jeźdźca na białym koniu, związanie Smoka, sąd ostateczny przed białym tronem.

Rozdziały 21-22: nowe niebo i nowa ziemia. Jeruzalem niebieskie, w którym „otrze Bóg wszelką łzę z oczu ich, i nie będzie więcej śmierci ani smutku, ani krzyku, ani boleści" (Ap 21, 4). Księga — i całe Pismo — kończy się wołaniem: „Przyjdź, Panie Jezu".

Znaczenie głównych obrazów

Baranek — Chrystus w swojej męce i zwycięstwie; występuje w księdze dziesiątki razy i jest jej właściwym bohaterem.

Siedem — liczba pełni. Siedem Kościołów oznacza Kościół cały, siedem pieczęci — całość Bożego planu. Liczby w Apokalipsie są znaczeniami, nie rachunkami.

Niewiasta obleczona w słońce — tradycja odczytuje ją podwójnie: jako Kościół rodzący w bólach i jako Najświętszą Maryję Pannę, nową Ewę zapowiedzianą w Rdz 3, 15. Oba znaczenia są prawowite i wzajemnie się dopełniają; zob. Niepokalane Poczęcie.

Bestia i liczba 666. Liczba oznacza w Piśmie niedoskonałość potrojoną — sześć, które nigdy nie dochodzi do siedmiu, czyli pychę, która chce być Bogiem i nigdy nim nie będzie. Pierwsi czytelnicy odnosili ją najpewniej do prześladującego cesarza; przez wieki próbowano ją odnosić do kolejnych osób. Kościół żadnej takiej identyfikacji nie zatwierdził i nikt nie powinien tego robić na własną rękę.

Babilon — obraz miasta zbudowanego przeciw Bogu, w czasach Jana czytelnie oznaczający Rzym pogański, a szerzej: każdą potęgę, która uważa się za ostateczną.

Jak czytać Apokalipsę

Cztery zasady, które chronią przed nadużyciem.

1. To nie jest kalendarz. Pan powiedział wyraźnie: „o owym dniu i godzinie nikt nie wie, ani aniołowie niebiescy, tylko sam Ojciec" (Mt 24, 36). Każde wyliczanie daty końca świata jest wbrew Ewangelii i zawsze się kompromitowało.
2. To księga pociechy, nie straszenia. Napisano ją dla prześladowanych, aby wytrwali. Jej przesłanie streszcza się w jednym zdaniu: Baranek już zwyciężył, choć bitwa jeszcze trwa.
3. Czytaj obrazami, nie doniesieniami. Apokalipsa posługuje się językiem symbolicznym, znanym z proroków — Daniela, Ezechiela, Zachariasza. Kto czyta ją jak reportaż, myli gatunek.
4. Nie czytaj jej pierwszej. Święty Hieronim mawiał, że kryje ona tyle tajemnic, ile słów. Zaczynać należy od Ewangelii; Apokalipsa jest dla tych, którzy resztę już znają.

Nauka Kościoła o rzeczach ostatecznych jest przy tym prosta i nie wymaga rozszyfrowywania symboli: Chrystus przyjdzie powtórnie, nastąpi zmartwychwstanie ciał i sąd, a potem życie wieczne albo wieczne odrzucenie. Wyznajemy to w Składzie Apostolskim; szerzej piszemy przy rzeczach ostatecznych i przy sądzie ostatecznym.

Często zadawane pytania

O czym jest Apokalipsa świętego Jana?

O zwycięstwie Chrystusa nad złem. Zawiera listy do siedmiu Kościołów, wizję tronu i Baranka, siedem pieczęci i trąb, Niewiastę i Smoka, sąd nad Babilonem oraz obraz nowego nieba i nowej ziemi.

Co oznacza liczba 666?

Niedoskonałość potrojoną — sześć, które nigdy nie dochodzi do siedmiu, czyli pychę, która chce być Bogiem i nigdy nim nie będzie. Pierwsi czytelnicy odnosili ją najpewniej do prześladującego cesarza; Kościół nie zatwierdził żadnej identyfikacji z konkretną osobą.

Kim jest Niewiasta obleczona w słońce?

Tradycja odczytuje ten obraz podwójnie: jako Kościół rodzący w bólach i jako Najświętszą Maryję Pannę, nową Ewę zapowiedzianą w Księdze Rodzaju. Oba znaczenia są prawowite.

Czy Apokalipsa mówi, kiedy będzie koniec świata?

Nie. Pan powiedział wprost: „o owym dniu i godzinie nikt nie wie" (Mt 24, 36). Wszelkie wyliczanie dat jest wbrew Ewangelii i zawsze kończyło się kompromitacją.

Czy Apokalipsa jest księgą strachu?

Przeciwnie — napisano ją dla prześladowanych, aby wytrwali. Jej przesłanie streszcza się tak: Baranek już zwyciężył, choć bitwa jeszcze trwa. Kończy się nie katastrofą, lecz otarciem wszelkiej łzy.

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy, litanie i nowenny, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Ap 1-22); Katechizm św. Piusa X, o rzeczach ostatecznych; Katechizm Rzymski, o powtórnym przyjściu Chrystusa; św. Augustyn, O Państwie Bożym, ks. XX.